اڳوڻي وزيراعظم ميان نواز شريف سان سياسي اختلاف پنهنجي جاءِ تي، پر اڄ کان ڪجهه سال اڳ، اپريل 2022ع ۾، جيڪڏهن سندس اها تجويز مڃي وڃي ها ته باني پي ٽي آءِ ۽ اڳوڻي وزيراعظم عمران خان خلاف بي اعتمادي واري رٿ ڪامياب ٿيڻ کان فوراً پوءِ عام چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو وڃي اها ته اڄ نه مسلم ليگ (ن) کي پنهنجي سياست جي بقا لاءِ جنگ وڙهڻي پوي ها، نه ڊالر ڪڏهن 300 رپين تائين پهچي ها، نه پيٽرول ۽ ڊيزل جون قيمتون آسمان سان ڳالهيون ڪن ها، ۽ جيڪڏهن ائين ٿئي به ها ته گهٽ ۾ گهٽ فارم 47 جي نتيجن جو طعنو ته نه ملي ها. پر ڇا ڪجي، ’اقتدار‘ جي پنهنجي هڪ لذت هوندي آهي. فرق رڳو ايترو آهي ته جڏهن ان ڏکي پرواز جو فيصلو ڪيو ويو، تڏهن ان ’جهاز‘ يا پرواز ۾ ڪيترائي ٻيا ماڻهو، جن کي اتحادي چيو ويندو هو، پڻ سوار هئا. هاڻي آهستي آهستي رڳو ’شريف‘ ئي بچيا آهن، ان ڪري هاڻي ته ’جهاز‘ تي به سوال اٿڻ شروع ٿي ويا آهن.
آمريڪي ڊالر ته خير ڪجهه هيٺ اچي ويو، پر پيٽرول ۽ ڊيزل عام ماڻهوءَ جو تيل ڪڍي ڇڏيو آهي ۽ ان خلاف اٿندڙ هر آواز کي عوام جي حمايت حاصل آهي، پوءِ ڀلي اهي عملي طور ڪنهن تحريڪ يا احتجاج جو حصو هجن يا نه هجن. اهڙي وقت ۾، جڏهن مخالف ڌر جون جماعتون ’اسلام آباد‘ ڏانهن رخ ڪري رهيون آهن، پوءِ اها جماعت اسلامي جي پيٽرول جي قيمتن ۾ روزانو ٿيندڙ واڌ خلاف ۽ پيٽروليم ليوي ختم ڪرڻ لاءِ جدوجهد هجي يا پاڪستان تحريڪ انصاف سميت مخالف ڌر جي اتحاد جو عمران خان کي جيل ۾ بهتر سهولتون، خانگي اسپتال منتقل ڪرڻ ۽ آزادي جو مطالبو هجي، بظاهر حڪمران اتحاد اندر به فاصلا وڌندا پيا وڃن ۽ عملي طور مسلم ليگ (ن) ۽ وزيراعظم شهباز شريف ’اڪيلا‘ نظر اچي رهيا آهن.
جيڪڏهن معاملا بهتر نه ٿيا ته شايد شهباز شريف ۽ پارٽي اڳواڻن جي اها ڳالهه درست ثابت ٿئي ته پارٽي جي سياست کي، سندن بقول، قومي مفاد تي قربان ڪرڻو پوي. هاڻي اهو ’قومي مفاد‘ ڇا هوندو آهي، اها هڪ الڳ بحث آهي. هڪ ڀيري هڪ انٽرويو دوران هڪ صحافي اڳوڻي صدر جنرل پرويز مشرف کان پڇيو ته توهان نواز شريف کي اقتدار مان ڪڍيو ۽ ان کي قومي مفاد قرار ڏنو، جڏهن ته نواز شريف توهان کي آرمي چيف جي عهدي تان هٽايو ۽ ان فيصلي کي به قومي مفاد سان جوڙيو، ته آخر اهو قومي مفاد ڇا آهي؟ جنرل صاحب بهرحال پنهنجي فيصلي کي درست قرار ڏنو ۽ ميان صاحب به اڄ تائين پنهنجي ان فيصلي جو دفاع ڪندا رهيا آهن. ڳالهه شروع ٿي هئي عمران خان خلاف بي اعتمادي واري رٿ کان. اهو اهو وقت هو، جڏهن پي ٽي آءِ حڪومت جو گراف، يا ائين چئجي ته ’پرواز‘، زمين ڏانهن اچي رهي هئي. پنجاب ۾ ته ان وقت جي وڏي وزير عثمان بزدار ئي تحريڪ انصاف جي زوال لاءِ ڪافي سمجهيا پئي ويا، پر پاڻ خيبرپختونخوا ۾ به حالتون سندن خلاف وڃي رهيون هيون.
