بلوچستان ۾ تازو پيش آيل سنگين دهشتگردي جي واقعن کان پوءِ ملڪ جي سول ۽ فوجي اعليٰ قيادت ڪوئيٽا پهتي، جتي صوبي جي ايپڪس ڪميٽي جو اجلاس ٿيو. ان اجلاس ۾ وزيراعظم ميان شهباز شريف ۽ چيف آف ڊفينس اسٽاف (سي ڊي ايف) فيلڊ مارشل عاصم منير سميت اعليٰ قيادت شرڪت ڪئي. جيتوڻيڪ ان اجلاس جي فيصلن جو ڪو باضابطه اعلان نه ڪيو ويو، پر دهشتگردن جي مڪمل خاتمي بابت رياست جي پاليسي واضح ۽ سخت نظر اچي ٿي. بلوچستان جي صورتحال بهتر ٿيڻ بدران وڌيڪ خراب ٿيندي پئي وڃي، جيڪا يقيناً سڀني لاءِ ڳڻتي جو سبب آهي.
بلوچستان بابت ڪجهه وڌيڪ پريشان ڪندڙ حقيقتون به سامهون آيون آهن. اڳ اسان ڏسندا هئاسين ته بلوچ آبادي وارن علائقن ۾ بلوچ قومپرست ۽ بلوچ هٿياربند تنظيمون سرگرم هونديون هيون، ۽ انهن جون ڪارروايون گهڻو ڪري بلوچ علائقن تائين محدود هونديون هيون. پر هاڻي بلوچستان جي پشتون علائقن ۾ به خيبر پختونخوا ۾ سرگرم دهشتگرد تنظيم ٽي ٽي پي جون ڪارروايون ڏسڻ ۾ اچي رهيون آهن. اڳ بلوچ هٿياربند تنظيمون بلوچ علائقن ۾ ۽ ٽي ٽي پي جهڙيون پشتون تنظيمون خيبر پختونخوا ۽ پشتون علائقن ۾ سرگرم هونديون هيون، پر هاڻي ٻنهي جي وچ ۾ اتحاد نظر اچي رهيو آهي. اهي گڏجي ڪارروايون ڪري رهيون آهن ۽ هڪ ٻئي کي پنهنجن علائقن تائين رسائي پڻ ڏئي رهيون آهن. ٻين لفظن ۾، ٻنهي وچ ۾ هڪ وڏو اتحاد قائم ٿي چڪو آهي.
سوال پيدا ٿئي ٿو ته انهن جو اتحاد ڪيئن ٿيو؟ سادي ڳالهه اها آهي ته جڏهن ٻنهي کي افغانستان مان سهولت ملي رهي آهي ته انهن جو اتحاد به اتي ئي وجود ۾ آيو هوندو. دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته انهن جي مالي مدد ڀارت ڪري رهيو آهي، تنهن ڪري ڀارت چاهي ٿو ته سندس وسيلا وڌيڪ اثرائتي نموني استعمال ٿين. ان مقصد لاءِ انهن تنظيمن جو اتحاد ضروري سمجهيو ويو. هن اتحاد سان، مضمون موجب، ڀارت ۽ افغانستان ٻنهي کي فائدو ٿيو، ڇو ته ٻنهي جو مقصد پاڪستان کي ڪمزور ڪرڻ آهي. انهن تنظيمن کي به شايد اهو سمجهايو ويو هوندو ته اڪيلي سر وڏا هدف حاصل نٿا ڪري سگهن، پر گڏجي ڪم ڪرڻ سان سندن طاقت، وسيلا ۽ مالي سهائتا وڌيڪ مؤثر بڻجي سگهي ٿي. نتيجي ۾ هاڻي انهن تنظيمن جو گڏيل اتحاد پاڪستان لاءِ وڌيڪ وڏو چئلينج بڻجي چڪو آهي. في الحال سندن ڪاررواين ۾ واڌ نظر اچي رهي آهي، جنهن سان منهن ڏيڻ لاءِ رياست کي به وڌيڪ وسيع ۽ سخت قدم کڻڻا پوندا.
زيارت ۾ پيش آيل دهشتگردي جو واقعو ڪو معمولي واقعو ناهي. اتي هر اک آلي آهي، هر گهر ۾ سوڳ آهي، ۽ ڪيترائي ماڻهو پنهنجن پيارن جا لاش وصول ڪرڻ لاءِ به تيار ناهن. هو سوال ڪن ٿا ته سندن پيارن جو ڏوهه ڇا هو ۽ انهن سان اهڙو ظلم ڇو ڪيو ويو؟ ڪيترائي ماڻهو پنهنجي عزيزن جي تدفين کان اڳ قاتلن جي انجام کي ڏسڻ چاهين ٿا. اتي ٿيندڙ ڌرڻا دهشتگردن خلاف آهن، ۽ ماڻهو رياست کان فيصلائتي ڪارروائي جو مطالبو ڪري رهيا آهن. سندن خواهش آهي ته دهشتگردي جو مستقل خاتمو ڪيو وڃي. ان ڪري لڳي ٿو ته رياست هاڻي وڌيڪ سخت قدم کڻڻ لاءِ عوامي دٻاءُ هيٺ آهي.
