آمريڪي ناظم الامور مسز نيٽالي اي بيڪر ۽ آمريڪي سفارتخاني جي وفد جي حيثيت سان سنڌ جي مختلف شهرن ۾ سياسي اڳواڻن سان ملاقاتون ڪيون۔ انهن مان خالد آباد ۾ مير شهباز احمد خان لنڊ ۽ مير سردار خان لنڊ سان الڳ ملاقات ڪئي۔ نئون ديرو هائوس ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي وومين ونگ جي مرڪزي صدر ۽ ايم پي اي فريال ٽالپر سان خاص ملاقات ڪئي جڏهن ته نيو جتوئي ۾ رئيس عاقب خان جتوئي سان ملاقات ڪئي جنهن بنگلي ۾ ميزباني ڪرڻ کان وٺي فارم هائوس ۽ مقامي صحت مرڪز جو دورو ڪرڻ تائين سڄو ڏينهن مصروف گذاريو، ان کان اڳ مورو کان نوان جتوئي تائين آمريڪن سفارتي ليڊي عملدار مس نيٽلي بئڪر ٻئي سفارتخاني جي عملي ۽ مهمانن جو ڀرپور نموني سان استقبال ڪيو ويو.
آمريڪي وفد ۾ سفير مس نيٽالي بيڪر ۽ آمريڪي سياسي سربراهه ۽ اقتصادي سيڪشن چيف مسٽر پيٽر ميڪ شري شريڪ هئا۔ هن ملاقات کي ڪجهه ماڻهو اهم سياسي گڏجاڻي قرار ڏيئي رهيا آهن۔ ڪنهن تجزئي نگارن موجب ڪڏهن ڪڏهن سياست ۾، خاموش منظر سڀ کان وڌيڪ ڳالهائيندا آهن. آمريڪي سفارتي وفد جي نيو جتوئي ۾ آمد هڪ اهڙو منظر هو جيڪو ظاهري طور تي هڪ سفارتي دورو هو، پر اندروني طور تي هڪ مڪمل اهم سياسي ملاقات هئي، ڇوته جتوئي خاندان سنڌ جي سياست ۾ سياسي اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي
آمريڪي سفير ۽ سندس ٽيم جو هي دورو اهميت جوڳو آهي جنهن کي نظرانداز نه ٿو ڪري سگهجي۔ جيڪڏهن آمريڪي سفير جو اهو دورو ذاتي نوعيت جو هجي ها ته مخالف سياستدانن کان پوءِ اقتداري سياستدانن سان نه ملي ها هاڻي پڪ ٿي ويئي آهي ته سنڌ ۾ ڪا اهم تبديلي اچي رهي آهي۔يا ائين کڻي چئجي ته آمريڪي سفير جي دوري کان پوءِ، علائقائي توڙي صوبائي سطح جي سياسي ماحول ۾ هڪ خاموش تبديلي محسوس ڪئي پئي وڃي. عام ماڻهو کان وٺي اقتداري ڌر جا وسوسا وڌي ويا آهن، لهجو محتاط ٿي ويو آهي، هن دوري کي صرف ذاتي تعلق يا رسمي تقريب طور سمجهڻ سياسي سادگي هوندي.
سياست انهن ماڻهن ۽ طبقن لاءِ آخري اميد هوندي آهي جن وٽ ٻيو ڪو به رستو نه هوندو آهي. اها ساڳي عوامي سياست، جڏهن اڃا ڀٽڪڻ جو ذريعو نه بڻي هئي، جڏهن سياسي پارٽين ۽ اڳواڻن طاقت کي رد ڪري ڇڏيو هو ۽ هر قيمت تي پنهنجي عوام دوست بياني جي وهم کي برقرار رکيو هو، تڏهن سياست عوام جي محبت ۽ انقلاب جي اميد بڻيل هئي.سياسي روايتون جيڪي جمهوريت جو حصو هيون، جڏهن غير جمهوري دروازن ذريعي اقتدار تائين پهچڻ کي سياستدانن جي سياسي ڪيريئر تي داغ سمجهيو ويندو هو، اهو وقت هو جڏهن سياست ۾ ڦيرو ايندو هو، جڏهن سياسي ڪارڪن، پنهنجي جسمن تي ڪوڙا ۽ لٺيون برداشت ڪندي پوئتي هٽڻ بدران، ثابت قدم رهيا ۽ پنهنجي نظرياتي محبت کي بچائڻ ۾ ڪامياب ٿيا، اها ملڪي سياست جي هڪ خوبصورت تاريخ هئي، جيڪا اڄ عملي طور تي ڏسڻ بدران تاريخ جي صفحن ۾ دفن ٿيل آهي.
