ڊسمبر جي هڪ ٿڌڙي شام هئي. لاهور پريس ڪلب ۾ رودادِ ستم جي تقريبِ رونمائي مان واپسي تي ماما عبد القدير بلوچ جي وفات جي خبر ملي. عجيب اتفاق هو ته رودادِ ستم تي ڳالهائيندڙ ڪيترن ئي مقررن 2014ع واري انهيءَ لانگ مارچ جو بار بار ذڪر ڪيو، جو لاپتا ماڻهن جي بازيابي لاءِ ماما قدير بلوچستان جي ڪوئيٽا کان شروع ڪيو ۽ اسلام آباد ۾ ختم ٿيو هو. رودادِ ستم ڇپيل ۽ اڻڇپيل لکڻين جو مجموعو آهي، جن مان هڪ لکڻي جو عنوان به رودادِ ستم آهي، جيڪا سمي دين بلوچ بابت آهي.
2014ع ۾ سمي دين بلوچ صرف پندرهه سال جي هئي. هن پنهنجي والد ڊاڪٽر دين بلوچ جي بازيابي لاءِ 72 سالن جي ماما قدير سان گڏ ڪوئيٽا کان ڪراچي ۽ پوءِ ڪراچي کان اسلام آباد تائين ٻه هزار ڪلوميٽر جو سفر ڪيو. هي لانگ مارچ 27 آڪٽوبر 2013ع تي شروع ٿيو ۽ 28 فيبروري 2014ع تي اسلام آباد ۾ ختم ٿيو. رودادِ ستم ۾ ماما قدير ۽ هن جي لانگ مارچ جو ذڪر آهي ۽ اهو به لکيل آهي ته جڏهن بلوچستان جون عورتون، ٻار ۽ بزرگن جو هي قافلو اسلام آباد پهتو ته سندن پيرن ۾ زخم هئا، سڀني جا پير بند ٿيل هئا. ان شام مان ماما قدير، فرزانه مجيد بلوچ، سمي دين بلوچ ۽ هڪ ٻار علي حيدر کي جيو نيوز جي پروگرام ڪيپٽل ٽاڪ ۾ گهرائڻ لاءِ چيو. ان وقت جي ڊي جي آءِ ايس پي آر مون کي چيو ته اهو پروگرام نه ڪريان، پر مون کيس يقين ڏياريو ته رڳو لاپتا ماڻهن بابت ڳالهه ٿيندي، ڪو قانون يا آئين جي خلاف ڳالهه نه ٿيندي. پروگرام شروع ٿيو. وقفي دوران وزيراعظم نواز شريف جي سياسي سيڪريٽري ڊاڪٽر آصف ڪرماني جو فون آيو. هن ٻڌايو ته وزيراعظم پروگرام ڏسي رهيو آهي ۽ ماما قدير ۽ ٻين سان ملاقات ڪرڻ چاهي ٿو. مون جڏهن ماما قدير کي ٻڌايو ته هو تيار ٿي ويو. ٻئي ڏينهن ملاقات جو وقت به طئي ٿي ويو.
ان شام سمي دين ۽ علي حيدر خوش هئا. انهن کي يقين هو ته وزيراعظم ذريعي پنهنجي پيءُ سان جلد ملاقات ٿيندي، پر انهيءَ رات ئي انهن کي اسلام آباد مان گرفتار ڪري جهاز ۾ ويهاري زبردستي ڪوئيٽا موڪليو ويو. اسلام آباد جهڙي گاديءَ واري هنڌ تي وزيراعظم جا اختيار به هڪ رودادِ ستم بڻجي ويا.
