پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت افغانستان لاءِ برطانيا جي خاص نمائندي رچرڊ لنڊسي طرفان شهري جانيون بچائڻ بابت ڏنل بيان کي رد ڪري ڇڏيو آهي. لنڊسي ايڪس تي هڪ پيغام ۾ اقوام متحدہ جي افغان مشن جي رپورٽ جو حوالو ڏنو هو، جنهن ۾ پاڪستاني حملن سبب اوڀر افغانستان ۾ درجنين شهرين جي موت ۽ زخمي ٿيڻ جي خبر ڏني وئي هئي۔ هڪ پاسي انساني جاني نقصان تي برطانيا يا ڪنهن به عالمي اداري جي ڳڻتي سمجهه ۾ ايندڙ آهي، ته ٻئي پاسي پاڪستان جو اهو موقف به نظرانداز نٿو ڪري سگهجي ته جنگي حالتن ۾ ڌريون اڪثر هڪ طرفيون ۽ گمراهه ڪندڙ خبرون ڦهلائينديون آهن۔ ڪڏهن ڪڏهن غير جانبدار ادارا ۽ ملڪن جا نمائندا به اهڙين ڄاڻن کي پنهنجن تبصرن ۽ جائزي جو حصو بڻائي نتيجا ڪڍڻ جي ڪوشش ڪندا آهن۔ هن پس منظر ۾ اقوام متحده يا برطانيا جي نمائندن جا بيان غير واضح لڳن ٿا، جن مان ڪابل حڪومت جي ’انسان دوست‘ هجڻ جو تاثر ملي ٿو۔
ڪابل ۾ طالبان جي حڪومت قائم آهي، جيڪا 2021 ۾ دوحه معاهدي کان پوءِ وجود ۾ آئي۔ پر اقتدار ملڻ کان پوءِ طالبان جي سخت گير ڌڙن ان معاهدي يا ٻين عالمي اصولن تي عمل ڪرڻ بدران پراڻو طريقو جاري رکيو۔ پاڪستان سميت عالمي برادري کي اميد هئي ته طالبان بنيادي انساني حقن جو خيال رکندا، پر اهي اميدون پوريون نه ٿيون۔ ڇوڪرين جي تعليم تي پابندي لڳائي وئي ۽ شريعت جي نالي تي سخت پاليسيون اختيار ڪيون ويون۔ ان ڪري دنيا جي ڪنهن به ملڪ طالبان حڪومت کي باضابطه تسليم ناهي ڪيو، جيتوڻيڪ ڪجهه ملڪ ۽ ادارا افغان عوام جي سهولت لاءِ رابطا رکندا رهيا آهن، جن ۾ پاڪستان، ڀارت ۽ چين شامل آهن۔ ڪابل حڪومت هڪ طرف انساني حقن کي نظرانداز ڪيو، ته ٻئي طرف نمائنده حڪومت قائم ڪرڻ لاءِ ڪو واضح طريقو به اختيار نه ڪيو۔ ان ڪري هن حڪومت کي عبوري حڪومت چيو وڃي ٿو، جنهن جو بنيادي ڪم نئون آئين ٺاهڻ ۽ مستقل حڪومت جو قيام هو، پر لڳ ڀڳ پنج سال گذرڻ باوجود ڪا اڳڀرائي ناهي ٿي۔
طالبان صرف پنهنجن شهرين تائين محدود نه رهيا، پر انهن تي اهو الزام به آهي ته هنن افغانستان جي سرزمين کي دهشتگرد گروهن لاءِ استعمال ٿيڻ کان روڪڻ وارو واعدو به پورو ناهي ڪيو۔ ڪابل حڪومت جو ترجمان چوي ٿو ته ڪنهن به ملڪ خلاف ڪارروائي جي اجازت نه ڏني ويندي، پر پاڪستان جو چوڻ آهي ته تحريڪ طالبان پاڪستان کي افغانستان مان حملا ڪرڻ جي آزادي ڏني وئي آهي ۽ انهن کي پناهه پڻ فراهم ڪئي وئي آهي۔
گذريل چئن سالن دوران خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان ۾ ڪيترن ئي حملن ۾ سوين ماڻهو مارجي ويا۔ پاڪستان ڪيترائي ڀيرا ڌيان ڇڪايو، پر ڪابل حڪومت ڪارروائي نه ڪئي۔ پاڪستان جي دعويٰ آهي ته انهن گروهن کي آمريڪي ڇڏيل هٿيار به مليا، جيڪي آمريڪا جي فوج افغانستان ڇڏڻ وقت ڇڏي وئي هئي۔ گهڻين سفارتي ڪوششن باوجود جڏهن ڪو نتيجو نه نڪتو، ته پاڪستان فيبروري جي آخر ۾ اوڀر افغانستان ۾ دهشتگردن جي ٺڪاڻن تي حملا ڪيا۔ مارچ ۾ عارضي جنگبندي ٿي، پر اڃا تائين باقاعده معاهدو نه ٿي سگهيو آهي۔ پاڪستان عالمي برادري کي به دهشتگردي جي خطري بابت آگاهه ڪيو، پر مناسب مدد نه ملي، جنهن ڪري پاڻ قدم کڻڻا پيا۔ جنگ ۾ انساني نقصان هڪ حقيقت آهي، پر ان کي پروپيگنڊا لاءِ به استعمال ڪيو ويندو آهي۔ افغانستان پاڪستان تي شهري نقصان جا الزام لڳائي ٿو، جڏهن ته پاڪستان اهڙي نقصان کي رد ڪري ٿو۔ انهن متضاد دعوائن سبب برطانيا ۽ اقوام متحده جا نمائندا ڳڻتي ظاهر ڪن ٿا، جڏهن ته پاڪستان چاهي ٿو ته دهشتگرد حملن ۾ پاڪستاني شهرين جي نقصان کي به نظر ۾ رکيو وڃي۔ پرڏيهي وزارت جي ترجمان طاهر اندرابي چيو آهي ته برطانوي نمائندي جو بيان هڪ طرفو آهي ۽ زميني حقيقتن جي مڪمل عڪاسي نٿو ڪري۔
حقيقت اها آهي ته ڪنهن به جنگ ۾ شهرين جي مڪمل حفاظت ممڪن ناهي، ڇو ته دهشتگرد گروهه اڪثر شهري علائقن ۾ لڪيل هوندا آهن۔ هن مسئلي جو حل اهو ئي آهي ته ڪابل حڪومت افغانستان ۾ سڀني عسڪري گروهن خلاف واضح ۽ قابل تصديق ڪارروائي ڪري۔ چين پڻ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ڳالهين لاءِ ڪوششون ڪري رهيو آهي، پر اڃا تائين ڪو حتمي حل سامهون ناهي آيو۔
