ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ جاري ٻئي مرحلي جون ڳالهيون هڪ نازڪ موڙ تي آهن جتي تمام گهڻو سوچي سمجهي قدم کڻڻ جي ضرورت آهي. جمعي تي ايران طرفان آبنائي هرمز کي کولڻ کي هڪ اهم قدم سمجهيو ويو، جنهن جا مثبت اثر تيل جي قيمتن ۾ گهٽتائي جي صورت ۾ فوري طور تي ڏسڻ ۾ اچڻ لڳا. پر ايران پاران آبنائي هرمز کي ٻيهر بند ڪرڻ دنيا کي اڳ وانگر پريشان ڪري ڇڏيو آهي. هن فيصلي جو سبب اهو ڏنو ويو ته آمريڪا پنهنجون ذميواريون پوريون نه ڪيون آهن تنهن ڪري ايران جي بحري بندش کي برقرار رکيو آهي. ايران اهو به چيو ته جيستائين آمريڪا جهازن جي حرڪت جي مڪمل آزادي بحال نٿو ڪري، تيستائين آبنائي هرمز جي نگراني سخت رهندي. هي صورتحال ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ اعتماد جي بحران کي ظاهر ڪري ٿي.
جيتوڻيڪ ٻئي ڌريون ڳالهين ۾ اڳڀرائي جي اميد ظاهر ڪن ٿيون، اهي هڪ ٻئي تي مڪمل طور تي ڀروسو ڪرڻ لاءِ تيار نظر نه ٿا اچن يا ڳالهين جي عمل ۾ ٻئي ڌر کان وڌيڪ مضبوط پوزيشن جو تاثر برقرار رکڻ چاهين ٿا. اهو حيران ڪندڙ ناهي ته اهو ڳالهين جي عمل ۾ ٿئي ٿو، پر ڪوششون ڪرڻ گهرجن ته اهڙي صورتحال ڳالهين جي عمل ۾ رڪاوٽ نه بڻجي. ان لاءِ، ٻنهي ڌرين کي صبر ۽ سنجيدگي جو مظاهرو ڪرڻو پوندو ۽ اهڙن بيانن ۽ زبان کان پاسو ڪرڻو پوندو جيڪي امن عمل کي خطري ۾ وجهي سگهن ٿيون.بقول سيد ناصر شاه جي ته انشاءَ الله ايندڙ 24 کان 36 ڪلاڪن ۾ دنيا وڏي خوشخبري ٻڌندي پاڪستاني قيادت ۽ عوام پراميد آهن ته ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ ڳالهين جو ٻيو دور ٿيندو، پاڪستان حڪومت، خاص طور تي فيلڊ مارشل جنرل عاصم منير، ٻئي دور جي ڳالهين لاءِ وڏي ڪوشش ڪئي آهي، پاڪستان خطي مان وڏي جنگ کي ختم ڪرڻ لاءِ قدم کنيو آهي، اڄ دنيا جا ڪروڙين ماڻهو پاڪستان حڪومت جا شڪرگذار نظر اچن ٿا، ايران ۽ آمريڪا جي جنگ کي روڪڻ ۾ پاڪستان جو تاريخي ڪردار آهي، اڄ آمريڪا سميت دنيا جا وڏا ملڪ اهو چوڻ تي مجبور آهن ته پاڪستان هڪ پرامن ملڪ آهي، اسلام آباد ۾ ٿيل ڳالهين پاڪستان جي دشمنن تي بجلي بڻجي ڪريا آهن،
بهرحال ڪنهن به معاهدي جي ڪاميابي نه رڳو دستاويزي نُڪتن تي منحصر هوندي آهي پر ان اعتماد تي پڻ هوندو آهي جيڪو ڌرين کي هڪ ٻئي تي هجڻ گهرجي. جيڪڏهن هڪ ڌر محسوس ڪري ٿي ته ٻي ڌر بار بار پنهنجيون پاليسيون يا مطالبا تبديل ڪري رهي آهي، ته اهو نه رڳو بي اعتمادي وڌائيندو آهي پر ڳالهين ۾ به رنڊڪ پيدا ڪندو آهي. ايران جو هي مطالبو ان پس منظر ۾ آيو آهي ته آمريڪا کي پنهنجي موقف ۾ مستقل مزاجي برقرار رکڻ گهرجي ۽ بار بار تبديلين کان پاسو ڪرڻ گهرجي. هي مطالبو ڀلي دنيا کي سادو لڳي، پر ان جي اهميت تمام گهڻي آهي، ڇاڪاڻ ته مستقل مزاجي اعتماد پيدا ڪرڻ لاءِ پهرين شرط آهي. ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ جاري ڳالهيون ۽ خطي ۾ بدلجندڙ صورتحال صرف سياست تائين محدود نه آهن پر مالي مارڪيٽن ۾ به نمايان طور تي محسوس ڪئي پئي وڃي.