ڪجهه وقت پوءِ ماما قدير کي لمز يونيورسٽي ۾ ڳالهائڻ لاءِ سڏايو ويو، پر دٻاءَ تحت اها تقريب منسوخ ڪرائي وئي. 19 اپريل 2014ع تي منهنجي مٿان ڪراچي ۾ قاتلاڻو حملو ٿيو. وزيراعظم سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس جي سربراهي ۾ ڪميشن ٺاهيو جيڪو اصل ماسٽر مائينڊ معلوم ڪرڻو هو، پر حالت اها ٿي جو وزيراعظم منهنجي عيادت لاءِ آيو ۽ ٻئي ڏينهن دفاع واري وزارت جيو نيوز خلاف غداري جو ڪيس داخل ڪري ڇڏيو. جيو نيوز بند ٿي ويو. شايد ان ڪري جڏهن انڪوائري ڪميشن ماما قدير کي سڏ ڪيو ته هن پيش ٿيڻ ضروري نه سمجهيو. هو لاپتا ماڻهن لاءِ آخري دم تائين آواز اٿاريندو رهيو، پر رياست ۽ ادارن کان مايوس ٿي چڪو هو.
2021ع ۾ سمي دين هڪ ڀيرو ٻيهر بلوچ عورتن سان گڏ اسلام آباد آئي. ڊي-چوڪ تي ڌرڻو ٿيو، مريم نواز به پهتي. ڊاڪٽر شيرين مزاري ذريعي عمران خان سان ملاقات به ٿي وئي. کين ٻڌايو ويو ته وزيراعظم احڪام جاري ڪري ڇڏيا آهن. ماما قدير کنگهيو ۽ چيو: هاڻي هن وزيراعظم جي خير! عمران خان جو به اهوئي حشر ٿيندو جيڪو نواز جو ٿيو. ڊسمبر 2023ع ۾ هڪ ٻي بلوچ عورتن ۽ ٻارن جي قافلي کي اسلام آباد آندو ويو. سرد رات ۾ کين ماريو ويو، ماه رنگ بلوچ سميت ڪيترين کي گرفتار ڪيو ويو. ايمان مزاري اسلام آباد هاءِ ڪورٽ ۾ وئي، عدالت آزاديءَ جو حڪم ڏنو، پر باوجود ان جي کين زبردستي اسلام آباد مان ٻاهر ڪڍڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. رودادِ ستم ۾ اهو منظر به لکيل آهي.ان رات هڪ ڇوڪري ماه زيب بلوچ روئندي رهي. ڪجهه ڏينهن اڳ سندس والد به گرفتار ٿيو، جيڪو ماما قدير وانگر رياست جو اڳوڻو ملازم هو. جنهن عدالت عورتن کي آزاد ڪرڻ جو حڪم ڏنو، اڄ اها عدالت به عبرت بڻائي وئي. ايمان مزاري کي به نشانو بڻايو پيو وڃي.
ماما قدير چيو هو ته عمران خان جو به اهوئي انجام ٿيندو، ۽ اڄ عمران خان تي سزا مٿان سزا اچي رهي آهي. نواز شريف ۽ شهزادا خوش آهن، پر اصل فيصلو رڳو الله جي هٿ ۾ آهي. ڪالهه ماما قدير ۽ نواز غدار هئا، اڄ عمران خان غدار آهي. تاريخ گواهه آهي ته جيڪي ٻيا غدار چون ٿا، پاڻ به ڪنهن ڏينهن انهيءَ الزام ۾ ڦاسندا آهن.
ماما قدير زندگيءَ جي آخري ڏينهن تائين غدار سڏبو رهيو، پر بلوچستان جي ڪيترن نوجوانن لاءِ هو رودادِ ستم جو هيرو آهي. شايد سندس ڪجهه لفظ مون کي به ڪنهن وقت تڪليف پهچائي هجن، پر سچ اهو آهي ته هو مزاحمت جو استعارو بڻجي ويو آهي. رودادِ ستم ۾ اڄ جا ظالم رحم گهري رهيا آهن. پر ياد رکڻ گهرجي، جڏهن رودادِ رحم لکجي ته اهي ظالم مزاحمت جا نشان نه، پر عبرت جا مثال هوندا۔
