دنيا هن وقت هڪ اهڙي نازڪ دور مان گذري رهي آهي جتي طاقت جي توازن، معاشي مفادن، جغرافيائي سياست ۽ نظرياتي اختلافن عالمي امن کي مسلسل خطري ۾ وجهي ڇڏيو آهي۔ وچ اوڀر کان وٺي يورپ ۽ ايشيا تائين ڇڪتاڻ جو ماحول موجود آهي، جتي وڏيون طاقتون پنهنجي مفادن جي تحفظ لاءِ سرگرم آهن۔ اهڙي صورتحال ۾ جيڪڏهن ڪو ملڪ جنگ بدران امن، ٽڪراءُ بدران ڳالهه ٻولهه ۽ تڪرار بدران مفاهمت کي ترجيح ڏئي ٿو ته اهو يقيناً هڪ مثبت ۽ تعميري ڪردار طور سامهون اچي ٿو۔ پاڪستان جو تازو سفارتي ڪردار به انهيءَ حوالي سان هڪ جاءِ والاري ٿو.
پاڪستان جي جاگرافيائي حيثيت ان کي غير معمولي اهميت ڏئي ٿي۔ هڪ طرف ان جون سرحدون ايران سان ملن ٿيون، جيڪو علائقي جي سياست ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو، ٻئي طرف افغانستان آهي جتي ڏهاڪن کان جاري تڪرار سڄي علائقي کي متاثر ڪيو آهي۔ ان کان علاوه پاڪستان جا لاڳاپا چين سان مضبوط آهن، جڏهن ته آمريڪا سان به لاڳاپا ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ برقرار رهيا آهن۔ اهي سڀ عنصر پاڪستان کي هڪ اهڙي پوزيشن ۾ آڻين ٿا جتان اهو عالمي قوتن جي وچ ۾ پل جو ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو۔
پاڪستان ماضي ۾ به ڪيترن اهم موقعن تي ٽياڪڙي جو ڪردار ادا ڪيو آهي۔ خاص طور تي افغانستان جي امن عمل دوران پاڪستان مختلف ڌرين کي ڳالهين جي ميز تي آڻڻ ۾ مدد ڪئي، جيڪو هڪ ڏکيو ۽ پيچيده عمل هو۔ اهڙيءَ طرح وچ اوڀر ۾ وڌندڙ ڇڪتاڻ دوران پاڪستان هڪ متوازن ۽ محتاط پاليسي اختيار ڪئي، جنهن جو مقصد ڪنهن هڪ ڌر جي حمايت ڪرڻ بدران تڪرار کي گهٽائڻ ۽ ڳالهين کي هٿي ڏيڻ هو۔
سفارتڪاري اصل ۾ هڪ خاموش طاقت هوندي آهي۔ اها جنگ وانگر فوري نتيجا نٿي ڏئي، پر ان جا اثر وقت سان ظاهر ٿيندا آهن۔ پاڪستان جي تازين سفارتي ڪوششن ۾ اهو عنصر واضح نظر اچي ٿو ته اهو تڪرارن کي گهٽائڻ ۽ ڳالهه ٻولهه کي وڌائڻ لاءِ سنجيده آهي۔ اهو هڪ مثبت رخ آهي جيڪو عالمي سطح تي ساراهه جوڳو آهي۔ تنهن هوندي به، هن معاملي جو هڪ ٻيو رخ به آهي جنهن کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي۔ ڪنهن به ملڪ جي عالمي ساک صرف ان جي سفارتڪاري تي نه پر ان جي اندروني استحڪام تي به دارومدار رکي ٿي۔ سياسي استحڪام، معاشي ترقي، قانون جي حڪمراني ۽ انساني حقن جو احترام اهي عنصر آهن جيڪي ڪنهن به ملڪ کي عالمي سطح تي مضبوط ڪن ٿا۔ جيڪڏهن پاڪستان کي هڪ بااعتماد ۽ اثرائتو ثالث طور تسليم ڪراڻو آهي ته ان کي پنهنجي اندروني مسئلن تي به سنجيدگي سان ڪم ڪرڻو پوندو۔
