سنڌ هن وقت هڪ ڀيرو ٻيهر شديد ۽ خطرناڪ هيٽ ويو جي خطري کي منهن ڏئي رهيو آهي، جڏهن ته موسميات جي ماهرن ۽ نيشنل ڊيزاسٽر مينيجمينٽ اٿارٽي (NDMA) خاص طور تي 26، 27 ۽ 28 مئي دوران صوبي ۾ سخت گرمي جي لهر بابت خبردار ڪيو آهي۔ موسميات کاتي موجب ڪراچي سميت سنڌ جي وڏن شهرن ۽ اندرون سنڌ جي مختلف ضلعن ۾ گرمي پد معمول کان ڪيترائي درجا وڌيڪ رهي سگهي ٿو، جڏهن ته ڪجهه علائقن ۾ پارو 45 کان 47 ڊگري سينٽي گريڊ يا ان کان به مٿي وڃڻ جو امڪان ظاهر ڪيو ويو آهي۔ ڪراچي ۾ نمي ۽ حبس جڏهن ته جيڪب آباد، دادو، سکر، شهيد بينظير آباد (نوابشاهه)، لاڙڪاڻو، ميرپورخاص ۽ ٿرپارڪر جهڙن علائقن ۾ خشڪ ۽ ساڙيندڙ گرمي صورتحال کي وڌيڪ خطرناڪ بڻائي سگهي ٿي۔
هن ڀيري هي هيٽ ويو وڌيڪ اهميت ان ڪري به اختيار ڪري ويو آهي، ڇاڪاڻته اها شدت عيدالاضحيٰ جي سرگرمين دوران سامهون اچي رهي آهي، جڏهن سڄي سنڌ ۾ اچ وڃ معمول کان گهڻو وڌي ويندي آهي۔ سنڌ جي مختلف ضلعن مان ماڻهو وڏي انگ ۾ جانور وٺي ڪراچي، حيدرآباد ۽ ٻين وڏين مال منڊين ڏانهن رخ ڪندا آهن، جڏهنته ڪراچي مان خريداري بعد اهي جانور وري اندرون سنڌ جي شهرن ۽ ڳوٺاڻن علائقن ڏانهن منتقل ڪيا ويندا آهن۔ هن سموري عمل دوران هزارين ماڻهو ڊگها سفر، کليل ميدانن، سخت سج ۽ هجوم ۾ ڪيترائي ڪلاڪ گذاريندا آهن، جنهن سبب هيٽ اسٽروڪ، پاڻي جي کوٽ ۽ جسماني ٿڪاوٽ جا خطرا ڪيترائي ڀيرا وڌي ويندا آهن۔
عيدالاضحيٰ جي ڏينهن ۾ صورتحال وڌيڪ حساس ان ڪري به ٿي ويندي آهي، ڇاڪاڻته ماڻهو هڪ شهر کان ٻئي شهر پنهنجن مٽن مائٽن ۽ مهمانن وٽ وڃڻ لاءِ سفر ڪندا آهن۔ ڪراچي کان اندرون سنڌ ۽ اندرون سنڌ کان ڪراچي اچ وڃ جو سلسلو وڌي ويندو آهي، بس اڏن، ريلوي اسٽيشنن ۽ شاهراهن تي رش ۾ اضافو ٿي ويندو آهي، جڏهنته مال منڊين ۽ قرباني وارن هنڌن تي لاڳيتو جسماني سرگرمي سخت گرمي جي اثرن کي وڌيڪ خطرناڪ بڻائي ڇڏيندي آهي۔ ماهرن موجب اهڙين حالتن ۾ هيٽ ويو عام موسمي صورتحال مان نڪري مڪمل عوامي صحت جي بحران ۾ تبديل ٿي ويندو آهي۔
