ملڪ جي تاريخ ۾ شايد اهڙو وقت گهٽ آيو هوندو جڏهن حڪمرانن ۽ عوام جي وچ ۾ احساسن، ضرورتن ۽ ترجيحن جو فرق ايترو وڌي ويو هجي جيترو اڄ نظر اچي رهيو آهي۔ هڪ پاسي ويچاري عوام مهانگائي، بيروزگاري، بک ۽ بدحالي جي دلدل ۾ ڦاٿل آهي ته ٻئي پاسي حڪمرانن جا خرچ، پروٽوڪول، شاهاڻا سفر ۽ آسائشون گهٽجڻ بدران وڌنديون پيون وڃن۔ جڏهن ڪو اهڙو واقعو سامهون اچي ٿو جنهن ۾ اربين رپين جي خرچ سان نئون جهاز خريد ڪرڻ جهڙو فيصلو ڪيو وڃي ٿو، تڏهن عام ماڻهو جي دل مان بي اختيار سوال نڪري ٿو ته آخر هن ملڪ جي ترجيحون ڪهڙيون آهن؟ ڇا عوام جي بنيادي ضرورتون اهم آهن يا حڪمرانن جون آسائشون؟
دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ جڏهن معاشي ڏکيائيون وڌنديون آهن ته حڪومتون پنهنجا خرچ گهٽائينديون آهن، غير ضروري منصوبن کي ملتوي ڪنديون آهن، اعليٰ عهديدارن جي مراعاتن ۾ ڪٽوتي ڪنديون آهن ۽ عوام کي پيغام ڏينديون آهن ته اسان به اوهان سان گڏ آهيون۔ اهو عمل رڳو مالي بچت لاءِ نه هوندو آهي پر اخلاقي هم آهنگي لاءِ هوندو آهي۔ جڏهن عوام ڏسي ٿي ته سندن اڳواڻ به سادگي اختيار ڪري رهيا آهن ته تڏهن قرباني ڏيڻ ۾ به انهن کي اطمينان محسوس ٿيندو آهي۔ پر جڏهن قرباني رڳو عوام کان گهري وڃي ۽ آسائش رڳو حڪمرانن لاءِ محفوظ هجي ته پوءِ بي اعتمادي پيدا ٿئي ٿي۔ اسان جي سياست ۾ هڪ وڏو مسئلو اعتماد جي کوٽ آهي۔ عوام کي لڳي ٿو ته انهن جي ووٽ سان چونڊيل نمائندا اقتدار ۾ پهچڻ کان پوءِ انهن کان پري ٿي وڃن ٿا۔ چونڊ مهم دوران جيڪي وعدا ڪيا وڃن ٿا، اقتدار ملڻ کان پوءِ انهن تي عمل گهٽ نظر اچي ٿو۔ اهڙي صورتحال ۾ جيڪڏهن حڪمران شاهانه طرزِ زندگي اختيار ڪن ٿا ته پوءِ اهو تاثر وڌيڪ مضبوط ٿيندو آهي ته سياست خدمت لاءِ نه پر مراعات حاصل ڪرڻ لاءِ آهي۔
اربين رپين جي جهاز جو سوال رڳو هڪ علامت آهي۔ اصل بحث ترجيحن جو آهي۔ جيڪڏهن انهن پئسن سان نوان اسڪول تعمير ٿين ها، ضلعي اسپتالن ۾ جديد مشينون لڳن ها، صاف پاڻي جا منصوبا شروع ٿين ها، نوجوانن لاءِ روزگار جا موقعا پيدا ٿين ها، ته شايد عوام کي خوشي ٿئي ها۔ پر جڏهن اهي پئسا حڪمرانن جي سفرن تي خرچ ٿين ٿا ته پوءِ عوام جي دل تي بوجهه وڌي ٿو۔ اسان جي ملڪ ۾ ٽيڪس ڏيندڙن جو انگ اڳ ئي گهٽ آهي، جڏهن ته بالواسطه ٽيڪسن جو بار عام ماڻهو تي وڌيڪ آهي۔ پيٽرول، بجلي، گيس، موبائل ڪارڊ، روزمره جي استعمال جون شيون سڀ ٽيڪس جي دائري ۾ آهن۔ عام ماڻهو هر خريداري سان رياست کي ٽيڪس ڏئي ٿو۔ اهو ئي پئسو جڏهن شاهانه خرچن تي استعمال ٿئي ٿو ته پوءِ اهو سوال ڪرڻ جو حق به عوام وٽ موجود آهي ته اسان جا پئسا ڪٿي خرچ ٿي رهيا آهن؟