ايڪسچينج ڪمپنيز ايسوسيئيشن آف پاڪستان (اي سي اي پي) جي چيئرمين ملڪ بوستان چيو آهي ته تازين اڳڀراين جي ڪري ايراني ريال جي قدر ۾ غير معمولي اتار چڙهاؤ آيو آهي، جڏهن ته پاڪستان ۾ عوام پاران هن ڪرنسي ۾ سيڙپڪاري جو رجحان پڻ وڌي رهيو آهي. ملڪ بوستان انڊيپينڊنٽ اردو کي ٻڌايو ته 28 فيبروري کان اڳ ايراني ريال جي قيمت تمام گهٽ هئي، جتي لڳ ڀڳ 2,500 پاڪستاني روپيا 10 ملين ايراني ريال ۾ مٽايا ويندا هئا. بهرحال، هاڻي اها ئي رقم 6,000 کان 8,000 روپين تائين پهچي وئي آهي، جنهن جو مطلب آهي ته ان جي قيمت ڪيترائي ڀيرا وڌي وئي آهي. سندس مطابق، ‘هن واڌ جو مکيه سبب ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ ڇڪتاڻ ۽ ان کان پوءِ ٿيندڙ پيش رفت آهي. ايران پاران آمريڪي ڊرون ۽ جهازن کي ڪيرائڻ ۽ مختلف فوجي آپريشنن اهو تاثر ڏنو ته ايران ڪمزور نه پر مضبوط پوزيشن ۾ آهي. ان کان پوءِ، ڳالهيون شروع ٿيون، جن جو مارڪيٽ تي مثبت اثر پيو. ان کان علاوه، گذريل هفتي جي متوقع ڳالهين ۾ اها خبر پڻ سامهون آئي ته ايران تي اقتصادي پابنديون هٽائي سگهجن ٿيون، ان جا منجمد اڪائونٽ بحال ٿي سگهن ٿا، ۽ تقريبن 120 ارب ڊالر جا اثاثا واپس ڪري سگهجن ٿا. انهن خبرن ايراني ريال کي وڌيڪ مضبوط ڪيو ۽ ان جي قيمت 8,000 کان 12,000 رپيا في ڪروڙ ايراني ريال جي وچ ۾ پهچي وئي.
ايران-آمريڪا ڳالهين ۽ جنگ بندي لاءِ پاڪستان جون سفارتي ڪوششون پڻ قابل ذڪر آهن، جن جي ڪري ڌرين کي عارضي جنگ بندي ۽ ڳالهين جي عمل ۾ شامل ڪرڻ ممڪن ٿيو. بهرحال، اهي سٺيون ڪوششون صرف تڏهن ئي ڪامياب ثابت ٿي سگهن ٿيون جڏهن ايران ۽ آمريڪا سنجيدگي ۽ ذميواري سان ڳالهين کي مستقل حل طور ڏسن ۽ سوشل ميڊيا جي بيان بازي جي بدران سنجيده سفارتڪاري تي ڌيان ڏين. ايران ۽ آمريڪا کي پائيدار امن قائم ڪرڻ لاءِ پنهنجي روين ۾ لچڪ، سنجيدگي ۽ مستقل مزاجي پيدا ڪرڻي پوندي. اهي اهي عنصر آهن جيڪي ڪنهن به پيچيده تڪرار کي حل ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا. هن سنجيدگي سان، جيڪڏهن موجوده پيش رفت کي صحيح رخ ۾ اڳتي وڌايو وڃي، ته اميد ڪري سگهجي ٿو ته ڳالهين جو ايندڙ دور نه رڳو انهن ٻن ملڪن لاءِ پر سڄي خطي لاءِ استحڪام ۽ خوشحالي جا نوان رستا کولي سگهي ٿو.اسان کي اهو به قبول ڪرڻو پوندو ته انهن ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ بي اعتمادي جو خال گهڻو ٿي چڪو آهي ۽ اهو ئي سبب آهي ته ڪنهن به ترقي کي پائيدار بڻائڻ هڪ وڏو چئلينج بڻجي ويندو آهي؛ تنهن ڪري، ڳالهين جو عمل ڊگهو ٿيندو رهي ٿو ۽ ان دوران ڪيترائي اُٿل پٿل ايندا رهن ٿا. مسئلن جي حساسيت پڻ اهڙي آهي جو انهن کي حل ڪرڻ ۾ وقت لڳندو آهي.2015 ۾ ٿيل عالمي ايٽمي معاهدي جي مثال اسان جي سامهون آهي، جيڪو 20 مهينن جي ڊگهي ڳالهين کان پوءِ حل ٿي سگهيو. هن تناظر ۾، موجوده ڳالهين جي عمل جي امڪاني رفتار جو اندازو لڳائڻ آسان هجڻ گهرجي بهرحال، ايران ۽ آمريڪا کي اها حقيقت سمجهڻ گهرجي ته ٻنهي جي وچ ۾ امن ۽ هم آهنگي علائقائي ۽ عالمي امن ۽ ترقي لاءِ اهم آهي.