سنڌ جي مختلف علائقن ۾ گرمي جي نوعيت مختلف ٿي سگهي ٿي، پر خطرو پوري صوبي ۾ هڪجهڙي شدت سان موجود آهي۔ ڪراچي ۾ سامونڊي نمي ۽ حبس انساني جسم جي قدرتي ٿڌڪار واري نظام کي متاثر ڪندا آهن، جڏهنته اندرون سنڌ جي علائقن ۾ خشڪ ۽ سڌي گرمي انساني برداشت کي تيزي سان ڪمزور ڪري ڇڏيندي آهي۔ انهيءَ ڪري ڪراچي، حيدرآباد، سکر، لاڙڪاڻو، نوابشاهه، دادو ۽ جيڪب آباد سميت سڄو سنڌ هن وقت موسمي دٻاءَ جي لپيٽ ۾ آهي۔
2015 وارو هيٽ ويو اڄ به سنڌ جي ماڻهن جي ذهنن ۾ هڪ المناڪ سانحي طور موجود آهي، جڏهن سخت گرمي، لوڊشيڊنگ ۽ حبس ڪراچي سميت مختلف علائقن ۾ هزارين زندگيون متاثر ڪيون هيون۔ سرڪاري انگن اکرن موجب لڳ ڀڳ 1200 ماڻهو فوت ٿيا هئا، جڏهنته غير سرڪاري رپورٽن موجب فوتين جو انگ 2000 کان به وڌيڪ ٻڌايو ويو۔ تقريباً 65 هزار ماڻهن کي هيٽ اسٽروڪ ۽ شديد ڊي هائيڊريشن سبب اسپتالن ڏانهن منتقل ڪيو ويو هو۔ ڪراچي جي وڏين اسپتالن سان گڏ ٻين شهرن جا طبي مرڪز پڻ مريضن سان ڀرجي ويا هئا۔ هن سانحي واضح ڪري ڇڏيو هو ته سنڌ ۾ شديد گرمي رڳو موسم جو مسئلو ناهي، پر انساني جانين لاءِ هڪ وڏو خطرو بڻجي سگهي ٿي۔
ماهرن موجب 2026 ۾ خطرو وڌيڪ سنگين ان ڪري محسوس ڪيو پيو وڃي، ڇاڪاڻته صوبي ۾ آبادي وڌي چڪي آهي، وڻن جي کوٽ وڌي رهي آهي، شهري ڦهلاءُ بي ترتيب ٿي ويو آهي ۽ گرمي جذب ڪندڙ ڪنڪريٽ جي اڏاوتن ۾ واڌارو ٿي چڪو آهي۔ ڪراچي سميت سنڌ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ رات جو به گرمي گهٽ نٿي ٿئي، جڏهنته لوڊشيڊنگ ۽ پاڻي جي کوٽ صورتحال کي وڌيڪ پيچيده بڻائي ڇڏيندي آهي۔ ڳوٺاڻن علائقن ۾ ٿڌي پاڻي ۽ فوري طبي امداد جي کوٽ خطري کي وڌيڪ وڌائي سگهي ٿي۔
سڀ کان وڌيڪ متاثر اهي ماڻهو ٿيندا آهن، جيڪي روزگار يا عيد جي سرگرمين سبب کليل آسمان هيٺ رهڻ تي مجبور هوندا آهن۔ ڏهاڙي مزدور، رڪشا ۽ ٽرانسپورٽ ڊرائيور، مال منڊين ۾ ڪم ڪندڙ ماڻهو، جانورن جا واپاري، صفائي عملو، ٻنين ۾ ڪم ڪندڙ مزدور ۽ ڊگها سفر ڪندڙ خاندان سڀ کان وڌيڪ خطري ۾ هوندا آهن۔ اهڙيءَ طرح بزرگ، ٻار، حامله عورتون ۽ اڳ ۾ بيمار ماڻهو به هيٽ اسٽروڪ جو وڌيڪ شڪار ٿي سگهن ٿا۔
سنڌ حڪومت، صحت کاتي ۽ ضلعي انتظاميا ممڪن خطري کي نظر ۾ رکندي سڀني سرڪاري ۽ خانگي اسپتالن کي هاءِ الرٽ ڪري ڇڏيو آهي۔ ڪراچي، حيدرآباد، سکر، لاڙڪاڻو ۽ ٻين شهرن ۾ خاص هيٽ اسٽروڪ يونٽ قائم ڪيا پيا وڃن، جڏهنته ORS، IV Fluids، ڪينولا ۽ ٻين ضروري دوائن جا ذخيرا وڌايا پيا وڃن۔ ايمبولينس سروسز ۽ ايمرجنسي عملي کي به مڪمل طور متحرڪ رکيو ويو آهي ته جيئن ڪنهن به هنگامي صورتحال ۾ فوري ردعمل ڏئي سگهجي۔