اهو به صحيح آهي ته بلوچستان جي صوبائي حڪومت مان هڪ وزير کي ان الزام هيٺ هٽايو ويو ته هو دهشتگرد تنظيمن کي ڀتو ڏئي رهيو هو. پر ڪيترن ماڻهن جي راءِ آهي ته اهو معاملو صرف هڪ وزير تائين محدود ناهي، پر ڪيترائي سرڪاري عملدار، وزير، اسيمبلي ميمبر ۽ ترقياتي منصوبن جا ٺيڪيدار به دهشتگرد تنظيمن کي ڀتو ڏين ٿا. ان سلسلي ۾ سخت ڪارروائي جي ضرورت آهي. جيڪي ماڻهو ظاهري طور رياست سان گڏ بيٺل آهن، پر ڳجهي نموني ٻئي پاسي سان به لاڳاپيل آهن، انهن جي سڃاڻپ ۽ احتساب ضروري آهي. ليکڪ جي خيال ۾ اهڙا ماڻهو دهشتگردن کان به وڌيڪ خطرناڪ آهن.
گذريل ڪجهه عرصي کان خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان ٻنهي ۾ پوليس ۽ سول ادارن کي به نشانو بڻايو پيو وڃي. زيارت جي تازي واقعن ۾ به پوليس اهلڪارن ۽ سول ادارن تي حملا ڪيا ويا. اڳ گهڻو ڪري هٿياربند فوجن کي نشانو بڻايو ويندو هو، پر هاڻي بئنڪن، سرڪاري آفيسرن جي رهائشگاهن ۽ سرڪاري آفيسن تي به حملا ٿي رهيا آهن. ان جو مقصد اهو لڳي ٿو ته انهن علائقن ۾ حڪومتي نظام، سول انتظاميه ۽ بئنڪنگ جو ڍانچو ڪمزور ڪري پنهنجي اجاره داري قائم ڪئي وڃي. ان ڪري پوليس کي خاص طور نشانو بڻائڻ انتهائي خطرناڪ رجحان آهي، جنهن کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. ليکڪ جي راءِ آهي ته اختيار رکندڙ ادارا سمجهن ٿا ته هاڻي آخري ۽ فيصلائتي مرحلي جو وقت اچي ويو آهي. افغانستان کي وڌيڪ رعايت نه ڏيڻ گهرجي، ڇو ته جيستائين اتي موجود دهشتگردن جا ٺڪاڻا ختم نه ٿيندا، تيستائين پاڪستان اندر سندن ڪاررواين کي مڪمل طور روڪي نه سگهجي. ان ڪري ملڪ اندر عام راءِ اها بيان ڪئي وئي آهي ته افغانستان ۾ موجود دهشتگردن جي ٺڪاڻن خلاف وڏي پيماني تي ڪارروائي ٿيڻ گهرجي. ليکڪ جو خيال آهي ته صوبي جي ايپڪس ڪميٽي ۾ سول ۽ فوجي قيادت شايد ان حوالي سان ڪو واضح فيصلو ڪيو هوندو، جنهن جا نتيجا ايندڙ ڏينهن ۾ سامهون اچي سگهن ٿا.
ملڪ ۾ غير قانوني طور رهندڙ افغان شهرين جي واپسي جو معاملو پڻ ٻيهر سامهون آيو آهي. هي هڪ پراڻو مسئلو آهي، خاص طور خيبر پختونخوا ۾. هاڻي چيو پيو وڃي ته پوليس ٿاڻن ۾ فرنٽيئر ڪور (ايف سي) مقرر ڪئي پئي وڃي ته جيئن غير قانوني افغان شهرين کي واپس موڪلي سگهجي. دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته ڪيترائي غير قانوني افغان دهشتگردي جي سهولتڪاري ۾ ملوث رهيا آهن. هو واپس افغانستان هليا وڃن ٿا، پر ڊگهي سرحد سبب وري پاڪستان ۾ داخل ٿي وڃن ٿا. ڇاڪاڻ ته اهي پاڪستان جي علائقن کان چڱيءَ ريت واقف هوندا آهن، تنهن ڪري دهشتگرد تنظيمون کين ٻيهر وسيلا ڏئي پاڪستان موڪلينديون آهن. ان ڪري انهن جي ٻيهر واپسي روڪڻ لاءِ مستقل حل ڳولڻ ضروري آهي.
بلوچستان جي سول حڪومت جي ڪارڪردگي تي به سوال اٿاريا پيا وڃن. صوبي ۾ ڪرپشن ۽ سٺي حڪمراني جي کوٽ بابت به ڳڻتي ظاهر ڪئي پئي وڃي. اهي بنيادي مسئلا آهن، ڇو ته جڏهن حڪومتون ڪرپشن ۾ مبتلا ٿينديون آهن ته حالتون وڌيڪ خراب ٿينديون آهن. ان ڪري دهشتگردي خلاف آپريشن سان گڏ احتساب، شفافيت ۽ سٺي حڪمراني کي يقيني بڻائڻ به انتهائي ضروري آهي.
