ڪراچي ۾ ڪالهه پيل طوفاني برسات هڪ ڀيرو وريشهر جي انتظامي ڍانچي، تياري ۽ حڪومتي دعوائن کي وائکو ڪري ڇڏيو۔ اهو ڪو اوچتو واقعو نه هو؛ موسميات کاتي اڳواٽ خبردار ڪيو هو ته شهر ۾ تيز برساتون پونديون، نالن ۾ چاڙهه ايندو ۽ شهري زندگي متاثر ٿي سگهي ٿي۔ پر افسوس جو، هن ڀيري به اڳڪٿي کي سنجيدگي سان وٺڻ بدران نظرانداز ڪيو ويو، جنهن جو نتيجو شهرين کي سخت تڪليفن جي صورت ۾ ڀوڳڻو پيو۔
برسات شروع ٿيندي ئي شهر جون اهم شاهراهون دريائن جو منظر پيش ڪرڻ لڳيون۔ ڪيترن ئي علائقن ۾ پاڻي بيهجي ويو، جڏهن ته هيٺاهين وارن علائقن ۾ گهرن اندر پاڻي داخل ٿي ويو۔ شهرين کي نه صرف آمد و رفت ۾ ڏکيائي پيش آئي، پر روزمرهه جي زندگي به مڪمل طور مفلوج ٿي وئي۔ سڀ کان وڌيڪ افسوسناڪ ڳالهه اها رهي ته انتظامي ايمرجنسي ۾ ڪم ڪرڻ وارو عملو، جيڪو اهڙين حالتن ۾ ميدان ۾ هجڻ گهرجي، سو تقريباً غائب نظر آيو۔
ٽريفڪ پوليس، جيڪا اهڙين حالتن ۾ شهرين جي رهنمائي ۽ مدد لاءِ اهم ڪردار ادا ڪندي آهي، ان جو ڪٿي به ڪو خاص ڪم نظر نه آيو۔ ڪيترين ئي هنڌن تي گاڏيون پاڻي ۾ ڦاسي ويون، انجڻون بند ٿي ويون، ۽ ماڻهو ڪلاڪن جا ڪلاڪ روڊن تي بيٺل رهيا۔ جيڪڏهن ٽريفڪ اهلڪار موجود هجن ها ته گهٽ ۾ گهٽ رستن جي نشاندهي، متبادل رستن جي رهنمائي ۽ ڦاٿل گاڏين جي مدد ممڪن ٿي سگهي ٿي۔ پر هتي شهرين کي پنهنجي مدد پاڻ ڪرڻي پئي، جيڪو هڪ وڏي انتظامي ناڪامي جو ثبوت آهي۔
اهو سوال وري وري پڇجي ٿو ته جڏهن اڳواٽ اطلاع موجود هو، ته پوءِ ڇو نه مناسب بندوبست ڪيو ويو؟ ڇا ايمرجنسي رسپانس ٽيمون صرف ڪاغذن تائين محدود آهن؟ ڇا ادارن جي وچ ۾ ڪو به رابطو يا هم آهنگي موجود ناهي؟ اهي سوال رڳو تنقيد لاءِ نه، پر هڪ سنجيده جائزي لاءِ اهم آهن۔ ڪراچي جهڙي وڏي شهر ۾، جتي آبادي ڪروڙن ۾ آهي، اتي برساتي پاڻي جي نيڪالي لاءِ موثر نظام هجڻ لازمي آهي۔ پر حقيقت اها آهي ته نالا وقت سر صاف ناهن ڪيا ويندا، غير قانوني قبضا ختم ناهن ڪيا ويندا، ۽ شهري منصوبابندي جو فقدان آهي۔ نتيجي طور، هر برسات هڪ نئين بحران کي جنم ڏئي ٿي۔ انتظاميا هر سال ساڳيا بيان جاري ڪري ٿي، ساڳيا واعدا ڪري ٿي، پر عملي طور تي ڪو به نمايان سڌارو نظر نٿو اچي۔
هن صورتحال ۾ هڪ ٻيو اهم پهلو به سامهون اچي ٿو، اهو آهي احتساب جو فقدان۔ جڏهن به اهڙو ڪو بحران پيدا ٿئي ٿو، ته ان جو ذميوار ڪير آهي؟ ڇا ڪنهن آفيسر کان پڇاڻو ڪيو ويو؟ ڇا ڪنهن کي سزا ملي؟ جيڪڏهن نه، ته پوءِ ناڪامين جو اهو سلسلو ڪيئن ختم ٿيندو؟ جيستائين ذميوارن جو تعين نه ٿيندو ۽ کين جوابده نه بڻايو ويندو، تيستائين اهڙيون حالتون ٻيهر پيدا ٿينديون رهنديون۔ ان کان علاوه، جديد ٽيڪنالاجي جو استعمال به انتهائي ضروري آهي۔ دنيا جا ڪيترائي شهر برساتي پاڻي جي انتظام لاءِ جديد نظام اختيار ڪري چڪا آهن، جن ۾ ريئل ٽائيم مانيٽرنگ، ڊرينج سسٽم جي خودڪار صفائي، ۽ ايمرجنسي الرٽ سسٽم شامل آهن۔ ڪراچي ۾ به اهڙن نظامن کي متعارف ڪرائڻ جي ضرورت آهي، جيئن اڳواٽ تياري کي يقيني بڻائي سگهجي۔ عوامي سطح تي به شعور پيدا ڪرڻ جي ضرورت آهي۔ شهرين کي به ذميواري جو مظاهرو ڪرڻ گهرجي، جيئن نالن ۾ ڪچرو اڇلائڻ کان پاسو ڪيو وڃي، ۽ شهري صفائي ۾ حصو ورتو وڃي پر ان جو مطلب اهو ناهي ته انتظاميا پنهنجي ذميوارين کان هٿ کڻي ويهي رهي۔ اصل ذميواري حڪومت ۽ لاڳاپيل ادارن تي ئي لاڳو ٿئي ٿي۔
هاڻي وقت اچي ويو آهي ته ڪراچي جي مسئلن کي عارضي قدمن بدران مستقل حل ڏنا وڃن۔ هڪ جامع شهري پاليسي، موثر ڊرينج نظام، ادارن جي وچ ۾ بهتر رابطو، ۽ ايمرجنسي رسپانس کي فعال بڻائڻ ضروري آهي۔ ان سان گڏ، ٽريفڪ پوليس ۽ ٻين لاڳاپيل ادارن کي تربيت ۽ وسيلن سان ليس ڪيو وڃي، جيئن هو اهڙين حالتن ۾ فوري طور تي ميدان ۾ لهي سگهن۔ سو اهو چئي سگهجي ٿو ته ڪراچي ۾ ڪالهه جي برسات صرف هڪ موسمياتي واقعو نه هئي، پر اها انتظامي ناڪامي جو کليل اظهار هئي۔ جيڪڏهن هاڻي به سبق نه سکيو ويو، ته ايندڙ برساتن ۾ به شهرين کي ساڳين تڪليفن کي منهن ڏيڻو پوندو۔ حڪومت کي گهرجي ته هو رڳو بيانن تائين محدود نه رهي، پر عملي قدم کڻي شهر کي اهڙين آفتن کان بچائڻ لاءِ سنجيده ڪوششون ڪري۔ ڇو ته هڪ مهذب سماج جي سڃاڻپ ان جي بحرانن کي منهن ڏيڻ جي صلاحيت سان ٿيندي آهي، ۽ ڪراچي کي هاڻي اهڙي ئي سنجيده ۽ ذميوار قيادت جي ضرورت آهي۔
