سخت بيانن، الزام تراشي ۽ ايران طرفان ڳالهين لاءِ اسلام آباد وڃڻ کان پاسو ڪرڻ سبب نائب صدر جي ڊي وينس جي اڳواڻي ۾ آمريڪي وفد جي اسلام آباد روانگي اڄ ٻيهر ملتوي ڪئي وئي آهي۔ ان کان اڳ وينس ۽ آمريڪي وفد ڪالهه صبح روانو ٿيڻ وارو هو، پر ايران طرفان مثبت اشارا نه ملڻ سبب اها روانگي اڄ تائين ملتوي ڪئي وئي هئي۔ في الحال اسلام آباد ۾ ڳالهين ۾ تعطل نظر اچي رهيو آهي۔ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٻن هفتن واري جنگبندي ختم ٿي وئي آهي۔ پاڪستان جي وزير اطلاعات عطا الله تارڙ موجب تهران طرفان اڃا تائين جواب جو انتظار آهي، جڏهن ته ايران جي پرڏيهي وزارت جي ترجمان اسماعيل بغاري چيو آهي ته ڳالهين ۾ شرڪت بابت اڃا فيصلو نه ٿيو آهي۔ هن تڪرار جو دلچسپ پهلو اهو آهي ته ايراني اڳواڻ جيتوڻيڪ سخت بيان ڏئي رهيا آهن، پر اسلام آباد ڳالهين ۾ شرڪت بابت ڪو واضح ااعلان به نه ڪيو ويو آهي نه ها ڪئي وئي آهي، نه ئي صاف انڪار۔
ٻئي پاسي، جيتوڻيڪ صدر ڊونلڊ ٽرمپ گذريل ٽن ڏينهن دوران پاڪستان ۾ ڳالهين ۽ ڊيل بابت مثبت رويو اختيار ڪيو آهي، پر ساڳئي وقت ايران کي ڌمڪيون به ڏنيون آهن ته جيڪڏهن معاهدو نه ٿيو ته سنگين نتيجا نڪرندا۔ هو هڪ طرف آمريڪي شرطن تي ڊيل جي ڳالهه ڪري ٿو، ته ٻئي طرف واضح ڪري ٿو ته آمريڪا جنگبندي ۾ واڌ نه ڪندو ۽ جيڪڏهن مقرر مدي کان اڳ ڳالهين جي شروعات نه ٿي ته جنگ ٻيهر شروع ٿي سگهي ٿي۔ هن دوران پاڪستاني اختيارين هڪ طرف ايران کي موقعو ضايع نه ڪرڻ جو مشورو ڏيندي کيس ڳالهين لاءِ راضي ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جڏهن ته نائب وزيراعظم ۽ پرڏيهي وزير اسحاق ڊار تازو ئي ڌرين کان جنگبندي وڌائڻ جي درخواست ڪئي آهي۔ امڪان آهي ته ايران کي جنگبندي ۾ واڌ تي ڪو اعتراض نه هجي۔ موجوده حالتن مان لڳي ٿو ته ايراني قيادت ڳالهين ۽ ممڪن ڊيل جي لالچ ۾ آمريڪا کان وڌ کان وڌ مطالبا مڃرائڻ چاهي ٿي ۽ ساڳئي وقت جنگبندي جي مدي ۾ واڌ ڪندي وقت حاصل ڪرڻ چاهي ٿي۔ پر صدر ٽرمپ جي سياسي ضرورتن تحت هن تڪرار کي ڪنهن نتيجي تائين پهچائڻ ضروري بڻجي ويو آهي، تنهن ڪري هو زور ڏئي رهيو آهي ته يا ته ايران ڊيل تي راضي ٿئي يا شديد جنگ کي منهن ڏئي، جنهن ۾ بجلي گهرن ۽ پلن کي نشانو بڻائي سگهجي ٿو۔ ان دوران آمريڪي اڳوڻي دهشتگردي مخالف اداري جي سربراهه جان ڪينٽ صدر ٽرمپ کي جنگ بند ڪري وچ اوڀر مان فوج واپس گهرائڻ جو مشورو ڏنو آهي۔
