گذريل ڪجهه سالن دوران پاڪستان کي عالمي سطح تي ڪيترن ئي ڏکين حالتن کي منهن ڏيڻو پيو۔ هڪ پاسي معاشي دٻاءُ، سياسي افراتفري ۽ دهشتگردي جا مسئلا رهيا ته ٻئي پاسي عالمي ميڊيا ۽ ڪجهه مغربي حلقن ۾ پاڪستان بابت منفي تاثر پيدا ڪرڻ جون ڪوششون به ٿينديون رهيون۔ پر ان سڀ جي باوجود پاڪستان پنهنجي سفارتي لاڳاپن کي متوازن رکندي عالمي برادري سان رابطن کي جاري رکيو۔ خاص طور تي وچ اوڀر، افغانستان، ايران، چين ۽ آمريڪا سان لاڳاپن ۾ پاڪستان احتياط سان اهڙو رستو اختيار ڪيو، جنهن سان خطي ۾ امن ۽ استحڪام کي هٿي ملي سگهي۔ آمريڪي ڪانگريس ۾ پيش ڪيل قرارداد اصل ۾ انهن ئي ڪوششن جو اعتراف آهي۔
هيءَ حقيقت ڪنهن کان ڳجهي ناهي ته پاڪستان گذريل ڪيترن ئي ڏهاڪن کان دهشتگردي خلاف عالمي جنگ ۾ انتهائي اهم ڪردار ادا ڪندو رهيو آهي۔ پاڪستان پنهنجي هزارين فوجين، پوليس اهلڪارن ۽ شهرين جون قربانيون ڏئي دنيا کي اهو پيغام ڏنو ته هو امن لاءِ ڪنهن به حد تائين وڃڻ لاءِ تيار آهي۔ جڏهن افغانستان ۾ جنگ پنهنجي عروج تي هئي، تڏهن به پاڪستان ئي اهو ملڪ هو جنهن آمريڪا ۽ طالبان جي وچ ۾ ڳالهيون ڪرائڻ لاءِ اهم ڪردار ادا ڪيو۔ دوحه معاهدي کان وٺي آمريڪي فوجن جي واپسي تائين پاڪستان جي سفارتڪاري کي عالمي سطح تي تسليم ڪيو ويو۔ جيتوڻيڪ ڪجهه حلقا پاڪستان تي الزام به هڻندا رهيا، پر وقت ثابت ڪيو ته خطي ۾ امن لاءِ پاڪستان جو ڪردار نظرانداز نٿو ڪري سگهجي۔
هاڻ جڏهن وچ اوڀر ۾ ايران ۽ اسرائيل وچ ۾ ڇڪتاڻ وڌي رهي آهي، غزه مسلسل جنگ جي باهه ۾ سڙي رهيو آهي ۽ عالمي طاقتون هڪ ٻئي خلاف صف بندي ڪري رهيون آهن، اهڙي صورتحال ۾ پاڪستان طرفان مسلسل امن، ڳالهين ۽ سفارتڪاري جي حمايت ڪئي وئي آهي۔ پاڪستان نه صرف گڏيل قومن ۾ جنگ بندي جو مطالبو ڪيو پر مسلم دنيا اندر به اهڙو آواز بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي، جيڪو جذباتي نعريبازي بدران حقيقي امن جي ڳالهه ڪري۔ آمريڪي ڪانگريس ۾ پيش ڪيل قرارداد ۾ به پاڪستان جي انهيءَ مثبت ڪردار جو ذڪر ڪيو ويو آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته عالمي قوتون هاڻ پاڪستان کي صرف سيڪيورٽي يا جنگي تناظر ۾ نه پر سفارتي استحڪام جي علامت طور ڏسڻ لڳيون آهن۔
هي قرارداد پاڪستان لاءِ ان ڪري به اهم آهي، ڇاڪاڻ ته گذريل ڪجهه عرصي کان پاڪستان ۽ آمريڪا جا لاڳاپا ڪيترن ئي لاها چاڙهن مان گذريا آهن۔ هڪ وقت اهڙو به هو جڏهن ٻنهي ملڪن وچ ۾ بي اعتمادي وڌي وئي هئي، فوجي تعاون گهٽجي ويو هو ۽ سياسي سطح تي به سرد مهري محسوس ڪئي پئي وئي۔ پر بين الاقوامي سياست ۾ مستقل دوستيون يا دشمنيون نه هونديون آهن، مفاد هوندا آهن۔ آمريڪا هاڻ هڪ ڀيرو ٻيهر ڏکڻ ايشيا ۾ اهڙو شريڪ ڳولي رهيو آهي، جيڪو نه صرف خطي جي صورتحال کي سمجهي سگهي پر چين، ايران، افغانستان ۽ وچ اوڀر بابت به متوازن راءِ رکي۔ پاڪستان انهيءَ حوالي سان هڪ اهم ملڪ آهي، جنهن جي جاگرافيائي اهميت، فوجي صلاحيت ۽ سفارتي تجربو اڃا تائين عالمي سياست ۾ وزن رکي ٿو۔
