وزيراعظم شهباز شريف بجيٽ اجلاس کانپوءِ پنهنجي تازي بيان ۾ هڪ ڀيرو ٻيهر اهو تاثر ڏنو آهي ته ملڪ معاشي استحڪام حاصل ڪري چڪو آهي ۽ هاڻي حڪومت عوام کي رليف ڏيڻ جي پوزيشن ۾ اچي وئي آهي. هن ڏکين حالتن ۾ صبر ۽ برداشت جو مظاهرو ڪندڙ پاڪستاني عوام جو ٿورائتو ٿيندي چيو ته قوم جي قربانين، دعائن ۽ حوصلي سبب معاشي استحڪام ممڪن ٿيو آهي. وزيراعظم جو اهو به چوڻ هو ته حڪومت جيڪو واعدو ڪيو هو ته استحڪام کان پوءِ ان جا ثمر عوام تائين پهچايا ويندا، اهو وقت هاڻي شروع ٿي چڪو آهي ۽ هي بجيٽ پگهاردار طبقي تي بار گهٽائڻ، برآمدات وڌائڻ، زرعي ترقي، صنعتي واڌ ۽ سيڙپڪاري کي هٿي ڏيڻ جي هڪ جامع ڪوشش آهي، جنهن سان ملڪ ۾ خوشحالي جو نئون دور شروع ٿيندو پر انهن بيانن ۽ دعوائن جي وچ ۾ ملڪ جي عام شهري لاءِ هڪ بنيادي ۽ لڳاتار وڌندڙ سوال موجود آهي، جيڪو هر گهٽي، هر گهر ۽ هر محنت ڪش ماڻهو جي ذهن ۾ گردش ڪري رهيو آهي ته آخر اهي ڏکيون حالتون ڪڏهن ختم ٿينديون؟ جڏهن حڪومتي سطح تي بار بار معاشي استحڪام جا اعلان ڪيا وڃن ٿا ته پوءِ زميني حقيقتون انهن دعوائن جي تصديق ڇو نٿيون ڪن؟ ڇو عام ماڻهو جي زندگي ۾ اڄ به ڪو واضح ۽ محسوس ٿيندڙ سڌارو نظر نٿو اچي؟ مهانگائي، بيروزگاري ۽ روزاني خرچن جو وڌندڙ دٻاءُ آخر ڪهڙي وقت گهٽ ٿيندو؟
حڪومت جي طرفان معاشي استحڪام جو جيڪو تصور پيش ڪيو پيو وڃي، اهو گهڻو ڪري انگن اکرن ۽ مجموعي اشارن تائين محدود نظر اچي ٿو، جڏهن ته عوامي سطح تي ان جو اثر اڃا تائين محدود يا غير محسوس آهي. جيڪڏهن استحڪام جو مطلب صرف مالي رپورٽن ۾ بهتري آهي ته پوءِ اهو استحڪام عام ماڻهو جي زندگيءَ تائين ڇو نٿو پهچي؟ ڇا استحڪام جو تصور صرف حڪومتي بيانن تائين محدود رهندو يا ان جو ڪو عملي رخ به آهي جيڪو بازارن، گهرن ۽ روزگار جي موقعن ۾ نظر اچي اهڙي ئي صورتحال ۾ وزيراعظم جو اهو دعويٰ ته ”هاڻي رليف جو وقت شروع ٿي چڪو آهي“ عوام لاءِ اميد جو پيغام به ٿي سگهي ٿو، پر ان سان گڏ هڪ امتحان به آهي. ڇو ته رليف جا اعلان جڏهن تائين روزمره زندگيءَ ۾ محسوس نه ٿين، تڏهن تائين اهي صرف سياسي جملن تائين محدود رهندا آهن. عام ماڻهو لاءِ رليف جو مطلب ڪا رپورٽ يا بريفنگ نه آهي، بلڪه بجلي، گئس، کاڌ خوراڪ، تعليم ۽ صحت جهڙن بنيادي خرچن ۾ حقيقي گهٽتائي آهي، ۽ ان سان گڏ روزگار جا اهڙا موقعا آهن جيڪي سندس زندگيءَ ۾ مستقل بهتري آڻي سگهن ملڪ جو هر باشعور شهري اهو سوال ڪرڻ ۾ حق بجانب آهي ته جيڪڏهن معاشي استحڪام اچي چڪو آهي ته پوءِ غربت ڇو وڌي رهي آهي؟ جيڪڏهن معيشت بهتر ٿي رهي آهي ته پوءِ روزگار جا موقعا ڇو محدود آهن؟ جيڪڏهن برآمدات، زراعت ۽ صنعت ترقي ڪري رهيا آهن ته پوءِ انهن شعبن سان جڙيل ماڻهو اڃا به مشڪلاتن جو شڪار ڇو آهن؟ هي سوال صرف تنقيد نه آهن، پر هڪ اهڙي معاشي حقيقت جي نشاندهي ڪن ٿا جنهن کي نظرانداز ڪرڻ ممڪن نه آهي.