NDMA هدايت جاري ڪئي آهي ته سنڌ ڀر ۾ هيٽ شيلٽر قائم ڪيا وڃن، جتي ٿڌو پاڻي، ڇانوَ ۽ بنيادي طبي سهولتون موجود هجن۔ مال منڊين، بس اڏن ۽ عوامي هنڌن تي واٽر پوائنٽس ۽ ميڊيڪل ڪئمپ قائم ڪرڻ جون به هدايتون جاري ڪيون ويون آهن ته جيئن گرمي کان متاثر ماڻهن کي فوري امداد ملي سگهي۔
ماهرن موجب هن صورتحال ۾ احتياط ئي سڀ کان مؤثر بچاءُ آهي۔ شهرين کي گهرجي ته ڏينهن جي سخت گرم وقت، خاص طور صبح 11 وڳي کان شام 4 وڳي تائين غير ضروري سفر ۽ سج ۾ بيهڻ کان پاسو ڪن۔ پاڻي، لسي ۽ ORS جو وڌيڪ استعمال ڪن، هلڪا ۽ ڍلا ڪپڙا پائين، مٿي کي ڍڪي رکن ۽ وقفي وقفي سان ڇانوَ ۾ آرام ڪن۔ مال منڊين ۾ ويندڙ ماڻهن کي خاص طور وڌيڪ احتياط ڪرڻ جي ضرورت آهي، ڇاڪاڻته لاڳيتو رش، گرمي ۽ جسماني ٿڪاوٽ جسم کي تيزي سان متاثر ڪري سگهي ٿي۔
عيدالاضحيٰ دوران قرباني وارن هنڌن تي صفائي ۽ کلن کي فوري طور ختم ڪرڻ پڻ ضروري هوندو، ڇاڪاڻته سخت گرمي ۾ بدبو ۽ بيمارين جي ڦهلجڻ جو خطرو وڌي ويندو آهي۔ ماهرن خبردار ڪيو آهي ته جيڪڏهن ڪنهن شخص ۾ چڪر اچڻ، شديد ڪمزوري، بيهوشي، جسم جو گرمي پد وڌي وڃڻ يا ساهه کڻڻ ۾ تڪليف جهڙيون علامتون ظاهر ٿين ته کيس فوري طور ٿڌي هنڌ منتقل ڪري طبي امداد فراهم ڪئي وڃي۔ هاڻي اها ڳالهه واضح ٿي چڪي آهي ته سنڌ هن وقت هڪ اهڙي موسمي ۽ انساني چئلينج کي منهن ڏئي رهيو آهي، جنهن کي معمولي گرمي سمجهي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي۔ عيدالاضحيٰ جي سرگرمين، سفرن، مال منڊين جي غيرمعمولي رش ۽ سخت گرمي جي گڏيل اثرن هن هيٽ ويو کي وڌيڪ حساس ۽ خطرناڪ بڻائي ڇڏيو آهي۔ 2015 وارو سانحو هڪ سخت وارننگ هو، جڏهنته موجوده صورتحال ان خطري جي ٻيهر شدت اختيار ڪرڻ جي نشاندهي ڪري رهي آهي۔ ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته حڪومت، ادارا ۽ عوام سڀ گڏجي احتياط، آگاهي ۽ بروقت تياري ذريعي هن بحران جو مقابلو ڪن، ڇاڪاڻ ته هن شديد گرمي ۾ سڀ کان قيمتي شيءِ انساني جان جو تحفظ آهي۔