آمريڪي ڪانگريس ۾ پاڪستان جي حق ۾ قرارداد پيش ٿيڻ سان اهو تاثر به مضبوط ٿيو آهي ته واشنگٽن ۾ پاڪستان بابت سوچ آهستي آهستي تبديل ٿي رهي آهي۔ هاڻ رڳو دهشتگردي يا سيڪيورٽي معاملن تائين ڳالهه محدود ناهي رهي، پر معاشي سهڪار، علائقائي امن ۽ سفارتڪاري کي به اهميت ڏني پئي وڃي۔ اهو پاڪستان لاءِ هڪ موقعو آهي ته هو پنهنجي عالمي تشخص کي بهتر بڻائي ۽ دنيا کي اهو ڏيکاري ته پاڪستان صرف مسئلن جو مرڪز نه پر مسئلن جي حل ۾ به اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو۔
پاڪستان جي موجوده حڪومت به عالمي سطح تي پنهنجو مثبت تاثر قائم ڪرڻ لاءِ سرگرم نظر اچي رهي آهي۔ مختلف عالمي فورمن تي پاڪستاني قيادت بار بار اهو موقف اختيار ڪري رهي آهي ته دنيا کي نئين جنگين بدران نئين معاشي تعاون ۽ سفارتڪاري جي ضرورت آهي۔ پاڪستان جي اها ڪوشش رهي آهي ته آمريڪا، چين، روس، سعودي عرب، ايران ۽ ترڪي سميت سڀني اهم ملڪن سان متوازن لاڳاپا قائم رکيا وڃن۔ موجوده عالمي ماحول ۾ اهو ڪم آسان ناهي، ڇو ته دنيا وري نون بلاڪن ۾ ورهائجندي نظر اچي رهي آهي۔ اهڙي صورتحال ۾ پاڪستان لاءِ ضروري آهي ته هو ڪنهن هڪ ڌر جو حصو بڻجڻ بدران پنهنجا قومي مفاد سامهون رکي متوازن پاليسي اختيار ڪري۔
آمريڪي ڪانگريس ۾ پيش ڪيل قرارداد پاڪستان جي سفارتي اداري لاءِ به هڪ اهم حوصلا افزائي آهي۔ پاڪستاني سفارتڪارن ڪيترن ئي سالن کان واشنگٽن ۾ پنهنجي ملڪ جو موقف موثر انداز ۾ پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي۔ ڪڏهن افغانستان، ڪڏهن ڪشمير، ڪڏهن دهشتگردي ۽ ڪڏهن واپار جي معاملن تي پاڪستان جو موقف عالمي حلقن تائين پهچائڻ آسان نه رهيو آهي۔ پر هاڻ جڏهن آمريڪي قانون ساز پاڻ پاڪستان جي امن لاءِ ڪيل ڪوششن کي ساراهي رهيا آهن ته اهو يقيناً سفارتي سطح تي هڪ مثبت اڳڀرائي آهي۔
هتي اهو سوال به اهم آهي ته ڇا هي قرارداد عملي طور پاڪستان لاءِ ڪي وڏا فائدا آڻي سگهندي؟ حقيقت اها آهي ته اهڙيون قراردادون فوري طور ڪنهن وڏي پاليسي تبديلي جو سبب نه بڻجنديون آهن، پر اهي عالمي راءِ تي اثر ضرور ڇڏينديون آهن۔ آمريڪي ڪانگريس ۾ جيڪڏهن پاڪستان بابت مثبت بحث ٿيندو ته ان سان واپار، سيڙپڪاري، فوجي تعاون ۽ سياسي رابطن تي به مثبت اثر پئجي سگهي ٿو۔ خاص طور تي پاڪستان جي معيشت لاءِ عالمي اعتماد انتهائي ضروري آهي۔ جڏهن دنيا جي وڏي طاقت جي قانون ساز اداري ۾ پاڪستان جي تعريف ٿيندي ته عالمي مالياتي ادارا ۽ سيڙپڪار به پاڪستان کي مختلف نظر سان ڏسندا۔ پاڪستان کي هن موقعي مان فائدو وٺندي پنهنجي اندروني حالتن کي به بهتر بڻائڻو پوندو۔ دنيا صرف بيانن سان متاثر نه ٿيندي آهي، پر عملي حالتن کي به ڏسندي آهي۔ جيڪڏهن پاڪستان سياسي استحڪام، معاشي سڌارن، قانون جي بالادستي ۽ سماجي امن کي يقيني بڻائڻ ۾ ڪامياب ٿي وڃي ته پوءِ اهڙيون سفارتي ڪاميابيون وڌيڪ مضبوط ٿي سگهن ٿيون۔ پر جيڪڏهن ملڪ اندر انتشار، سياسي ويڙهه ۽ معاشي بحران جاري رهيا ته عالمي سطح تي حاصل ٿيندڙ مثبت تاثر به گهڻي دير قائم نه رهي سگهندو۔