حڪمرانن کي سمجهڻ گهرجي ته جديد دور ۾ معلومات لڪائي نٿي سگهجي۔ سوشل ميڊيا، آزاد صحافت ۽ عوامي شعور سبب هر فيصلو عوام جي نظر ۾ آهي۔ جيڪڏهن ڪو به فيصلو عوامي مفاد جي برخلاف محسوس ٿئي ٿو ته ان تي تنقيد ٿيندي، بحث ٿيندو، احتجاج ٿيندو۔ تنقيد کي دشمني نه سمجهڻ گهرجي، بلڪه اهو جمهوريت جو حسن آهي۔ جيڪڏهن اپوزيشن سوال ڪري ٿي ته ان کي سنجيدگي سان جواب ڏيڻ گهرجي، دليل سان ڳالهائڻ گهرجي، شفافيت اختيار ڪرڻ گهرجي۔ ملڪ جي تاريخ شاهد آهي ته جڏهن به حڪمران عوام کان پري ٿيا آهن ته سياسي بحران جنم وٺندا رهيا آهن۔ رياست ۽ عوام جو رشتو اعتماد تي ٻڌل هوندو آهي۔ اهو اعتماد تڏهن پيدا ٿيندو آهي جڏهن حڪمران پاڻ کي عوام کان مٿانهون نه پر عوام جو خادم سمجهندا آهن۔ جيڪڏهن حڪمرانن جا قافلا ڊگها ٿين، پروٽوڪول سخت هجن، روڊ بند ٿين، ۽ عوام کي تڪليف ٿئي، ته پوءِ نفرت پيدا ٿئي ٿي۔ اهڙي نفرت آهستي آهستي سياسي بيچيني ۾ تبديل ٿي سگهي ٿي۔اسان جي معاشري ۾ غربت رڳو معاشي مسئلو نه آهي، اهو سماجي ۽ نفسياتي مسئلو به آهي۔ جڏهن ڪو پيءُ پنهنجي ٻار کي مناسب خوراڪ نٿو ڏئي سگهي، جڏهن ڪا ماءُ علاج نه ڪرائي سگهي، جڏهن نوجوان بيروزگاري سبب مايوس ٿين ٿا، تڏهن انهن جي دل ۾ رياست بابت سوال پيدا ٿين ٿا۔ جيڪڏهن ساڳي وقت اهي ڏسن ته حڪمران عيش عشرت ۾ آهن ته پوءِ احساسِ محرومي وڌي ٿو۔
جيڪڏهن حڪمران پنهنجا خرچ گهٽائين، غير ضروري مراعات ختم ڪن، سرڪاري گاڏين جو استعمال محدود ڪن، پرڏيهي دورن کي ضروري حد تائين رکڻ، ۽ بچت کي عوامي فلاح تي خرچ ڪن، ته اهو مثبت پيغام ويندو۔ اهڙي عمل سان نه رڳو مالي فائدو ٿيندو پر اخلاقي فائدو به ٿيندو.
اسان کي اهو به سوچڻو پوندو ته ملڪ جي ترقي رڳو وڏن منصوبن سان نه پر انساني سرمائي سان ٿيندي آهي۔ تعليم، صحت، روزگار ۽ انصاف تي سيڙپڪاري ئي قومن کي اڳتي وٺي ويندي آهي۔ جيڪڏهن اسان پنهنجي وسيلن کي درست ترجيحن تي خرچ نه ڪنداسين ته پوءِ ترقي جو خواب اڌورو رهندو۔ حڪمرانن کي گهرجي ته هو عوام سان سڌي ريت رابطو وڌائين، سندن مسئلا ٻڌن، کين حل ڪرڻ لاءِ عملي قدم کڻن۔ رڳو بيانن سان مسئلا حل نٿا ٿين۔ جيڪڏهن عوام ڏسي ته حڪمران سندن علائقن جو دورو ڪن ٿا، اسڪولن ۽ اسپتالن جي حالت بهتر ڪن ٿا، بيروزگار نوجوانن لاءِ پروگرام شروع ڪن ٿا، ته پوءِ هو شاهاڻن خرچن بابت شايد گهٽ سوال ڪن۔ پر جڏهن نتيجا نظر نه اچن ته پوءِ هر خرچ تي تنقيد ٿيندي۔
جيڪڏهن حڪمران پنهنجي ذميواري محسوس ڪن، عوام کي اوليت ڏين، وسيلن جو درست استعمال ڪن، ته پوءِ ملڪ جو مستقبل روشن ٿي سگهي ٿو۔ پر جيڪڏهن ترجيحون غلط رهيون، شاهاڻا خرچ جاري رهيا، ۽ عوام جا مسئلا نظرانداز ٿيندا رهيا، ته پوءِ تاريخ پنهنجو فيصلو پاڻ ڪندي۔ وقت اچي ويو آهي ته اسان سڀ گڏجي سوچيون ته اسان ڪهڙي قسم جو ملڪ چاهيون ٿا۔ اهڙو ملڪ جتي حڪمران ۽ عوام وچ ۾ وڏا فاصلا هجن يا اهڙو ملڪ جتي قيادت خدمت جو نالو هجي؟ فيصلو رڳو حڪمرانن جو نه پر قوم جو به آهي۔ پر پهريون قدم انهن کي کڻڻو پوندو جيڪي اقتدار ۾ آهن، ڇاڪاڻ ته ذميواري به انهن تي ئي لاڳو ٿئي ٿي۔ جيڪڏهن هن ملڪ کي واقعي مضبوط، خوشحال ۽ مستحڪم بڻائڻو آهي ته پوءِ سادگي، ايمانداري ۽ عوام دوست پاليسيون اختيار ڪرڻيون پونديون، ٻي صورت ۾ شاهاڻيون اُڏامون شايد جاري رهن، پر عوام جي اکين ۾ سوال به ساڳيا رهندا۔
