وفاقي گهرو وزير محسن نقوي اسلام آباد ۾ ٿيل پهرين اڪنامڪ سمٽ کي خطاب ڪندي چيو آهي ته موجوده نظام ناڪام ٿي چڪو آهي. جيڪڏهن ملڪ کي صحيح نموني هلائڻو آهي ته سڀني سياسي پارٽين کي گڏجي ويهي فيصلا ڪرڻا پوندا. وڌيڪ انتظامي يونٽ (صوبا) ٺاهڻا پوندا ۽ موجوده جمهوري نظام ۾ ضروري سڌارا آڻڻا پوندا، ٻي صورت ۾ ڪا به تبديلي نه ايندي. وفاقي وزير جي انهن ڳالهين ۾ پاڪستاني شهرين لاءِ ڪا نئين خبر ته ناهي، پر اهم ڳالهه اها آهي ته حڪومت جو سڀ کان بااثر وزير پاڻ موجوده نظام جي ناڪامي جو اعتراف ڪري رهيو آهي، جنهن کان عوام اڳ ئي بيزار آهي. محسن نقوي اها ڳالهه اهڙي تقريب ۾ ڪئي، جتي ملڪ جا وڏا سرمائيدار موجود هئا. هن چيو ته سياسي نظام هلائيندڙ به هن هال ۾ موجود آهن ۽ ان کي مالي سهڪار ڪندڙ به هتي ويٺا آهن. ڪنهن نه ڪنهن مجبوريءَ سبب سڀئي فنڊنگ ڪن ٿا، ۽ جنهن ڏينهن اهي ماڻهو گڏجي فيصلو ڪندا، نظام ٺيڪ ٿي ويندو، ڇو ته هن نظام ۾ هر شيءِ خراب ناهي.
البته جيڪڏهن محسن نقوي اهو به ٻڌائي ها ته هو اهو پيغام ڪنهن جي طرفان ملڪ جي "اهم ماڻهن” تائين پهچائي رهيو آهي ته عوام لاءِ ڳالهه وڌيڪ واضح ٿئي ها، ڇو ته ڪيترائي ماڻهو اڃا تائين اهو سمجهن ٿا ته حڪومت ئي نظام جو نالو آهي، جڏهن ته وزيراعظم ۽ سندس ساٿي مسلسل دعويٰ ڪري رهيا آهن ته ملڪ تيزيءَ سان ترقي ڪري رهيو آهي. ان ڳالهه ۾ گهڻو شڪ ناهي ته محسن نقوي دراصل انهن قوتن جو موقف بيان ڪري رهيو آهي، جيڪي موجوده جمهوري نظام کان مطمئن ناهن. ڪڏهن ارڙهين آئيني ترميم جي ڳالهه ڪئي وڃي ٿي ته ڪڏهن چيو وڃي ٿو ته خرابي جمهوريت ۾ نه پر ان طريقيڪار ۾ آهي، جنهن تحت چونڊون ٿين ٿيون ۽ حڪومت هلائي وڃي ٿي. سادي لفظن ۾ چيو وڃي ته ملڪ جي اسٽيبلشمينٽ ڪافي عرصي کان صوبن جو تعداد وڌائڻ ۽ پارلياماني نظام بدران صدارتي نظام آڻڻ جي حمايت ڪندي رهي آهي. اها ڪا نئين ڳالهه ناهي، تحريڪ انصاف جي حڪومت دوران به ان موضوع تي گهڻي بحث ٿيندي رهي. پر پوءِ عمران خان ۽ اسٽيبلشمينٽ جي وچ ۾ اختلاف وڌڻ سبب عدم اعتماد ذريعي چونڊيل حڪومت کي هٽائڻ جو نئون طريقو اختيار ڪيو ويو، ۽ پوءِ اهڙي حڪومت آندي وئي، جيڪا پارلياماني نظام جي پيداوار هجڻ باوجود هائبرڊ نظام کي اڳتي وڌائڻ جي اهل سمجهي وئي.
شهباز شريف پاڻ کي ان ڪري مضبوط سمجهندو رهيو ته سندس خيال ۾ اسٽيبلشمينٽ سان ويجهڙائي رکڻ ۾ سندس ڪو به مقابلو نٿو ڪري سگهي، تنهنڪري سندس ڪرسي محفوظ آهي. پر محسن نقوي جي تازي بيان کان اڳ ئي اسٽيبلشمينٽ سان ويجهڙائي رکندڙ صحافين ۽ ڪالم نويسن اهو چوڻ شروع ڪري ڇڏيو هو ته موجوده نظام ڪارڪردگي ڏيکارڻ ۾ ناڪام ٿي رهيو آهي، تنهنڪري ان جو وڌيڪ هلڻ ڏکيو ٿيندو پيو وڃي. انهن ڳالهين کي شروعات ۾ افواهه قرار ڏنو ويو، جڏهن ته شهباز شريف پنهنجي سفارتي ڪاميابين ۽ فوجي قيادت سان ويجهڙائي جا ذڪر ڪندو رهيو. پر حقيقت اها آهي ته جيستائين عوام مطمئن نه هوندو ۽ معيشت عام ماڻهو لاءِ آسانيون پيدا نه ڪندي، تيستائين ڪو به سياسي نظام يا سرپرستي ڊگهي عرصي تائين اقتدار جي ضمانت نٿي ڏئي سگهي.
