صدر ڊونلڊ ٽرمپ ۽ ايراني قيادت طرفان گذريل چوبهه ڪلاڪن دوران هڪ ٻئي تي الزام تراشي ۽ زباني حملن مان اهو سمجهڻ ڏکيو ناهي ته ڌريون حتمي معاهدي کان اڳ پنهنجي ماڻهن آڏو اهڙو ماحول پيدا ڪرڻ چاهين ٿيون، جنهن ۾ بعد ۾ اهو دعويٰ ڪري سگهن ته جنگ انهن کٽي آهي ۽ معاهدو به انهن جي شرطن تي ٿيو آهي۔ پر هڪ ٻئي جي حيثيت کي پرکڻ لاءِ سخت ٻولي ۽ تلخ لفظن جو استعمال آخري لمحن ۾ ڪنهن وڏي مسئلي جو سبب بڻجي سگهي ٿو۔ ڌرين لاءِ مناسب اهو ئي هو ته جيڪڏهن جنگ روڪڻ ۽ تڪرار ڳالهين ذريعي حل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو آهي ته خلوص سان ان طرف ڌيان ڏنو وڃي ۽ ميڊيا ذريعي هڪ ٻئي کي ڀڙڪائڻ کان پاسو ڪيو وڃي۔ پر آمريڪا ۽ ايران جي اڳواڻن جي حڪمت عملي مان لڳي ٿو ته اسلام آباد ۾ گڏ ٿيڻ ٻنهي جي مجبوري آهي ۽ اهي حقيقت ۾ امن بدران تڪرار ۾ ئي پنهنجو فائدو ڏسن ٿا۔ٻئي ملڪ گذريل 47 سالن کان هڪ ٻئي جي خلاف برسر پيڪار رهيا آهن۔ ايران آمريڪا کي "وڏو شيطان” سڏي ٿو، جڏهن ته آمريڪا ايران کي دهشتگرد رياست قرار ڏئي چڪو آهي۔ فيبروري جي آخر ۾ شروع ٿيل آخري ٽڪراءَ کان پوءِ هاڻي رڳو ايران نه پر سڄي دنيا جي معيشت داءُ تي لڳل آهي، جنهن سبب عالمي سطح تي هن تڪرار جي خاتمي جي خواهش ڪئي پئي وڃي۔ پر ڌريون هڪ ٻئي کي پرکندي امن ڏانهن اهڙي طرح وڌي رهيون آهن، ڄڻ ڪو ڏوهاري ڦاسيءَ ڏانهن وڃي رهيو هجي۔
پاڪستان جي وزيراعظم شهباز شريف 8 اپريل تي آمريڪا ۽ ايران کان ٻن هفتن جي جنگ بندي جي اپيل ڪئي ۽ اسلام آباد ۾ ڳالهين جي دعوت ڏني۔ ڌرين اها اپيل قبول ڪندي جنگ بندي تي اتفاق ڪيو ۽ 11 اپريل تي اسلام آباد ۾ آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ ڳالهين جو سلسلو شروع ٿيو، جيڪو لڳاتار 21 ڪلاڪن تائين جاري رهيو۔ پر ڪو حتمي معاهدو نه ٿي سگهيو، البته جنگ بندي جاري رکڻ تي اتفاق ڪيو ويو۔ اها مدت اڄ 22 اپريل تي ختم ٿيڻ واري آهي۔
صدر ٽرمپ اعلان ڪيو آهي ته آمريڪا ايران کي هڪ مناسب معاهدو پيش ڪري رهيو آهي ۽ اميد آهي ته ايران ان کي قبول ڪندو، ٻي صورت ۾ آمريڪا ايران جي هر پاور پلانٽ ۽ هر پل کي تباهه ڪري ڇڏيندو۔ هن اهو به چيو ته جيڪڏهن ايران معاهدو قبول نه ڪيو ته آمريڪا اهو سڀ ڪجهه ڪندو جيڪو گذريل 47 سالن ۾ اڳوڻن صدرن کي ڪرڻ گهرجي ها۔ ٻي طرف ايران طرفان آخري لمحن تائين ڳالهين ۾ شرڪت جي واضح تصديق نه ڪئي وئي، جڏهن ته ايراني پارليامينٽ جي اسپيڪر محمد باقر قاليباف چيو ته اڳڀرائي ٿي رهي آهي، پر اڃا معاهدي تائين پهچڻ ۾ فاصلو آهي۔ ايران چاهي ٿو ته ڳالهين جي ٻئي مرحلي کان اڳ آمريڪا آبنائي هرمز تي لڳايل پابندي ختم ڪري، جڏهن ته ٽرمپ جو چوڻ آهي ته ان پابندي سبب ايران کي روزانو وڏو مالي نقصان ٿي رهيو آهي۔ ايران ان پابندي کي سامونڊي ڌاڙو قرار ڏئي ٿو ۽ ان جي خاتمي کان اڳ ڳالهين کي بيڪار سمجهي ٿو، جڏهن ته آمريڪا معاهدي کان پوءِ ئي اها پابندي ختم ڪرڻ چاهي ٿو۔
امڪان آهي ته آمريڪي وفد اسلام آباد اچڻ کان پوءِ ايران به پنهنجو وفد موڪليندو، پر ايران جي اندروني اختلافن سبب آخري لمحن ۾ ڪا به صورتحال پيدا ٿي سگهي ٿي۔ ڪجهه ميڊيا ادارا ته ڳالهين جي ٻئي مرحلي بابت خبرن کي به غلط قرار ڏئي رهيا آهن۔ پاڪستان جي ڪوششن سان آمريڪا ايران کي ڪجهه رعايتون ڏنيون آهن۔ هاڻي ڏسڻو اهو آهي ته پاڪستان ڳالهين دوران سازگار ماحول پيدا ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿئي ٿو يا نه۔ جيڪڏهن ايران وفد موڪلڻ کان انڪار ڪري ٿو ته ان جا سنگين نتيجا نڪري سگهن ٿا، جڏهن ته جيڪڏهن وفد اچي ٿو ته ڳالهين جو ماحول شايد تڪراري ۽ تلخ رهي۔ امن جي خواهش باوجود، ايران ۽ آمريڪا امن معاهدي ڏانهن مختلف طريقن سان وڌي رهيا آهن۔ ايران وقت وٺڻ چاهي ٿو ۽ ڳالهين کي ڊگهو ڪرڻ چاهي ٿو، جڏهن ته ٽرمپ جلد کان جلد جنگ ختم ڪرڻ چاهي ٿو ۽ معاهدي يا مڪمل تباهي جي وچ ۾ چونڊ جو اشارو ڏئي رهيو آهي۔
ٽرمپ لاءِ نومبر جي چونڊن سبب هن جنگ مان جلدي نڪرڻ ضروري آهي، جڏهن ته ايران لاءِ جنگ کان پوءِ معاشي بحران، بيروزگاري ۽ عوامي بيچيني جا مسئلا وڏو چئلينج بڻجي سگهن ٿا۔ عوام جي ناراضگي حڪومت لاءِ خطرو بڻجي سگهي ٿي، جنهن سبب ايران معاهدي کي دير جو شڪار رکڻ چاهي ٿو ته جيئن قومي جذبي ذريعي پنهنجي گرفت برقرار رکي سگهي۔ ايراني وزير خارجه جو چوڻ آهي ته ڌريون معاهدي جي تمام ويجهو پهچي چڪيون آهن، پر ان باوجود رڪاوٽون پيدا ڪرڻ سمجهه کان ٻاهر آهي۔ اصل اختلاف ايران جي جوهري پروگرام ۽ افزودہ يورينيم بابت آهي۔ آمريڪا چاهي ٿو ته ايران ڪجهه عرصي لاءِ جوهري صلاحيت کان هٿ کڻي، جڏهن ته ايران ڪنهن نه ڪنهن حد تائين اهو پروگرام جاري رکڻ تي زور ڏئي ٿو۔
اسلام آباد ۾ ڳالهين جو ٻيو دور تاريخي ثابت ٿي سگهي ٿو ۽ امن ڏانهن اهم قدم بڻجي سگهي ٿو، پر جيڪڏهن سخت بيان بازي جاري رهي ته امن بدران وچ اوڀر ۾ وڌيڪ خطرناڪ ۽ تباهه ڪندڙ جنگ جو خطرو وڌي سگهي ٿو، جيڪا عالمي معيشت ۽ سڄي دنيا لاءِ پريشاني جو سبب بڻجندي۔
