اسلام آباد(امتياز گل) سوشل ميڊيا تي اڄڪلهه ڪراچي ۽ سنڌ جي اندروني حالتن بابت تمام گهڻيون خبرون اچي رهيون آهن،هي اهو شهر آهي جتي پيپلز پارٽي ڪيترن ئي سالن کان حڪمران آهي، ۽ اها ئي پارٽي چوندي آهي ته “جمهوريت بهترين انتقام آهي”۔ پر جڏهن توهان هن شهر کي ڏسو ٿا، ٽٽل ڦٽل رستا، خراب انفراسٽرڪچر، اٿلندڙ گٽر، ته پوءِ واقعي سمجهه ۾ اچي ٿو ته جمهوريت جي نالي تي ڪراچي جي عوام کان انتقام ورتو پيو وڃي۔ انهيءَ ڪري بلاول ڀٽو چيو هو ته “ڊيموڪريسي از دي سويٽسٽ ري وينج”هاڻي حافظ نعيم الرحمان چوي ٿو ته هن شهر تي گذريل 18 سالن ۾ 3 هزار ارب رپيا، يعني لڳ ڀڳ 3.2 ٽريلين رپيا خرچ ڪيا ويا، پر خبر ناهي ته اهي پئسا ڪٿي ويا۔ ساڳي طرح سنڌ صوبي لاءِ جيڪي پئسا وفاق کان ايندا آهن، سالياني ترقياتي پروگرام تحت، انهن جا انگ اکر مختلف آهن، پر چيو وڃي ٿو ته لڳ ڀڳ 10 هزار ارب رپيا وفاق کان اچي چڪا آهن۔پر جڏهن توهان لياقت آباد،ڪورنگي، سائيٽ، شاهراهه ڀٽو،ناظم آباد ۽ ٻين علائقن کي ڏسو ٿا ته هر هنڌ ٽٽل رستا، نيڪال جو بيٺل پاڻي ۽ ذري برسات پوڻ سان صنعتي علائقن جو ٻڏي وڃڻ نظر اچي ٿو۔ ٽرئفڪ جو بدترين نظام، بجلي ۽ پاڻي جا مسئلا پنهنجي جاءِ تي آهن۔بلڪه اتي ته هڪ “ٽينڪر مافيا” به آهي، جيڪا سياسي سرپرستي ۾ هلائي وڃي ٿي، ۽ پاڻيءَ جي فراهمي لاءِ هزارين رپيا في ٽينڪر ورتا وڃن ٿا۔ پاڻيءَ جي مستقل حل نه نڪرڻ جو هڪ سبب اهو به ٻڌايو وڃي ٿو ته جيڪڏهن پاڻيءَ جو مستقل حل نڪري آيو ته پوءِ ٽينڪرن جي مالڪن جو ڇا ٿيندو؟هي اهو شهر آهي جنهن بابت چيو وڃي ٿو ته اهو پاڪستان لاءِ 60 سيڪڙو کان وڌيڪ آمدني پيدا ڪري ٿو، ڇاڪاڻ ته هتي ڪراچي پورٽ۽پورٽ قاسم موجود آهن، ۽ پاڪستان جي درآمد ۽ برآمد جو وڏو حصو هتان ٿيندو آهي۔پر سوال اهو پيدا ٿئي ٿو ته ڇا واقعي هتي جي سماجي خدمتن، انفراسٽرڪچر ۽ رابطن جي نظام تي پئسا خرچ ٿي رهيا آهن؟ ڇو ته شهر جون وڏيون شاهراهون ۽ عام رستا تباهه حال آهن۔ مرمت ناقص ٿيندي آهي، ۽ نوان رستا ڇهن مهينن ۾ ئي کڏن سان ڀرجي ويندا آهن۔ ڪرپشن ۽ ناقص رٿابندي تباهي جو منظر پيش ڪري رهي آهي۔سڀ کان وڌيڪ متاثر رستن ۾ يونيورسٽي، ڪورنگي روڊ، سائيٽ ايريا جون صنعتي شاهراهون، ماڙيپور روڊ، لياري ايڪسپريس وي سان ملندڙ رستا، لانڍي انڊسٽريل ايريا جون شاهراهون، حب ريور روڊ، گلشن اقبال۽ پورٽ قاسم جا علائقا شامل آهن۔هڪ عام ڪم واري ڏينهن تي انهن رستن جو حال اهو هوندو آهي ته کڏا، ٽٽل رستا ۽ سخت ٽرئفڪ جام سامان جي ترسيل کي متاثر ڪندا آهن۔ جڏهن ڪارخانن مان سامان نڪرندو آهي ته ٽرڪن جو حشر ڏسڻ جهڙو هوندو آهي۔هڪ وڏي صنعتڪار ٻڌايو ته سائيٽ ايريا جون شاهراهون مرمت ڪرائڻ لاءِ جيڪي ڪم حڪومت کي سو ڪروڙ ۾ ڪرڻا هئا، اهي صنعتڪارن گڏجي 35 کان 40 ڪروڙ ۾ ڪري ڇڏيا، ۽ اهي رستا ڪافي عرصو هليا۔ پر ظاهر آهي ته صنعتڪار هر ڀيري ته رستا نٿا ٺاهي سگهن۔ڪراچي ۾ ڪيترائي منصوبا دير، ڪرپشن ۽ ناقص رٿابندي جو شڪار آهن۔ مثال طور ريڊ لائن بي آر ٽي منصوبو، جيڪو 2022ع ۾ شروع ٿيو ۽ 2024ع ۾ مڪمل ٿيڻ گهرجي ها، پر 2026ع ۾ به اڻپورو آهي۔ ٺيڪيدارن جا تڪرار، ناقص نگراني ۽ ادارن جي نااهلي شهر کي عذاب بڻائي ڇڏيو آهي۔