محسن نقوي جو پيغام اهو ظاهر ڪري ٿو ته موجوده حڪومت تي اسٽيبلشمينٽ جو اعتماد گهٽجي ويو آهي، ۽ شايد هاڻي اها حڪومت ختم ڪرڻ بابت به اشارا ڏنا پيا وڃن. ساڳئي وقت سندس ڳالهين مان اهو به لڳي ٿو ته اسٽيبلشمينٽ اڃا تائين پارلياماني نظام ختم ڪري صدارتي نظام ۽ وڌيڪ صوبن واري خيال تان هٿ نه کنيو آهي.
حقيقت اها آهي ته موجوده پارلياماني نظام پاڪستان جي آئين جو بنيادي حصو آهي، جنهن کي آئين جي بنيادي ڍانچي ۾ تبديلي کان سواءِ ختم نٿو ڪري سگهجي. دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ پارلياماني نظام ڪاميابي سان هلي رهيو آهي، پر پاڪستان ۾ وقت بوقت اهو بحث ضرور ٿيندو رهيو آهي ته ملڪ لاءِ صدارتي نظام وڌيڪ مناسب هوندو. البته اها ڳالهه ڪندڙ اڪثر ٽي فوجي دور وساري ڇڏين ٿا، جڏهن هڪ فرد جي حڪمراني هيٺ ملڪ لڳ ڀڳ ڏهاڪن تائين هليو، پر نتيجا حوصلا افزا نه نڪتا. ڪيترن ئي تجزيه نگارن موجب پاڪستان جا موجوده سياسي ۽ حڪمت عملي وارا مسئلا به انهن ئي دورن ۾ جڙيا، جن کي ايوب خان، ضياءُ الحق ۽ پرويز مشرف جا دور چيو وڃي ٿو. محسن نقوي پنهنجي تقرير ۾ چيو ته "اسان سڀ جمهوريت چاهيون ٿا ۽ جمهوريت جا حامي آهيون، پر جمهوريت جا به ڪيترائي نمونا آهن، جڏهن ته اسان هڪ ئي نظام کي ڇڪي هلائي رهيا آهيون.” سندس مطلب اهو هو ته موجوده پارلياماني نظام ناڪام ٿي چڪو آهي ۽ صدارتي نظام کان سواءِ مسئلا حل ٿيڻ مشڪل آهن.
هن سياسي پارٽين کي اپيل ڪئي ته سڀ گڏجي ويهن، ڀلي هڪ هفتو لڳي يا هڪ سال، پر اهڙو رستو ڪڍن جنهن سان ملڪ موجوده بحران مان نڪري سگهي. سندس خيال موجب وڌيڪ انتظامي يونٽ ٺاهڻ ۽ صدارتي نظام ڏانهن اڳتي وڌڻ ضروري آهي.
محسن نقوي نوجوانن بابت به خبردار ڪندي چيو ته صرف ليپ ٽاپ يا ٽيبليٽ ڏيڻ سان نوجوان خوش نه ٿيندا، اهي چاهين ٿا ته نظام ٺيڪ ٿئي، کين ميرٽ تي نوڪريون ملن ۽ سندن حق ڏنا وڃن. هن چيو ته جيڪڏهن "ڪاڪروچ جنريشن” گڏ ٿي وئي ته هر شيءِ کي الٽي سگهي ٿي. تنقيد ڪندڙن جو چوڻ آهي ته محسن نقوي اهو وساري ويٺو آهي ته هو پاڻ به ڪنهن چونڊيل عمل ذريعي نه پر سياسي سهڪار سان سينيٽر بڻيو ۽ پوءِ گهرو وزير مقرر ٿيو. هو پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ جو سربراهه به رهيو آهي ۽ ڪيترن معاملن ۾ پرڏيهي ۽ دفاع واري وزارتن جا اختيار به استعمال ڪندو رهيو آهي. تنهنڪري ٻين کي ميرٽ جو سبق ڏيڻ کان اڳ کيس پنهنجو به جائزو وٺڻ گهرجي.
اسلام آباد واري اجلاس ۾ محسن نقوي جو ڏنل پيغام دراصل وزيراعظم شهباز شريف لاءِ هڪ سخت وارننگ ٿي سگهي ٿو. جيڪي ڳالهيون هينئر تائين رڳو تجزين يا افواهن جي صورت ۾ ٻڌڻ ۾ اچي رهيون هيون، هاڻي حڪومت جي هڪ اهم وزير جي بيان کانپوءِ اهي وڌيڪ واضح ٿي سامهون اچي ويون آهن.
محسن نقوي نوجوانن بابت به خبردار ڪندي چيو ته صرف ليپ ٽاپ يا ٽيبليٽ ڏيڻ سان نوجوان خوش نه ٿيندا، اهي چاهين ٿا ته نظام ٺيڪ ٿئي، کين ميرٽ تي نوڪريون ملن ۽ سندن حق ڏنا وڃن. هن چيو ته جيڪڏهن "ڪاڪروچ جنريشن” گڏ ٿي وئي ته هر شيءِ کي الٽي سگهي ٿي. تنقيد ڪندڙن جو چوڻ آهي ته محسن نقوي اهو وساري ويٺو آهي ته هو پاڻ به ڪنهن چونڊيل عمل ذريعي نه پر سياسي سهڪار سان سينيٽر بڻيو ۽ پوءِ گهرو وزير مقرر ٿيو. هو پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ جو سربراهه به رهيو آهي ۽ ڪيترن معاملن ۾ پرڏيهي ۽ دفاع واري وزارتن جا اختيار به استعمال ڪندو رهيو آهي. تنهنڪري ٻين کي ميرٽ جو سبق ڏيڻ کان اڳ کيس پنهنجو به جائزو وٺڻ گهرجي.