هيءَ به هڪ حقيقت آهي ته پاڪستان جي جغرافيائي حيثيت کيس عالمي سياست ۾ هميشه اهم بڻائي رکندي۔ پاڪستان چين ۽ وچ اوڀر وچ ۾ هڪ پل جي حيثيت رکي ٿو، جڏهن ته افغانستان، ايران ۽ هندستان سان سرحدون هجڻ ڪري به سندس اهميت وڌي وڃي ٿي۔ عالمي قوتون اهو سمجهن ٿيون ته جيڪڏهن پاڪستان غير مستحڪم ٿيندو ته ان جا اثر سڄي خطي تي پوندا۔ شايد اهو ئي سبب آهي جو آمريڪا به هاڻ پاڪستان سان لاڳاپن کي نئين انداز ۾ ڏسڻ چاهي ٿو۔
آمريڪي ڪانگريس ۾ پيش ڪيل قرارداد کي صرف سفارتي ڪاميابي سمجهڻ ڪافي ناهي، پر ان کي هڪ ذميواري طور به ڏسڻ گهرجي۔ پاڪستان کي هاڻ اهو ثابت ڪرڻو پوندو ته هو واقعي خطي ۾ امن ۽ استحڪام لاءِ سنجيده آهي۔ پاڪستان کي ايران ۽ سعودي عرب وچ ۾ لاڳاپا بهتر بڻائڻ، افغانستان ۾ امن لاءِ سهڪار جاري رکڻ ۽ ڪشمير سميت ٻين تڪرارن تي ذميواراڻو ڪردار ادا ڪرڻو پوندو۔ جيڪڏهن پاڪستان اهو سڀ ڪجهه متوازن طريقي سان ڪري سگهيو ته هو مستقبل ۾ عالمي سفارتڪاري ۾ وڌيڪ اهم حيثيت حاصل ڪري سگهي ٿو۔
پاڪستان جي نوجوان نسل لاءِ به هي هڪ اهم پيغام آهي۔ دنيا هاڻ رڳو جنگي طاقت کي اهميت نٿي ڏئي، پر سفارتڪاري، دانشمندي ۽ سياسي بصيرت کي به وڏي اهميت حاصل ٿي چڪي آهي۔ پاڪستان جيڪڏهن تعليم، تحقيق، معيشت ۽ سفارتڪاري تي ڌيان ڏئي ته هو عالمي سطح تي وڌيڪ عزت حاصل ڪري سگهي ٿو۔ آمريڪي ڪانگريس ۾ پاڪستان بابت مثبت قرارداد اصل ۾ اهو ئي ٻڌائي ٿي ته دنيا پاڪستان کي هڪ ذميوار ملڪ طور ڏسڻ لاءِ تيار آهي، شرط رڳو اهو آهي ته پاڪستان پاڻ به پنهنجي پاليسين ۾ تسلسل ۽ سنجيدگي ڏيکاري۔
هن سڄي صورتحال ۾ پاڪستاني ميڊيا ۽ دانشورن جي به ذميواري آهي ته هو جذباتي تجزين بدران حقيقتن تي ٻڌل بحث کي هٿي ڏين۔ هر عالمي واقعي کي صرف سازش يا جذبات جي عينڪ سان ڏسڻ بدران سفارتڪاري، معاشيات ۽ عالمي مفادن جي تناظر ۾ سمجهڻ ضروري آهي۔ آمريڪي ڪانگريس ۾ پاڪستان جي حق ۾ قرارداد پيش ٿيڻ يقيناً هڪ مثبت اڳڀرائي آهي، پر ان کي مستقل ڪاميابي ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ پاڪستان کي گهڻ رخي حڪمت عملي اختيار ڪرڻي پوندي۔
دنيا تيزي سان تبديل ٿي رهي آهي۔ نوان اتحاد ٺهي رهيا آهن، پراڻا لاڳاپا ڪمزور ٿي رهيا آهن ۽ عالمي طاقت جو توازن به بدلجي رهيو آهي۔ اهڙي ماحول ۾ پاڪستان لاءِ سڀ کان اهم ڳالهه اها آهي ته هو پنهنجي قومي مفادن کي سمجهي، اندروني استحڪام پيدا ڪري ۽ عالمي سطح تي هڪ ذميوار، معتدل ۽ امن پسند ملڪ جو تشخص مضبوط ڪري۔ آمريڪي ڪانگريس ۾ پيش ڪيل قرارداد شايد انهيءَ نئين دور جي شروعات هجي، جتي پاڪستان کي رڳو مسئلن سان ڳنڍيل ملڪ نه پر امن ۽ سفارتڪاري جي علامت طور به ڏٺو وڃي۔
