جام محبت پيئي سنڌ

عاجز جمالي

پرائمري جي ڪتاب ۾ پڙهيو هيوسين ته هو هڪ ڊپٽي ڪليڪٽر هو، پر غريب هارين جي حقن لاءِ سرڪاري نوڪري ڇڏي هاري تحريڪ شروع ڪيائين. ان وقت ته اها ڳالهه مغز ۾ ڪانه ويٺي هئي ته ڊپٽي ڪليڪٽر ڪير هوندو آهي يا هارين جا حق ڪهڙا هوندا آهن، پر ان سبق ۾ هڪڙي ڳالهه سمجهه ۾ آئي هئي ته هارين کي فصل ۾ جيڪو اڌ ملي ٿو، جنهن کي بٽئي چئون ٿا، اهو ان هاري تحريڪ جو ڪمال هو، مون کي اها خبر تڏهن کان هئي ته هاري اڳواڻ حيدر بخش جتوئي باباءِ سنڌ آهي، پر پرائمري ڪتاب ۾ پڙهيل ڳوٺ بکو يرو جو نالو مون کي اڄ به ياد آهي.

منهنجي ذهن ۾ اهو سوال به گهمي رهيو آهي ته اها سنڌ هاري ڪاميٽي اڄ ڪٿي آهي، جيڪا ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي ٺاهي هئي، جنهن بٽئي تحريڪ کان وٺي مائي بختاور تائين، جنهن ڪامريڊ ڄام ساقي کان وٺي ڪامريڊ غلام رسول سهتي تائين، جنهن ڦوٽي رستماڻي کان وٺي دادا علي بخش تائين، پورهيت طبقي جي حقن لاءِ جاکوڙيندڙ هزارين هاري ڪارڪن پيدا ڪيا هئا، جيڪا اڄ صرف ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي پوٽن تائين محدود ٿي وئي آهي نه رڳو هاري تحريڪ بلڪه ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي به هاڻي بس پنهنجي خاندان تائين محدود رهجي ويو هو.

٢۰هين صدي جي پهرين سال ۱۹۰۱ع ۾ موهن جو دڙو جي ڀرسان جنم وٺندڙ باباءِ سنڌ هڪ عظيم قوم پرست شاعر ۽ اڳواڻ هو. هي جيئي سنڌ جيئي سنڌ جو نعرو باباءِ سنڌ ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي ان طويل نظم جو تسلسل آهي. ”جيئي سنڌ، جيئي سنڌ، جيئي سنڌ- جام محبت پيئي سنڌ“ هن عظيم نظم ۾ سنڌ جي عوامي ۽ طبقاتي سماج جي پوري عڪاسي آهي.

پرائمري ۾ پڙهيل سبق مون تي شايد اثر ڇڏيو يا هڪ غريب جي ٻار لاءِ هاري حقن جي ايڏي اهميت ٿي جو اڳتي هلي مان ان هاري جدوجهد جو حصو بڻجي ويس، مان پاڻ لاءِ وڏي اعزاز کان گهٽ ڪونه ٿو سمجهان ته پنهنجي جواني جا خواب مون سنڌ هاري ڪاميٽي جي ڪارڪن جي صورت ۾ ڏٺا ۽ مان سنڌ هاري ڪاميٽي جو صوبائي پريس سيڪريٽري به رهيس. هڪ دفعي ته هاري ڪاميٽي جي اجلاس ۾ ويندي ڪرم خان نظاماڻي ڀرسان ڌاڙيلن هٿان اغوا ٿيڻ کان بچي ويس.

سنڌ هاري ڪاميٽي سنڌ ۾ هڪ انقلابي تحريڪ جي صورت ۾ جدوجهد ڪئي، هارين جي هڪ منظم جدوجهد هئي، جڏهن هارين جاگيردارن وڏيرن ۽ پوليس خلاف وڏيون ڪاميابيون حاصل ڪيون، هارين بغاوتون ڪيون هيون، هارين چمبڙ جي علائقي ۾ پنهنجون عدالتون ۽ جيل قائم ڪيا هئا، هارين جي مظاهرن ۾ هزارين هاري شامل ٿيندا هئا.

مون سنڌ هاري ڪاميٽي جي جلسن ۾ لالا شاهه محمد دراني، ڪامريڊ مير محمد ٽالپر، صالح بلو، احمد خان لغاري، ڦوٽو رستماڻي، غلام رسول سهتو جهڙا عوامي مقرر ٻڌا جيڪي نج عوام جي نفسيات مطابق عوام جي حقن جي ڳالهه ڪندا هئا، سندن ڳالهه عوام کي سمجهه ۾ به ايندي هئي، عوامي ليڊر اهو ئي هوندو آهي، جنهن جي ڳالهه عوام کي سمجهه ۾ اچي، سو هي نج عوامي ليڊر هئا.

