اسان جا ڪيترائي تجزئي نگار مايوس ڪندڙ جائزا پيش ڪري رهيا آهن ته ڏسو ڀلا، پاڪستاني قيادت جي ايتري ڪوششن جي باوجود ايرانين آمريڪا سان ڳالهين لاءِ پنهنجو وفد اسلام آباد موڪلڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو، نتيجي طور آمريڪي وفد به نه آيو ۽ اسان جون تياريون بيڪار ويون۔ جڏهن ته منهنجي نظر ۾ اها مڪمل طور منفي رپورٽنگ آهي۔ حقيقت اها آهي ته پاڪستاني قيادت عالمي سفارتڪاري جي ميدان ۾ پنهنجو قد ڪاميابي سان بلند ڪيو آهي۔
اسان جو اصل مقصد ٻيو ڳالهين جو دور ڪرائڻ نه، پر ايران ۽ آمريڪا جي جنگ جو ايندڙ مرحلو روڪڻ هو، جنهن ۾ الحمدلله اسان ڪامياب ٿياسين۔ ان جو پورو ڪريڊٽ خود آمريڪي صدر ٽرمپ پاڪستان جي وزيراعظم شهباز شريف ۽ فوجي سربراهه فيلڊ مارشل جنرل عاصم منير کي ڏنو ۽ واضح طور چيو ته انهن جي درخواست تي هن پنهنجي فوج کي حملو ڪرڻ کان روڪي ڇڏيون آهي، ته جيئن ايراني قيادت اندر موجود ابهمي ختم ڪري ڪنهن حتمي نتيجي تي پهچي سگهي۔ البت ايراني بندرگاهن جي ناڪابندي جاري رهندي، ڇاڪاڻ ته هن وقت آمريڪا ڳالهين لاءِ تمام مضبوط پوزيشن ۾ آهي۔
ٻئي پاسي ايراني قيادت آمريڪي شرطن کي رد ڪندي چيو آهي ته هارائيندڙ ڌر شرطون نٿي مڙهي سگهي ۽ ٽرمپ هڪطرفي طور جنگبندي ۾ واڌ ڪئي آهي۔ پاسدارانِ انقلاب خبردار ڪيو آهي ته جيڪڏهن ٻيهر جنگ شروع ٿي ته خطي ۾ تيل جي تنصيبات کي تباهه ڪيو ويندو، جيڪو وڌيڪ خليجي ملڪن لاءِ پيغام آهي۔ ايراني پرڏيهي وزير پڻ چيو ته آمريڪي فوج طرفان ايراني تيل واري جهاز تي قبضو اعلانِ جنگ جي برابر آهي ۽ ان جو مقابلو ڪيو ويندو، البت ان طريقيڪار بابت ڪا وضاحت نه ڪئي وئي۔
اهو به چيو ويو آهي ته آمريڪي بحري فوج هڪ اهڙو جهاز پڪڙيو جيڪو چين مان ايران لاءِ سامان کڻي اچي رهيو هو. حقيقت ۾ اها ڳالهه نرم انداز ۾ پيش ڪئي وئي، ڇو ته هو جلد چين جي دوري تي وڃڻ وارو آهي۔ هتي هڪ اهم نُڪتو اهو به آهي ته ايران اندروني طور تي به شديد اختلافن جو شڪار آهي۔ ٻين مسلمان معاشرن وانگر، ايران ۾ به جديديت ۽ قدامت پسندي جي وچ ۾ ورهاست گهڻي وڌي وئي آهي، خاص ڪري گذريل ڪيترن سالن ۾۔ اهڙي صورتحال ۾ حقيقي تبديليون آڻڻ ڏکيو ٿي وڃي ٿو ۽ ڪيترائي فيصلا عوامي مرضي بدران زبردستي لاڳو ڪيا وڃن ٿا۔
انهيءَ پس منظر ۾ ايراني وفد جو اسلام آباد نه اچڻ به سمجهي سگهجي ٿو۔ تاريخي طور ڪيترن اڳواڻن جهڙوڪ بني صدر، رفسنجاني، روحاني يا خاتمي کي به مڪمل اختيار حاصل نه رهيا ۽ موجوده صدر مسعود پزشڪيان به وڏي حد تائين آزاد فيصلا ڪرڻ جي پوزيشن ۾ نظر نٿو اچي۔ تازو ئي جڏهن ڪجهه خليجي ملڪن تي ميزائل حملا ٿيا ته ايراني صدر معافي گهري، پر پوءِ کيس بيان واپس وٺرائي وري حملا ڪيا ويا، جنهن مان اندروني تضاد واضح ٿئي ٿو۔
ساڳئي طرح جڏهن پاڪستان جي سفارتڪاري سبب ڪجهه اڳڀرائي ٿي ۽ ايراني پرڏيهي وزير آبنائي هرمز کولڻ جو اعلان ڪيو، ته ٻئي ڏينهن ٻيهر اهو بند ڪيو ويو۔ ان مان به پاليسي ۾ بي يقيني ظاهر ٿئي ٿي۔ ان جي ابتڙ، پاڪستان جي آرمي چيف فيلڊ مارشل جنرل عاصم منير قابلِ تحسين سفارتڪاري ڪندي تهران ۾ ٽي ڏينهن مختلف قيادتن سان ملاقاتون ڪيون، جن ۾ سياسي اڳواڻن کان وٺي فوجي ۽ انقلابي قيادت تائين سڀ شامل هئا۔ هن امن معاهدي جي اهميت تي زور ڏنو ۽ ڪنهن حد تائين هم آهنگي به نظر آئي، پر پوءِ به ايران جي طرفان اهو ئي موقف رهيو ته اسان کٽي رهيا آهيون۔ غير جانبداري سان ڏٺو وڃي ته ڇا واقعي ايران کٽي رهيو آهي؟ ملڪ جو ڍانچو تباهه ٿي چڪو آهي، اهم قيادت ختم ٿي وئي آهي ۽ وسيلا هوندي به عوام مهانگائي ۽ غربت جو شڪار آهي۔ آبنائي هرمز، جيڪو اهم معاشي هٿيار هو، آمريڪي ناڪابندي سبب عملي طور ڪمزور ٿي چڪو آهي۔
ايران جو چوڻ آهي ته افزوده يورينيم ان لاءِ تمام اهم آهي ۽ ان تي ڪا سوديبازي نه ٿيندي، پر پوءِ ان جي قيمت به برداشت ڪرڻي پوندي۔ اسلام آباد ۾ ڳالهين ۾ شرڪت نه ڪرڻ سان ايران پنهنجي عوام لاءِ وڏو معاشي نقصان ڪيو آهي۔ جيڪڏهن امن معاهدو ٿئي ها ته منجمد اربين ڊالر آزاد ٿي سگهن ها ۽ معيشت کي فائدو ملي سگهي ها۔
آخرڪار ايران کي ڳالهين ۽ امن معاهدي ڏانهن ئي اچڻو پوندو، شايد وڌيڪ سخت شرطن سان۔ پوءِ سوال اهو آهي ته هاڻي ئي ڳالهين شروع ڇو نه ڪيون وڃن؟ اسان ايراني ڀائرن سان محبت رکون ٿا، انهن جي تهذيب ۽ تاريخ جي عزت ڪريون ٿا، ۽ سندن ترقي ۽ خوشحالي لاءِ دعاگو آهيون۔ اسان چاهيون ٿا ته هٿ بارود بدران گلن ڏانهن وڌن ۽ خطي ۾ امن قائم ٿئي۔