تنهن هوندي، هڪ طرف اهو امڪان گهٽ آهي ته ايران سڀ آمريڪي شرطون مڃي وٺندو، ته ٻئي طرف آمريڪا کي يقين آهي ته جيڪڏهن ڊيل نه ٿي ته ايران جو انفرا اسٽرڪچر تباهه ڪري به پنهنجو مقصد حاصل ڪري سگهجي ٿو۔ فيبروري جي آخر ۾ شروع ٿيل جنگ ۽ ايران جي ردعمل کي ڏسندي، ايراني عسڪري قيادت جو خيال آهي ته هو آمريڪي حملن جو جواب خليجي ملڪن ۾ حملا ڪري ڏئي سگهي ٿو۔ ڪجهه شدت پسند حلقا ته هتي تائين چون ٿا ته جيڪڏهن اسين تباهه ٿينداسين ته ٻين کي به نه ڇڏينداسين۔ پر حقيقت اها آهي ته جيڪڏهن ايران مڪمل تباهي جو شڪار ٿيو ۽ ان جي تيل تنصيبات ۽ معيشت ڊگهي عرصي لاءِ مفلوج ٿي وئي، ته ان سان عوام کي ڪو فائدو نه ٿيندو۔ وڌيڪ اهو ته عرب ملڪ جنگ کانپوءِ بحالي جا وسيلا رکن ٿا، جڏهن ته ايران مالي طور ڪمزور آهي ۽ عوام اڳ ئي مشڪلاتن ۾ آهي۔
تهران مان ملندڙ ڄاڻ مان لڳي ٿو ته ايراني قيادت اندر اختلاف گهرا ٿي چڪا آهن۔ سياسي ۽ عسڪري قيادت هڪ ٻئي کان مختلف پاليسيون اختيار ڪري رهيون آهن ۽ اتفاق راءِ پيدا ڪرڻ ۾ ناڪام آهن۔ جنگ دوران نئون رهبر اعليٰ چونڊيل مجتبيٰ خامنه اي اڃا تائين عوام آڏو ظاهر نه ٿيو آهي، رڳو لکت ۾ بيان جاري ٿيا آهن۔ ڪجهه ذريعن موجب هو يا ته حڪمراني جي صلاحيت نٿو رکي يا سخت زخمي آهي، جڏهن ته ٻيا خيال ظاهر ڪن ٿا ته هو شدت پسند عسڪري حلقن جي اثر هيٺ آهي ۽ متوازن فيصلا ڪرڻ ۾ ناڪام آهي۔عام تاثر اهو آهي ته آمريڪي دٻاءُ باوجود ايراني نظام ختم نه ٿيو آهي، پر هاڻي لڳي ٿو ته اهو فيصلن جي طاقت وڃائي ويٺو آهي۔ اهڙي صورتحال ۾ آمريڪا به ايران جي ڪمزورين کان واقف هوندو۔ ان هوندي به ايراني قيادت پنهنجي ڪمزوري لڪائڻ لاءِ پاڪستان طرفان مهيا ڪيل سفارتي رستي بدران وقت حاصل ڪرڻ چاهي ٿي، جيڪو شايد ڪارگر ثابت نه ٿئي۔
جيڪڏهن جنگ ٻيهر شروع ٿي، ته آمريڪا ۽ اسرائيل پاسداران انقلاب جي عسڪري قيادت کي نشانو بڻائي سگهن ٿا، جنهن سان تهران ۾ باقي بچيل فيصلائتي ڍانچو وڌيڪ ڪمزور ٿي سگهي ٿو ۽ ملڪ اندر گهرو ويڙهه جو خطرو وڌي سگهي ٿو۔ ٽرمپ جي جارحاڻن بيانن سبب ايران جو موقف اصولي طور سمجهه ۾ اچي ٿو ته ڪنهن ملڪ کي ڌمڪين سان ڳالهين تي مجبور نٿو ڪري سگهجي، پر ايراني اڳواڻن کي اهو به سمجهڻ گهرجي ته ٽرمپ هڪ مختلف نوعيت جو اڳواڻ آهي، تنهن ڪري فيصلا جذبات بدران ملڪ جي بچاءُ، نظام جي استحڪام ۽ عوام جي ڀلائي کي نظر ۾ رکي ڪرڻ گهرجن۔ سو سوال اهو ٿو پيدا ٿئي ته ڇا ايراني اڳواڻ صرف پنهنجي بقا لاءِ وڙهي رهيا آهن يا عوام جي زندگي ۽ سهولت بابت به فڪر مند آهن؟ رڳو خودمختياري ۽ قومي وقار جا نعرا عوام جون ضرورتون پوريون ڪري نٿا ڪن۔
