آمريڪي فوج گذريل هفتي ايراني بندرگاهن ڏانهن ايندڙ ۽ ويندڙ جهازن جي ناڪابندي جو دائرو عالمي سمنڊن تائين وڌائي ڇڏيو آهي ۽ اعلان ڪيو آهي ته هو ايران جي مدد ڪندڙ ڪنهن به جهاز جو پيڇو ڪندي، ڀلي اهو کليل سمنڊ ۾ ڪٿي به هجي يا ان تي ڪنهن به ملڪ جو جهنڊو لڳل هجي۔ جوائنٽ چيفس آف اسٽاف جي چيئرمين جنرل ڊين ڪين خميس تي چيو ته آمريڪا ”ڪنهن به ايراني جهنڊي واري جهاز يا ايران کي مدد فراهم ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ ڪنهن به جهاز جو پيڇو ڪندو.“ هن اهو به ٻڌايو ته وچ اوڀر کان ٻاهر مقرر آمريڪي فوجون به ايراني جهاز راني کي روڪڻ لاءِ ڪارروائين ۾ حصو وٺنديون۔
هي ناڪابندي اهڙي وقت وڌائي وئي آهي جڏهن معاشي طور انتهائي اهم سمنڊي لنگهه آبنائي هرمز واپاري آمد و رفت لاءِ لڳ ڀڳ بند آهي ۽ آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ٻن هفتن کان جاري جنگبندي ختم ٿيڻ جي ويجهو آهي۔ سامونڊي ۽ فوجي قانون جي ماهرن جو چوڻ آهي ته هي قدم ايران کي نشانو بڻائيندڙ پراڻين آمريڪي اقتصادي پاليسين کي موجوده فوجي مهم سان هم آهنگ ڪري ٿو۔ تنهن هوندي به، هن قدم سان ڪيترائي قانوني ۽ عملي سوال پيدا ٿين ٿا۔ نيول وار ڪاليج ۾ ميرٽائم حڪمت عملي جي سربراهه جيمز آر هولمز چيو: ”جنگ رڳو محاذ تي نه، پر قومي ۽ بين الاقوامي قانون جي دائري ۾ به هڪ پيچيده معاملو آهي.“ هن آمريڪي فوجي مهم ”آپريشن ايپڪ فيوري“ جو حوالو ڏيندي چيو ته قانوني طور ناڪابندي جنگي ڪارروائي آهي، تنهنڪري اها ان حد تائين قانوني سمجهي ويندي، جيتري حد تائين اها مهم پاڻ قانوني آهي۔ ڇو ته آمريڪي ڪانگريس ايران خلاف جنگ جو باضابطا اعلان ناهي ڪيو، تنهنڪري آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ رسمي جنگ جي حالت موجود ناهي۔ پر هولمز نشاندهي ڪئي ته ”آمريڪي تاريخ ۾ بغير اعلان ڪيل جنگون استثنا نه، پر معمول رهيون آهن“ جتي ڪانگريس جي گڏيل قراردادن، گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي فيصلن ۽ ٻين اتحادين جي بنياد تي ڪارروائيون ڪيون ويون۔
هن چيو ته: ”هي مهم شايد ٻين مهمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ هڪطرفي هجي، پر اها بي مثال ناهي.“ واشنگٽن ۾ قائم ٿنڪ ٽينڪ ڊيفنس پرائرٽيز ۾ فوجي تجزئي جي ڊائريڪٽر جيني فر ڪواناگ چيو ته بين الاقوامي قانون تحت اهڙي ناڪابندي جي قانوني حيثيت ”گهڻي مبهم“ آهي۔ هن جي مطابق، ڪنهن به ناڪابندي جي قانوني هجڻ لاءِ ضروري آهي ته اها ”مؤثر“ هجي يعني ان کي لاڳو ڪرڻ جي صلاحيت به هجي ۽ عملي طور لاڳو به ڪئي وڃي۔ هن چيو ته ڪجهه ماڻهو اهو دليل ڏين ٿا ته ”عالمي ناڪابندي“ جو تصور ئي جائز ناهي، ڇاڪاڻ ته اهو تمام گهڻو وسيع آهي۔