مون کي اهي ڊگهيون راتيون به ياد ٿيون اچن جو سڄي سڄي رات انقلابي گيتن ترانن ۾ گذري ويندي هئي. مسرور چانڊيو جا انقلابي گيت اڄ به ياد اٿم، مون کي خبر ناهي ته مسرور ڪٿي آهي.

ڪاري ڪاري رات اجها هي کٽي

لوچي لوچي هارين ڌرتي کٽي

مسرور ماڻهو پنهنجا سڃاڻون

لونت هڻي ٿا ويري ڀڄايون

لعنت هڻي ٿا ويري ڀڄايون

آزاد پنهنجو وطن ٿا چاهيون

سهڻي سهڻي سنڌ ۽ مٺڙي مٺي

لوچي لوچي هارين هي ڌرتي کٽي

هي اها عوامي شاعري هئي، جنهن جو رواج شيخ اياز، ابراهيم منشي، محمد خان مجيدي ۽ پوءِ آڪاش انصاري جهڙن شاعرن وڌو ۽ سنڌ جي باغي روح کي گرمايو پر نوجوان شاعرن به وڏي شاعري سرجي،

جهنڊا کڻو نعرا هڻو

وڙهندا هلو رڙهندا هلو

منصور ميراڻي، جي جنڊ جڙي مال ڇڙي باک ڦٽي ته او ساٿي رات کٽي ٿي

هي اها عوامي شاعري هئي، جنهن جو رواج شيخ اياز، ابراهيم منشي، محمد خان مجيدي ۽ پوءِ آڪاش انصاري جهڙن شاعرن وڌو ۽ سنڌ جي باغي روح کي گرمايو پر نوجوان شاعرن به وڏي شاعري سرجي،

جهنڊا کڻو نعرا هڻو

وڙهندا هلو رڙهندا هلو

اهڙي شاعري هئي، جنهن واقعي به سنڌ ۾ انقلابي ماحول تيار ڪيو هو، نواب سلطان چانڊيو جنهن حيدر بخش جتوئي تي ڪتا بڇيا هئا، پر بعد ۾ هاري ڪارڪن نواب سلطان چانڊيي جي سامهون اليڪشن وڙهڻ لڳا، وڏي تبديلي آهي.

هاري هليا هر کڻي کيٽ کيڙيندا

ايٽ جوڙيندا

سو جگري ۾ سانوري ڪا سنگ کڻي ٿي

رات کٽي ٿي

ظلمتن جي اها رات اڃا ڪانه کٽي آ، سچ اهو آهي ته بربريت جو نظام جاري آهي، پر طبقاتي سماج وڏيرا شاهي، جاگيرداري، ڪامورا شاهي خلاف هلندڙ اها ڊگهي جنگ ختم ٿي وئي، خوابن کي ساڀيان نه ملي، انقلابي نعرن جي جڳهه اين جي اوز جي پراجيڪٽن ورتي، طبقاتي حقن جي جدوجهد ۽ عوامي سياست ڀتا ڪلچر جي ور چڙهي وئي، لفظ ڪامريڊ هاڻي چٿر جي طور استعمال ٿئي پيو، ون يونٽ خلاف هلندڙ جدوجهد جاري رکڻ جي اڄ به ضرورت آهي، ڇا اڄ ون يونٽ ناهي؟ سنڌ فيصلن ۾ ڪيتري آزاد آهي؟

هڪ صحافي دوست لکيو ته ڇا سنڌ جا ڪميونسٽ کوڙ هئا يا ڀارت مان آيل هئا يا انهن سنڌ جي عوام کي صحيح رستو ڇو نه ڏيکاريو جو سنڌ ۾ جدوجهد نه هلي سگهي.

ڪميونسٽ تحريڪ هڪ الڳ بحث آهي، ان تي ٻئي ڀيري ڳالهائبو، پر سنڌ ۾ ڪميونسٽ رڳو ڀارت مان ڪونه آيا هئا، هڪڙو ڪميونسٽ ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي به هو، جنهن ۱۹۴۳ع ۾ هارين جي حقن جي ڳالهه ڪئي، جاگيردارن خلاف جدوجهد ڪو ڪميونسٽ ئي ڪري سگهي پيو، تڏهن سنڌ ۾ انهن جي ناڪامي هڪ ٻيو بحث آهي. سنڌ ۾ ته اڄ ڪو آڪاش انصاري جهڙو شاعر به پيدا ڪونه پيو ٿئي، جيڪو دمادم مست قلندر لکي سگهي. سنڌ جو مڊل ڪلاس اڄ هڪ وڏي خود فريبي ۾ ورتل آهي.

 

You might also like

Leave A Reply

Your email address will not be published.