اهڙي صورتحال ۾ ڪنهن ’فيض‘ جي خوف کان يا ڪنهن ’باجوه‘ جي خواهش تي جيڪو سياسي راند کيڏي وئي، ان جي نتيجي ۾ ۽ پوءِ جيڪي ڪجهه ٿيو، ان جو نتيجو اهو آهي ته اڄ مسلم ليگ (ن) جو گراف، يا ان جي پرواز، زمين ڏانهن وڃي رهي آهي، جڏهن ته عمران خان جي مقبوليت جو گراف پاڻ ميان صاحب، خواجا سعد رفيق يا ملڪ احمد خان کان ئي معلوم ڪري سگهجي ٿو. هونئن به ميان صاحب کان وڌيڪ ان بابت ڪير ڄاڻي سگهي ٿو؟ شايد انهيءَ سبب ئي هن 8 فيبروري 2024ع جي چونڊن ۾ پاڻ کي وزيراعظم جي ڊوڙ کان پري رکيو. حقيقت اها آهي ته هڪ غلط سياسي فيصلي مسلم ليگ (ن) کي ناقابلِ تلافي نقصان پهچايو ۽ هاڻي باقي رهيل ڪسر پنجاب جي وڏي وزير جي ’جهاز واري تڪرار‘ پوري ڪري ڇڏي آهي. ميڊيا يا مخالفن تي ڪاوڙ ڪرڻ بدران جيڪڏهن مريم نواز رڳو ايترو چئي ڇڏين ها ته ’مون کي عام پرواز سان وڃڻ گهرجي ها‘ ته شايد معاملو مختلف نظر اچي ها. لنڊن ۾ اهڙو واقعو ٿئي ها ته وزيراعظم کي استعيفيٰ ڏيڻي پوي ها. پر خير، اسان جي طرزِ حڪمراني ئي ڪجهه اهڙي آهي.
ڳالهه مسلم ليگ (ن) جي پرواز جي ٿي رهي هئي. ميان شهباز شريف جا همسفر آصف علي زرداري، جيڪي 2022ع کان هن سفر ۾ ساڻس گڏ نظر اچن ٿا، صوبن، انتظامي يونٽن ۽ هاڻي پيٽروليم بحران جي معاملي تي حڪومت کان ناراض نظر اچي رهيا آهن. بهرحال، هو لنڊن جي صدر جي جهاز ۾ نه، پر پنهنجي ذاتي مصروفيت سبب خانگي جهاز ۾ موجود هئا. مسلم ليگ جي ٻي اتحادي جماعت متحده قومي موومينٽ، جيڪا صوبن يا انتظامي يونٽن جي معاملي تي حڪومت سان گڏ نظر اچي ٿي، پر حڪومت جي ’پيٽرول پاليسي‘ جي مخالف آهي. ڪجهه اهڙي ئي صورتحال حڪمران اتحاد جي ٻين اتحادي جماعتن جي به آهي.
