هي سوال مون کان اڪثر پڇيو ويندو آهي ته پاڪستان کي پئسو آخر ڪڏهن ملندو؟ هي سفارتڪاري، هي ٽياڪڙي ۽ اوچتو وڌندڙ عالمي اهميت آخر ڪڏهن عام ماڻهو جي کيسي تائين پهچندي؟ ڪڏهن ان جا اثر روزگار، سيڙپڪاري ۽ خوشحالي جي صورت ۾ نظر ايندا؟ سوال پنهنجي جاءِ تي جائز آهي، پر ان جو بنياد سطحي آهي، ڇاڪاڻ ته اهو ڪنهن قوم کي صرف هڪ ئي پيماني سان ماپي ٿو، جڏهن ته اهو پيمانو سڀ کان آخر ۾ اچي ٿو. قومن جي عظمت انهن جي بئنڪ اڪائونٽن سان نه پر ان ڳالهه سان ماپي ويندي آهي ته دنيا کين ڪيتري اهميت ڏئي ٿي، عالمي فيصلن ۾ انهن سان صلاح ڪري ٿي يا کين نظرانداز ڪري ٿي. ڪنهن به ملڪ جو وقار پهرين ايندو آهي، سرمايو پوءِ ايندو آهي. جيڪي ماڻهو پهرين چيڪ ڏسڻ چاهين ٿا ۽ پوءِ تبديلي تي يقين ڪن ٿا، اهي ائين آهن ڄڻ گاڏي هلائيندي رفتار بدران رڳو فيول گيج تي نظر رکن.
پاڪستان ۾ اصل تبديلي ان جي مالي انگن اکرن ۾ نه، پر ان جي عالمي حيثيت ۾ آئي آهي. صرف ڪجهه مهينا اڳ تائين پاڪستان کي عالمي ميڊيا ۾ هڪ اهڙي ملڪ طور پيش ڪيو ويندو هو جيڪو سفارتي طور اڪيلو، معاشي طور ڪمزور ۽ مسلسل بحرانن ۾ گهيريل هو. اڄ اهو ئي پاڪستان واشنگٽن ۽ تهران جي وچ ۾ هڪ پل طور هڪ دستخط ٿيل عالمي معاهدي ۾ شامل آهي. هاڻي پاڪستان کي اهڙي ملڪ طور ڏٺو پيو وڃي جيڪو پنهنجي اوڀر سرحدن کان وٺي ايران ۽ سڄي خليجي علائقي تائين استحڪام پيدا ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. هي مالي وهڪري ۾ تبديلي نه، پر حيثيت جي تبديلي آهي، ۽ قومن جي ڊگهي تاريخ ۾ اصل اهميت هميشه حيثيت کي ملي آهي، دولت کي نه، ڇاڪاڻته بعد ۾ ٿيندڙ هر واپار، هر سيڙپڪاري، هر اعتماد ۽ هر ڀائيواري انهيءَ حيثيت تي ئي قائم هوندي آهي. هن حقيقت جو سڀ کان واضح ثبوت صرف ايران جي ٽياڪڙي نه هو، پر ان کان اڳ هڪ اهڙي هنڌان مليو، جتان شايد گهٽ ماڻهن کي اميد هئي. سيپٽمبر 2025ع ۾ سعودي عرب، جيڪو عرب دنيا جو سڀ کان امير، بااثر ۽ محتاط ملڪ سمجهيو وڃي ٿو، پنهنجي سلامتي کي پاڪستان سان هڪ دفاعي معاهدي ذريعي ڳنڍي ڇڏيو.
اهڙو فيصلو ڪنهن اهڙي ملڪ سان نه ڪيو ويندو آهي جنهن کي بار سمجهيو وڃي، پر صرف ان ملڪ سان ڪيو ويندو آهي جنهن جي اهميت کي اڻٽر تسليم ڪيو وڃي. هاڻي هن منظر کي ان جي ابتڙ منظر سان ڀيٽيو. فيبروري 2025ع ۾ واشنگٽن ۾ ڀارتي وزيراعظم ۽ آمريڪي صدر "مشن 500” جو اعلان ڪيو، جنهن جو مقصد ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ واپار کي ڏهاڪي جي پڄاڻي تائين 500 ارب ڊالر تائين پهچائڻ هو. انهيءَ گڏيل پڌرائي ۾ پاڪستان تي دهشتگردي ۽ سرحد پار حملن بابت تنقيد پڻ ڪئي وئي. پيغام صاف هو: ڀارت کي عالمي انعام ملندو، جڏهنته پاڪستان کي منفي سڃاڻپ سان دنيا آڏو پيش ڪيو ويندو. پر صرف سورهن مهينن بعد تاريخ اهو ئي صفحو ڦيرائي ڇڏيو.