جيتوڻيڪ اڃا تائين اهڙا ڪارڪن ۽ اڳواڻ موجود آهن جيڪي گذريل سياسي ماحول کي ياد ڪرڻ ۽ موجوده ملاوٽ واري سياست کي ڏسڻ کان پوءِ ٿڌو ساهه کڻندا آهن. پر سوال اهو آهي ته ڇا ٿيو جو "سياست” پنهنجي اصل سڃاڻپ وڃائي ڇڏي ۽ ڪاروبار جو روپ اختيار ڪيو؟ نه سياسي روايتون رهيون، نه جمهوري طاقت، ۽ نه ئي انهن ڪارڪنن جا خواب سچا ٿيا جن پنهنجي جوانيءَ کان وٺي پوڙهائپ تائين سياسي پارٽين لاءِ پنهنجيون زندگيون وقف ڪري ڇڏيون. جيڪي ماڻهو آئين ۽ قانون جي بالادستي ۽ جمهوري نظام جي لاڳو ٿيڻ لاءِ لانگ مارچ، ريلين، ميٽنگن ۽ جلوسن ذريعي وڙهيا، انهن جون اميدون اقتدار جي حوس ۾ ڪٿي ۽ ڪيئن لُٽجي ويون؟ سوال اهو به آهي ته جڏهن سياسي عمل کي سڄي دنيا ۾ مسئلن جو واحد حل سمجهيو ويندو آهي، ته پوءِ اسان جي ملڪ ۾ سياسي رستا ڇو ويران آهن؟سياسي ڪارڪنن کي ڇو ڇڏيو ويو آهي؟ سياست ايتري ڪمزور ڇو ٿي وئي آهي جو قيادت جو بحران پيدا ٿي رهيو آهي؟
عوامي حمايت حاصل ڪرڻ کان پوءِ اڳواڻ ڪهڙا رستا اختيار ڪندا آهن، جو هڪ ڀيرو اقتدار ۾ اچي وڃن ٿا، ته انهن کي عوام جي ياد به نه رهي؟ ڇا اهي اڳواڻ هن بحران جا ذميوار آهن جيڪي سياست کي عوامي ورثو سمجهڻ بدران ذاتي فائدي لاءِ استعمال ڪن ٿا؟ يا اهي مزدور آهن جيڪي اڃا تائين سياست ۾ جوش سان شامل ٿي رهيا آهن ۽ بار بار خيانت جي باوجود، اڃا تائين انهن ئي اڳواڻن لاءِ وڏيون اميدون رکن ٿا؟ اڄ به، ملڪ جي سياست ۾ ڪيترائي سياسي اڳواڻ عوامي جدوجهد ذريعي اقتدار تائين پهچڻ بدران شارٽ ڪٽ کي ترجيح ڏين ٿا. شايد، ذاتي مفاد انهن لاءِ عوامي مسئلن کان وڌيڪ اهم آهن. جڏهن به ڪنهن ملڪ ۾ سياسي بحران پيدا ٿئي ٿو، ته اهو ملڪ ٻيهر معاشي ۽ سماجي عدم استحڪام جو شڪار ٿئي ٿو. سڀ کان وڏو نقصان سياستدانن تي عوامي اعتماد جو نقصان آهي. بدقسمتي سان، اسان جو ملڪ پڻ هن وقت اهڙي سياسي بحران جي دٻڻ ۾ ڦاٿل آهي، جنهن مان نڪرڻ جو واحد رستو عوام دوست سياست ڏانهن موٽڻ آهي. يقيناً، غير جمهوري قوتن به ملڪ جي سياست کي ڪمزور ڪيو آهي، ۽ ملڪ ڊگهي عرصي کان مارشل لا جي اثر هيٺ رهيو آهي. پر سوال اهو آهي ته ڇا پاڻ سياستدانن انهن قوتن کي موقعو نه ڏنو آهي؟سياستدان جن جو ڪو به نظريو ناهي، جيڪي سرمايو لڳائي اقتدار حاصل ڪرڻ چاهين ٿا، جيڪي اقتدار جي خوشبوءِ سنگھڻ کان پوءِ پارٽيون تبديل ڪن ٿا. اهي ئي رويا آهن جيڪي سياست کي تباهه ڪن ٿا.
سچ اهو آهي ته طاقت جو سرچشمو ڪالهه به عوام هو ۽ اڄ به عوام آهي. پر سياسي شعور جي کوٽ سبب، عوام موقعي پرست سياستدانن جي غير مشروط حمايت ڪري پاڻ کي نقصان پهچائيندا آهن. جنهن ڏينهن سياستدان پردي پويان سازشن جي بدران عوامي راءِ کي اهميت ڏيندا، جمهوري قدرن کي پنهنجا اصول بڻائيندا ۽ عوامي ڀلائي کي پنهنجي ترجيح بڻائيندا، ان ڏينهن سياست جي هن ريگستان ۾ عوام جون اميدون ضرور پوريون ٿينديون ۽ غير جمهوري قوتون به مداخلت ڪرڻ جي جرئت نه ڪنديون. پر ان لاءِ ضروري آهي ته سياسي قيادت ۽ پارٽيون پنهنجي سياست جو ٻيهر جائزو وٺن ۽ آمريڪي يا ڪنهن ٻئي ملڪ جي اڳواڻن جي اچڻ جو اوسيئڙو نه ڪن.