يونيورسٽي روڊ مستقل تعميراتي کنڊر بڻيل آهي، جتي ٽرئفڪ جام، ٽٽل رستا، کليل کڏا ۽ حادثن جو خطرو موجود آهي،ڪراچي جي پاڻيءَ جي بحران جي حل لاءِ شروع ڪيل منصوبا به دير، بدانتظامي ۽ تڪرارن جو شڪار آهن، جڏهن ته شهر ڏهاڪن کان پاڻيءَ جي کوٽ کي منهن ڏئي رهيو آهي۔ساڳي طرح شاهراهه ڀٽو هاءِ وي منصوبي تي به سست رفتاري، شفافيت جي کوٽ، ماحولياتي خدشن ۽ رابطا رستن جي مسئلن تي تنقيد ٿي رهي آهي۔ڪراچي سرڪلر ريلوي جي بحالي ۽ ريل ڪوريڊور جا منصوبا به فائلن، اجلاسن ۽ پريزنٽيشنن تائين محدود رهيا آهن۔ڪراچي جي ٽرانسپورٽ تباهي ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته مسئلو منصوبابندي نه، پر عملدرآمد جي مڪمل ناڪامي آهي۔ حڪمران طبقو، وزير، مشير ۽ بيوروڪريسي شايد انهن معاملن کي ترجيح ئي نٿا ڏين۔مثال طور ريڊ لائين منصوبي ۾ يونيورسٽي روڊ جي تعمير ايف ڊبليو حوالي ڪرڻ پاڻ ان ڳالهه جو اعتراف هو ته سول انتظاميا پنهنجي ذميواريون نڀائڻ ۾ ناڪام ٿي چڪي آهي۔شهر ۾ رستا غائب ٿي ويا آهن، ۽ جيڪي ٿورا هئا، انهن تي به اهڙا پيور بلاڪ لڳايا ويا آهن، جيڪي اصل ۾ پارڪنگ ۽ پنڌ هلڻ لاءِ هئا۔پاڻي، نيڪال ۽ سالڊ ويسٽ مئنيجمينٽ جي صورتحال ته ان کان به وڌيڪ ڳڻتي جوڳي آهي۔منصوبن جي لاڳت ۾ به غير معمولي اضافو ٿيو آهي۔ لاهور ۽ ملتان جا بي آر ٽي منصوبا تقريباً 1.2 کان 1.6 ارب رپيا في ڪلوميٽر ۾ مڪمل ٿيا، جڏهن ته پشاور بي آر ٽي جي لاڳت تقريباً 2.5 ارب رپيا في ڪلوميٽر رهي۔ وفاق جي ٺهرايل ڪراچي گرين لائن تقريباً 1.7 ارب رپيا في ڪلوميٽر ۾ مڪمل ٿي، پر سنڌ حڪومت جي ريڊ لائين جي لاڳت 3.8 ارب رپيا في ڪلوميٽر تائين پهچي وئي۔بلو لائين جو ڪاٿو ته حيران ڪندڙ طور 8.5 ارب رپيا في ڪلوميٽر ٻڌايو پيو وڃي، جيڪو هن خطي جي سڀ کان مهانگن بي آر ٽي منصوبن مان هڪ آهي۔ سوال اهو آهي ته سنڌ ۾ لاڳت ايتري وڌيڪ ڇو آهي؟ٻه ڪروڙ کان وڌيڪ آبادي واري ڪراچي ۾ هن وقت 700 کان به گهٽ خانگي بسون هلن ٿيون، جڏهن ته مختلف مطالعي موجب شهر کي گهٽ ۾ گهٽ 8 هزار بسن جي ضرورت آهي۔هاڻي نئين دعويٰ اها ڪئي پئي وڃي ته شهر ۾ 300 کان 400 اي بسون آنديون وينديون، جڏهن ته ان کان اڳ بايو گيس تي هلندڙ بسن جو منصوبو به سامهون آيو هو۔ اها غير مستقل منصوبابندي ۽ لڪل ڪرپشن ئي آهي، جنهن سبب هر منصوبي جي لاڳت وڌي وڃي ٿي ۽ وقت تي مڪمل نٿو ٿئي۔ڪراچي جا شهري هاڻي منصوبن يا وسيلن جي کوٽ جو شڪار ناهن، پر احتساب کان آزاد حڪمرانن جي حڪمراني جي قيمت ادا ڪري رهيا آهن۔ حڪمرانن جون ترجيحون عوام نه، پر پنهنجي سهولتن ۽ مفادن تائين محدود آهن۔ڪراچي، پاڪستان ۾ گورننس، صحت، تعليم، روڊن ۽ رابطن جي خراب حالتن جي هڪ ننڍڙي تصوير بڻجي چڪو آهي۔سنڌ ۽ پنجاب جا ڪجهه سياستدان بار بارخيبرپختونخوا ۽ پشاور سان ڀيٽ ڪندا آهن، جڏهن ته خيبرپختونخوا گذريل 40 سالن کان افغانستان سان لاڳاپيل جنگين، دهشتگردي ۽ پاليسين جو بار کڻي رهيو آهي۔ان جي باوجود ڪراچي ۽ سنڌ سان ان جو مقابلو ڪرڻ مناسب ناهي، ڇاڪاڻ ته ڪراچي ۽ سنڌ کي اهي حالتون درپيش نه رهيون آهن۔ تنهن ڪري سوال اهو آهي ته پوءِ هتي گورننس ۽ انفراسٽرڪچر جو حال ايترو خراب ڇو آهي؟