پاڪستان خطي جي سڀ کان خطرناڪ بحران جي مرڪز ۾ ٻنهي متحارب ڌرين جي وچ ۾ ٽياڪڙ بڻجي بيٺو، جڏهنته ڀارت آخري فيصلي وقت ڪمري کان ٻاهر بيٺو رهيو. مان تسليم ڪريان ٿو ته تاريخ جي هن ستم ظريفي ۾ هڪ خاص انصاف موجود آهي. ڪو اڳواڻ دنيا جي ڪيترن ئي گادي وارن شهرن جا دورا ڪري سگهي ٿو، ڪيترائي اعزاز حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ عالمي فورمن تي مسلسل موجود رهي سگهي ٿو، پر آخرڪار کيس اهو احساس ضرور ٿيندو ته دنيا جو سڀ کان اهم دروازو اعزازن سان نه، پر اعتماد سان کلندو آهي. هڪ پاڙيسري پنهنجي طاقت کي واپاري انگن اکرن سان ماپي رهيو هو، جڏهنته ٻيو دشمنن جي وچ ۾ موجود اعتماد کي پنهنجي اصل طاقت بڻائي رهيو هو. آخرڪار اهو ثابت ٿيو ته اعتماد، واپار کان به وڌيڪ قيمتي ڪرنسي آهي. ان کان به وڌيڪ هڪ ٻيو معيار آهي، جنهن سان پاڪستان جي ڪردار کي پرکڻ گهرجي.
پاڪستان جي سڀ کان وڏي ڪاميابي اها نه آهي ته هن ڇا حاصل ڪيو، پر اها آهي ته هن ڇا ٿيڻ کان روڪي ڇڏيو. منهنجي نظر ۾ هن جنگ جو سڀ کان وڏو خطرو صرف ايران جي تباهي نه هو، پر اهو هو ته سڄو عالم اسلام پنهنجي پراڻي ورهاست تحت ٻن حصن ۾ ورهائجي وڃي. هڪ پاسي خليجي سني رياستون هجن ۽ ٻئي پاسي شيعا ايران ۽ ٻئي اهڙي جنگ ۾ ڦاسي وڃن جنهن جو نتيجو صرف گڏيل تباهي هجي، جڏهنته سندن گڏيل مخالف خاموشي سان اهو منظر ڏسن ۽ ان کي پنهنجي ڪاميابي سمجهن. جنگ آهستي آهستي انهيءَ طرف وڌي رهي هئي. اهڙي وقت ۾ پاڪستان شايد واحد ملڪ هو جيڪو انهيءَ خال کي ڀري سگهي پيو.
پاڪستان نه رڳو اسلامي تعاون تنظيم جي اندر، پر ان کان ٻاهر به مسلسل ڪوشش ڪئي ته هي جنگ مسلمان بمقابله مسلمان جي جنگ نه بڻجي. شايد اها ڪاميابي ڪنهن فوجي فتح کان به وڏي آهي. تنهن ڪري جڏهن مون کان بار بار پڇيو ويندو آهي ته پئسو ڪڏهن ايندو؟ ته منهنجو جواب هميشه هڪ ئي هوندو آهي: سرمايو بزدل هوندو آهي. اهو ڪڏهن به اڪيلائي، غير يقيني صورتحال يا عالمي بي اعتمادي ڏانهن سفر نٿو ڪري. اهو هميشه اتي وڃي ٿو جتي استحڪام هجي، اعتبار هجي ۽ مستقبل بابت اعتماد هجي. هاڻي صورتحال بدلجي رهي آهي. هاڻي پاڪستان کي ڪنٽرول هيٺ رکڻ واري ملڪ طور نه، پر گڏ وٺي هلڻ واري ملڪ طور ڏٺو پيو وڃي. اهو ئي اهو لمحو آهي جتي وقار آهستي آهستي دولت ۾ تبديل ٿيڻ شروع ٿئي ٿو. اصل سوال اهو آهي ته پاڪستان هن نئين حيثيت سان ڇا ڪري ٿو. قومون اهڙن ئي لمحن ۾ پنهنجو مستقبل تعمير ڪنديون آهن يا وري اهڙن ئي موقعن کي ضايع ڪري ڇڏينديون آهن.