اسلام آباد ۾ آمريڪا ايران ڳالهين جو دور اڄ توڙي جو ٻيهر شروع ٿئي پيو پر هاڻي چئي سگهجي ٿو ته اهي ڳالهيون ناڪام ئي ٿي ويون آهن. ايران مٿس لڳايل سموريون معاشي پابنديون ختم ڪرڻ واري مطالبي تان نه تر ٿو چُري ۽ نه ئي هو وري سندس ايٽمي پروگرام محدود ڪرڻ واري آمريڪي مطالبي کي قبولن لاءِ ڪو تيار آهي.. ڳالھين ۾ ضد به اهميت نٿا رکن، ڳالهيون جڏهن ڳالهين سان ڇُٽنديون آهن ته ضد بہ دم ٽوڙي ويندا آهن پر ڳالهيون ٺهندي ٺهندي ڳالهين تان جيڪو پاڻي ڦري رهيو آهي، انهيءَ جو مُک ڪارڻ ککڙ ۾ کڙو هڻڻ وارا صدر ٽرمپ جا خود بيان به آهن، هر ڪلاڪ کان پوءِ ٽرمپ ڌمڪي نه ڏئي ته ڦاٽي مري، راتوڪي بيان ۾ به جتي هن اڄوڪي ڳالھين کي هڪ اميد ڀري ويهڪ قرار ڏنو آهي، اتي هن وري اها به ڌمڪي ڏئي آهي ته ڳالهين جي ھن آخري ويهڪ ۾ به ايران جيڪڏهن اسان جي ڳالهين کي عزت نه بخشي ته ايران کي نيست ۽ نابود ڪري ڇڏيندس، ايران جي سمورن بجلي گهرن ۽ پُلن کي بمن جي نشانن تي رکندس ۽ ايران کي اهو ڪري ڏيکاريندس جنهن جو 47 سالن کان ڪنهن به امريڪي ايندڙ ويندڙ صدر سوچيو به نه هوندو. اسلام آباد ۾ هلندڙ ڳالھيون ناڪامي طرف وڌندي ڏسي آمريڪا ۽ ايران جون سياسي ڌريون به اڳيان اچڻ شروع ٿي ويون آهن ۽ پنهنجن پنهنجن حڪمرانن تي زور ڀري رهيون آهن ته گهڻئي ٿيو، بس اسلام آباد مان موٽي اچو ۽ جنگ جي شروعات ڪريو اتان کان جتان کان روڪي وئي هئي. آمريڪا ۾ بائيدن ۽ ان جي حمايتين جو دٻاءُ وڌي وڃڻ سبب آمريڪا هاڻي ايران کي صرف ايٽمي پروگرام تي نه پر بيلسٽڪ ميزائل پروگرام کي ختم ڪرڻ واري نئين مطالبي تي به لهي آيو آهي. هرمز کلڻ کان پوءِ ھڪ ڀيرو ٻيهر مڪمل طور تي هن وقت بند آهي، تيل جو بحران وري اڄ سڀاڻي کان شروع ٿيڻ وارو پيو لڳي ۽ جنگ بندي واري آخري تاريخ به اچي سر تي پهتي آهي.هڪ اميد جيڪا وچ اوڀر ۽ نار لاءِ ڪا "وُٺي جو واءُ” بڻجي محسوس ٿيڻ لڳي هئي، بارود جي دونهين ۾ اڏامندي نظر پئي اچي، غريب جي چلهي تي راڪاس به ڏند ڪرٽڻ شروع ڪري ڇڏيا آهن ۽ گهڙي کن لاءِ تري آيل چپن جون مسڪراهٽون هڪٻئي کان موڪلائڻ خاطر ٻيڪڙيل در جي بلڪل ويجهو اچي پهتيون آهن.