حقيقت اها آهي ته پاڪستان جي معاشي بحث ۾ هڪ مستقل فرق موجود رهيو آهي، جيڪو حڪومتي دعوائن ۽ عوامي احساسن جي وچ ۾ وڌندو رهيو آهي. هر حڪومت پنهنجي دور ۾ استحڪام، بهتري ۽ ترقي جا دعوا ڪندي آهي، پر عام ماڻهو لاءِ زندگي جي معيار ۾ بهتري جو سفر اڪثر سست ۽ غير متوازن نظر اچي ٿو. اهڙي صورتحال ۾ اعتماد جو بحران جنم وٺي ٿو، جيڪو صرف معاشي نه پر سياسي ۽ سماجي سطح تي به اثرانداز ٿئي ٿو وزيراعظم جي بيان ۾ اهو به چيو ويو آهي ته حڪومت پگهاردار طبقي تي بار گهٽائڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي. پر حقيقت اها آهي ته پگهاردار طبقو اڄ به ٽيڪس، مهانگائي ۽ روزمره خرچن جي وچ ۾ سخت دٻاءُ هيٺ آهي. ساڳي ريت برآمدات، زراعت ۽ صنعتن بابت به دعوائون موجود آهن، پر انهن شعبن سان لاڳاپيل ماڻهو اڪثر حقيقي فائدي کان محروم نظر اچن ٿا. جيڪڏهن ترقي جو فائدو وسيع سطح تي ورهائجي نه ٿو ته پوءِ ان ترقي جو اثر به محدود ٿي وڃي ٿو.
اهو به هڪ اهم سوال آهي ته ڇا معاشي پاليسيون واقعي ڊگهي مدي واري استحڪام ڏانهن وڃي رهيون آهن يا صرف مختصر مدي وارن انگن اکرن کي بهتر ڏيکارڻ تائين محدود آهن؟ جيڪڏهن پاليسين جو مقصد صرف مالي توازن ڏيکارڻ آهي ته پوءِ ان سان عوامي سطح تي تبديلي ممڪن نه هوندي. اصل ضرورت اهڙين پاليسين جي آهي جيڪي پيداوار وڌائين، روزگار پيدا ڪن، مهانگائي تي ضابطو آڻين ۽ آمدني جي منصفاڻي ورڇ کي يقيني بڻائين اهڙي وقت ۾ حڪومت جي لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج اهو آهي ته هوءَ پنهنجي دعوائن کي زميني حقيقتن سان جوڙي. عوام هاڻي صرف اميدن تي نٿو هلي سگهي، ان کي نتيجا گهرجن. جيڪڏهن رليف جو سفر واقعي شروع ٿي چڪو آهي ته پوءِ ان جا اثر جلد کان جلد عام ماڻهو جي زندگيءَ ۾ ظاهر ٿيڻ گهرجن، نه ته اهو سفر به اڳين اعلانن وانگر صرف بيانن تائين محدود رهجي ويندو. سو اهو سوال اڃا به پنهنجي جاءِ تي موجود آهي ته ڇا واقعي ملڪ معاشي استحڪام جي نئين دور ۾ داخل ٿي چڪو آهي يا اهو صرف هڪ سياسي تاثر آهي جنهن کي وقت ۽ حالتون پاڻ ئي واضح ڪنديون. عوام جو صبر ۽ برداشت يقيناً ساراهڻ جوڳو آهي، پر ان صبر جو امتحان تڏهن وڌيڪ ڏکيو ٿي وڃي ٿو جڏهن بهتري جا وعدا بار بار دهرائجن پر انهن جا اثر دير سان يا محدود نظر اچن.