پاڪستان کي معاشي مسئلن، سياسي بيچيني ۽ گورننس جي چئلينجن کي منهن ڏيڻو پيو آهي، جيڪي ان جي عالمي ساک تي اثرانداز ٿي سگهن ٿا۔ هڪ ملڪ جيڪو اندروني طور مستحڪم نه هجي، اهو عالمي سطح تي ڪيترو اثرائتو ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو؟ اهو هڪ اهم سوال آهي جنهن تي غور ڪرڻ ضروري آهي۔ ساڳئي وقت، پاڪستان کي پنهنجي سفارتڪاري کي عارضي قدمن تائين محدود رکڻ بدران هڪ ڊگهي مدي واري حڪمت عملي اختيار ڪرڻي پوندي۔ عالمي برادري ڪنهن به ملڪ کي ان جي مستقل مزاجي ۽ پاليسين جي تسلسل جي بنياد تي پرکيندي آهي۔ جيڪڏهن پاڪستان مسلسل امن لاءِ ڪم ڪندو رهيو ته ان جي ساک ۾ واڌارو ٿي سگهي ٿو۔
اڄ دنيا کي اهڙن ملڪن جي ضرورت آهي جيڪي جنگ بدران امن، نفرت بدران هم آهنگي ۽ تڪرار بدران ڳالهه ٻولهه کي هٿي ڏين۔ پاڪستان وٽ اهو موقعو موجود آهي ته هو پاڻ کي هڪ ذميوار ۽ امن پسند ملڪ طور پيش ڪري۔ ان لاءِ ضروري آهي ته هو عالمي ۽ اندروني ٻنهي سطح تي بهتري آڻي۔ پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي ۾ توازن هڪ اهم عنصر آهي۔ اهو مختلف ملڪن سان پنهنجا لاڳاپا برقرار رکندي عالمي سطح تي هڪ اهم ڪردار ادا ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو۔ اهو توازن ئي ان کي هڪ منفرد حيثيت ڏئي ٿو۔
مستقبل جي حوالي سان پاڪستان وٽ ڪيترائي موقعا موجود آهن۔ جيڪڏهن اهو پنهنجي سفارتي صلاحيتن کي وڌيڪ بهتر بڻائي، پاليسين ۾ تسلسل آڻي ۽ عالمي برادري سان پنهنجا لاڳاپا مضبوط ڪري ته اهو عالمي امن ۾ هڪ اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو۔
آخر ۾ اهو چئي سگهجي ٿو ته پاڪستان جون سفارتي ڪوششون قابلِ تعريف ضرور آهن، جيڪڏهن پاڪستان انهيءَ رستي تي ثابت قدمي سان اڳتي وڌندو رهيو ته اهو ڏينهن پري نه هوندو جڏهن عالمي سطح تي ان جي ڪوششن کي وڏي مڃتا ملندي۔ امن جو رستو هميشه ڏکيو هوندو آهي، پر اهو ئي رستو قومن کي عزت، وقار ۽ سڃاڻپ ڏئي ٿو۔ پاڪستان جيڪڏهن انهيءَ رستي تي قائم رهيو ته اهو نه صرف پنهنجي لاءِ پر سڄي دنيا لاءِ هڪ مثبت مثال بڻجي سگهي ٿو۔
پاڪستان ماضي ۾ به ڪيترن اهم موقعن تي ٽياڪڙي جو ڪردار ادا ڪيو آهي۔ خاص طور تي افغانستان جي امن عمل دوران پاڪستان مختلف ڌرين کي ڳالهين جي ميز تي آڻڻ ۾ مدد ڪئي، جيڪو هڪ ڏکيو ۽ پيچيده عمل هو۔ اهڙيءَ طرح وچ اوڀر ۾ وڌندڙ ڇڪتاڻ دوران پاڪستان هڪ متوازن ۽ محتاط پاليسي اختيار ڪئي، جنهن جو مقصد ڪنهن هڪ ڌر جي حمايت ڪرڻ بدران تڪرار کي گهٽائڻ ۽ ڳالهين کي هٿي ڏيڻ هو۔