تنهن هوندي به، تاريخ ۾ وسيع ناڪابنديون ٿينديون رهيون آهن، جن ۾ ٻي عالمي جنگ دوران به اهڙيون ڪارروائيون شامل آهن، جڏهن ملڪن غيرجانبدار علائقائي سمنڊن کان سواءِ عالمي سطح تي ناڪابنديون لاڳو ڪيون۔ ان کان اڳ به برطانيا فرانس خلاف انقلابي ۽ نيپولين جنگن دوران ناڪابندي ڪئي هئي، جڏهن ته آمريڪي انقلاب دوران به سامونڊي حملا وسيع علائقن تائين ڪيا ويا هئا۔ پر اهڙين وسيع ناڪابندين کي عملي طور لاڳو ڪرڻ انتهائي مشڪل هوندو آهي۔ هولمز چيو: ”ست سمنڊ هڪ تمام وڏو علائقو آهن ۽ انهن جي مقابلي ۾ دنيا جي وڏي ۾ وڏي بحري فوج يا ڪوسٽ گارڊ به ننڍي آهي۔“ قانوني طور ناڪابندي جي ”مؤثر“ هجڻ جو دارومدار ان ڳالهه تي هوندو ته ڇا آمريڪا وٽ ڪافي جهاز، جهازن تي چڙهڻ واريون ٽيمون، جهاز ۽ انٽيليجنس وسيلا موجود آهن يا نه۔ هن وڌيڪ چيو ته ناڪابندي کي قانوني معيار تي پورو لهڻ لاءِ مڪمل طور بند هجڻ ضروري ناهي ۽ ڪنهن به صورت ۾ ٻاهرين مبصرن لاءِ ان جي اثرائتي هجڻ جو اندازو لڳائڻ ڏکيو هوندو۔
هن اهو به چيو ته عملي نفاذ دوران ڪجهه چونڊ به ڪرڻي پوندي يعني ڪجهه جهازن کي قومي مفاد تحت وڃڻ ڏنو وڃي سگهي ٿو۔ مثال طور، صدر ڊونلڊ ٽرمپ ۽ شي جن پنگ جي وچ ۾ ملاقات جي پسمنظر ۾ آمريڪا شايد چين جي تيل جي فراهمي کي متاثر ڪرڻ نه چاهي۔ هي وڌايل ناڪابندي ايران خلاف پراڻي اقتصادي مهم جو حصو آهي، پر ساڳئي وقت حڪمت عملي ۾ تبديلي به ڏيکاري ٿي۔ جنگ جي شروعات ۾ آمريڪا عالمي توانائي جي قيمتن تي دٻاءُ گهٽ ڪرڻ لاءِ عارضي طور ڪجهه پابنديون نرم ڪيون هيون ۽ آبنائي هرمز مان ايراني ٽينڪرن کي گذرڻ جي اجازت ڏني هئي۔ هاڻي لڳي ٿو ته واشنگٽن ٻيهر ايران تي دٻاءُ وڌائڻ طرف وڌي رهيو آهي۔ هارورڊ لا اسڪول سان لاڳاپيل ماهر جيمز ڪراسڪا چيو ته هي ناڪابندي ايران خلاف اقتصادي پابندين جي ”جنگي توسيع“ آهي۔ سندس چوڻ هو ته امن جي دور ۾ پابنديون ايران جي معيشت کي ڪمزور ڪرڻ جو هڪ مضبوط ذريعو هيون، جڏهن ته هاڻي اها ناڪابندي هڪ ”عسڪري توسيع“ طور ڪم ڪري رهي آهي۔
جنرل ڪين جي اعلان کان هڪ ڏينهن اڳ آمريڪي خزاني واري سيڪريٽري ”آپريشن اڪنامڪ فيوري“ جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ ايران سان ڪاروبار ڪندڙ عالمي ادارن ۽ بئنڪن تي ثانوي پابنديون شامل آهن۔
ڪواناگ مطابق، هي قدم آمريڪا طرفان ڇڪتاڻ ۾ نمايان اضافو آهي، پر ان سان ايران جي حڪمت عملي ۾ وڏي تبديلي اچڻ جو امڪان گهٽ آهي۔ هن چيو: ”ايران لاءِ هي جنگ بقا جي جنگ آهي ۽ هو آساني سان هٿيار نه ڦٽا ڪندو۔ اقتصادي دٻاءُ ڊگهي مدي ۾ اثرانداز ٿي سگهي ٿو، پر ٽرمپ ڪنهن معاهدي لاءِ ايترو انتظار ڪرڻ لاءِ تيار نظر نٿو اچي۔“