اهڙي صورتحال ۾ حڪمران جماعت رڳو ’قبوليت‘ جي بنياد تي هلي رهي آهي، ان اميد سان ته اها ’قبوليت‘ برقرار رهندي، ڀلي زميني حقيقتون ڪجهه به هجن. اهو ئي حڪمران جماعت جو الميو آهي. اهڙي ماحول ۾ پارٽي لاءِ سڀ کان وڏو مسئلو اهو آهي ته خود پنجاب، جيڪو سندن پنهنجو سياسي گهر آهي، اتي ڪيترائي ’انقلابي‘ قدم به پارٽي جو گراف مٿي کڻڻ ۾ ناڪام نظر اچي رهيا آهن. شايد شريف ڀائرن ۽ شريف خاندان لاءِ هن وقت تائين اطمينان جو جيڪڏهن ڪو سبب آهي ته اهو قيدي نمبر 804 بابت، بادي النظر ۾، مقتدر ڌر جو واضح ۽ غيرلچڪدار رويو آهي. هاڻي اها صورتحال ڪيتري عرصي تائين برقرار رهي ٿي، اهو هڪ الڳ سوال آهي.
اها ٻي ڳالهه آهي ته جيڪڏهن اسلام آباد جي صورتحال تمام گهڻي خراب ٿي وئي ۽ سڄي نظام کي ئي روانو ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو. ان کان وڌيڪ ڳالهائڻ مناسب نه آهي، سواءِ ان جي ته مسلم ليگ (ن) جي قيادت پاڻ ان ڳالهه جي ذميوار آهي ته ’جنرل فيض‘ جي خوف سبب هنن پنهنجي سياست کي ناقابلِ تلافي نقصان پهچايو، جنهن جو جيڪڏهن ڪنهن کي سئو سيڪڙو فائدو ٿيو ته اهو سندن سڀ کان وڏو سياسي مخالف عمران خان آهي. هاڻي خود خان صاحب جو مسئلو به سندن پنهنجي جماعت آهي، جيڪا گذريل ٽن سالن کان تحريڪ هلائڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي، پر ڪاميابي حاصل نه ڪري سگهي آهي. هڪ طرف حڪومت ۽ رياست جو رويو آهي، ڪارڪنن جون گرفتاريون ۽ گهرن تي ڇاپا آهن، ٻي طرف عمران خان سميت پارٽي جي ڪيترن ئي اڳواڻن، جن ۾ ڊاڪٽر ياسمين راشد، شاهه محمود قريشي ۽ ٻيا شامل آهن، انهن جي مسلسل گرفتاري آهي، جڏهن ته ٽئين طرف پي ٽي آءِ اندر جو انتشار به موجود آهي.
هاڻي 27 سيپٽمبر تي ڇا ٿيندو، اهو اهم سوال آهي، ڇاڪاڻ ته خود سندن اتحادين رڳو سندن حمايت ڪئي آهي، پر پاڻ ڪنهن تحريڪ يا ڌرڻي جي ڪال نه ڏني آهي. ٻئي طرف جماعت اسلامي بهرحال عوامي انداز ۾ شايد عوام جي سڀ کان اهم مسئلي تي مسلسل آواز بلند ڪري رهي آهي ۽ هاڻي ان جو رخ به اسلام آباد ڏانهن آهي. جيڪڏهن حڪومت جماعت اسلامي جي مطالبي جي نتيجي ۾ ’ليوي‘ ۾ چاليهه يا پنجاهه سيڪڙو به گهٽتائي ڪري ٿي ته نه رڳو اها جماعت اسلامي جي وڏي ڪاميابي هوندي، پر حڪومت ۽ مسلم ليگ (ن) کي به سياسي فائدو پهچي سگهي ٿو. تنهن هوندي به هن وقت مخالف ڌر جون جماعتون به پنهنجي پنهنجي پرواز ڪري رهيون آهن ۽ ٽن حصن ۾ ورهايل نظر اچن ٿيون. پي ٽي آءِ، مخالف ڌر جو اتحاد، جماعت اسلامي ۽ جمعيت علماءِ اسلام ڪنهن هڪ پرواز جو حصو ناهن. هاڻي ڏسڻو اهو آهي ته ’محفوظ لينڊنگ‘ ڪير ڪري ٿو ۽ ايندڙ پرواز جا همسفر ڪير ڪير ٿين ٿا.
