بين الاقوامي معاملن جو شاهد ۽ شاگرد هجڻ جي حيثيت سان مان بار بار خبردار ڪندو رهيو آهيان ته آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ اسلام آباد ۾ ٿيل ڳالهين مان ڪنهن حتمي معاهدي جي اميد نه رکڻ گهرجي۔ البت هڪ اطمينان بخش حقيقت اها آهي ته عمان جي وساطت سان ٿيل ڳالهين مان مثبت خبرن جي باوجود، اسرائيل ۽ آمريڪا گڏجي ايران تي جيڪا جنگ مڙهي هئي، ان کي ڇهه هفتا گذرڻ کان پوءِ ايران ۽ آمريڪا هڪ ڀيرو ٻيهر ڳالهين لاءِ تيار ٿي ويا آهن۔ پاڪستان جي سياسي ۽ فوجي قيادت گڏجي ٻنهي ڌرين کي اسلام آباد اچڻ تي راضي ڪيو ۽ ٻن هفتن جي جنگ بندي به يقيني بڻائي۔ ان کان علاوه آمريڪي نائب صدر جي ڊي وينس جي قيادت ۾ هڪ وفد هتي آيو، جڏهن ته ايران جو 14 رڪني وفد ان جي قومي اسيمبلي جي اسپيڪر جي اڳواڻي ۾ شامل ٿيو، جيڪو پاسدارانِ انقلاب مان اڀريو آهي۔
ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ تڪرار جو آغاز فيبروري 1979ع جي اسلامي انقلاب کان پوءِ ٿيو، جيڪا وقت سان گڏ وڌيڪ سنگين ٿيندو ويو۔ اهو رڳو خوش فهمي هئي ته اسلام آباد ۾ چند ڪلاڪن جي ملاقات کان پوءِ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ڏهاڪن پراڻي دشمني ختم ٿي ويندي ۽ هو دوستي جي راهه تي هلڻ لڳندا۔ ان سوچ جي باوجود دل کي اها اميد هئي ته شايد ڪا سٺي خبر ملندي، پر اهڙو نه ٿي سگهيو۔
آچر جي صبح مون کي ٽيليويزن تبصري لاءِ سڏ ڪيو ويو ۽ ٻڌايو ويو ته آمريڪي نائب صدر اسلام آباد واري ڳالهين جي ناڪامي جو اعلان ڪري ڇڏيو آهي ۽ هو پنهنجي ملڪ واپس وڃي رهيو آهي۔ مون واٽس ايپ ذريعي ملندڙ پيغامن مان به اهو ئي ڄاتو۔ بهرحال، اها ڳالهه اطمينان جوڳي هئي ته ناڪامي جي اعلان باوجود جنگ بندي کي برقرار رکيو ويو آهي۔ اڃا به اميد آهي ته پاڪستان پنهنجي دوست ملڪن جي مدد سان ٻنهي ڌرين کي جنگ بندي وڌائڻ تي راضي ڪري سگهي ٿو، جنهن سان ڳالهين جو هڪ ٻيو دور ممڪن ٿي سگهي ٿو۔
آمريڪي نائب صدر جي بيان موجب ڳالهين جي ناڪامي جو سبب ايران جو پنهنجي ايٽمي پروگرام تي لچڪ نه ڏيکارڻ آهي۔ ايران يورينيم جي افزودگي جاري رکڻ ۽ ان کي رڳو پرامن مقصدن تائين محدود نه رکڻ چاهي ٿو۔ پر منهنجي خيال ۾ اصل مسئلو صرف ايٽمي پروگرام ناهي۔ ايران بنا ايٽمي هٿيارن جي به پنهنجي ميزائلن ۽ ڊرونز جي ذريعي ڇهه هفتا مزاحمت جاري رکي ۽ پنهنجي مخالفن کي سخت چئلينج ڏنو۔ هن آبنائي هرمز ذريعي واپار تي به اثر وڌو آهي۔
اسلام آباد ۾ ٿيل ڳالهين دوران آمريڪا ايران کان ٻن اهم معاملن تي لچڪ گهري: پهريون، ميزائل پروگرام کي محدود ڪرڻ؛ ٻيو، آبنائي هرمز کي عالمي سامونڊي واپار لاءِ کليل رکڻ۔ ايران لاءِ هاڻي انهن معاملن تي لچڪ ڏيکارڻ آسان ناهي، ڇاڪاڻ ته هو سمجهي ٿو ته پنهنجي ميزائل طاقت جي ڪري ئي هن آمريڪا کي ڳالهين جي ميز تي آندو آهي۔ آبنائي هرمز تي ايران جو ڪنٽرول آمريڪا لاءِ قبول ڪرڻ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ ته هتان دنيا جي لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو تيل ۽ گئس سميت ٻيا اهم وسيلا گذرن ٿا۔ جيڪڏهن ايران مڪمل ڪنٽرول حاصل ڪري ٿو ته هو علائقي ۾ هڪ وڏو طاقتور ملڪ بڻجي سگهي ٿو۔ موجوده صورتحال ۾ سامونڊي واپار لاءِ ڪو آسان فوجي حل موجود ناهي، ۽ بارودي سرنگن سبب تيل جي ٽرانسپورٽ به انتهائي مهانگي ٿي سگهي ٿي۔
ايران آبنائي هرمز مان ٽول ٽيڪس وٺي جنگ جي نقصانن جو ازالو ڪرڻ چاهي ٿو، جڏهن ته آمريڪا کيس روڪڻ لاءِ شايد ان جا منجمد ٿيل اربين ڊالر آزاد ڪرڻ تي راضي ٿئي۔ پاڪستان کان فلپائن تائين لکين ماڻهن کي مهانگائي ۽ معاشي بحران کان بچائڻ لاءِ ضروري آهي ته آبنائي هرمز مان تيل جي فراهمي جلد بحال ڪئي وڃي۔ ان لاءِ جنگ بندي کي وڌائڻ ۽ ڳالهين جو نئون دور شروع ڪرڻ لازمي آهي۔آخر ۾ اهو چوڻ ضروري آهي ته اسلام آباد ۾ ٿيل ڳالهين جي ناڪامي جو ذميوار پاڪستان کي هرگز نٿو سمجهي سگهجي۔ پاڪستان رڳو ٽياڪڙي نه پر هڪ سهولتڪار جو ڪردار ادا ڪيو آهي، جيڪو هن ايمانداري ۽ خلوص سان نڀايو آهي۔ جيڪڏهن ڳالهين جي ناڪامي دنيا کي ٻيهر جنگ ڏانهن ڌڪيندي، ته ان جا ذميوار ايران ۽ آمريڪا هوندا، پاڪستان نه۔
