هن صدي جي شروعات کان بلوچستان ۾ پيدا ٿيل بحران ڪنهن به صورت ۾ ختم ٿيندو نظر نٿو اچي۔ گذريل سال کان ڪوئيٽا ۽ ٻين علائقن ڏانهن وڃڻ لاءِ زميني رستا ۽ ريلوي نظام بار بار معطل ٿي رهيا آهن۔ هر روز قانون لاڳو ڪندڙ ادارن جا اهلڪار دهشتگردي جو نشانو بڻجن ٿا۔ ڪڏهن گوادر جا مهاڻا پنهنجي اباڻي پيشو، يعني بحيره عرب ۾ مڇي مارڻ جي حق لاءِ مرڪزي شاهراهه تي هفتن جا هفتا احتجاج ڪن ٿا۔ بلوچستان جا شهري پنهنجن گم ٿيل پيارن جي واپسي لاءِ روڊن تي ڌرڻا ڏين ٿا۔ اهڙيءَ طرح جيلن ۾ نظربند اڳواڻن جي آزادي لاءِ صوبي جي مختلف علائقن ۾ احتجاجي جلوس نظر اچن ٿا۔ ڪڏهن سياسي ڪارڪن گم ٿي وڃن ٿا ۽ جڏهن سندن لاشون ملن ٿيون ته سندن وارث سڙڪن تي دانهن ڪوڪ ڪندي نظر اچن ٿا۔
هاڻي مڪران ڊويزن جي ضلعي ڪيچ ۾ واپارين جي اغوا جي لهر اچي وئي آهي۔ نامعلوم ماڻهو ڏينهن ڏٺي جو ڪيچ جي ٽن واپارين کي اغوا ڪري ويا آهن۔ انهن واپارين جي آزادي لاءِ ڪروڙين رپيا ڀنگ طور گهريو پيو وڃي۔ پوليس انهن واپارين جي بازيابي ۾ ناڪام رهي آهي۔
ڪيچ جي سڀني سياسي جماعتن ڀنگ لاءِ اغوا جي وارداتن جي خاتمي لاءِ احتجاجي تحريڪ شروع ڪئي آهي۔ مڪران جي ٻئي وڏي شهر تربت مان ملندڙ اطلاعن موجب گذريل ڊسمبر ۾ ٻه ڄڻا ڀنگ لاءِ اغوا ڪيا ويا، جن جي آزادي عيوض متاثر خاندانن کان ڪروڙين رپيا گهريا ويا۔ متاثر خاندانن رياستي ادارن کان فوري ڪارروائي جي اپيل ڪئي هئي، پر وقت گذرڻ باوجود ڪوبه نتيجو سامهون نه آيو۔ ٻڌايو وڃي ٿو ته پهرين ڊسمبر تي اڳوڻي ڊسٽرڪٽ هيلٿ آفيسر ڊاڪٽر فاروق احمد رند جي ڀاءُ ۽ مشهور ٺيڪيدار گل خان رند جي پٽ شاهنواز گل رند کي تربت جي علائقي ملالي بازار مان رات لڳ ڀڳ ڏهين وڳي اغوا ڪيو ويو هو۔ اغوا ڪندڙن 60 ڪروڙ رپيا ڀنگ گهريا هئا۔ 8 سيپٽمبر تي هڪ ٻي ڪاروباري شخصيت حبيب باهن کي به نامعلوم ماڻهن اغوا ڪيو ۽ متاثر خاندان کان 30 ڪروڙ رپيا طلب ڪيا ويا۔
هن صورتحال سبب سڄو مڪران ڊويزن متاثر ٿيو آهي۔ آل پارٽيز ڪيچ جي اجلاس ۾ مطالبو ڪيو ويو هو ته جيڪڏهن مغوي بازياب نه ٿيا ته عوامي احتجاج جا سخت طريقا اختيار ڪيا ويندا۔ آل پارٽيز ڪانفرنس جي اپيل تي گذريل هفتي مڪمل شٽر ڊائون هڙتال ٿي، جنهن دوران اسڪول، ڪاليج، بازارون ۽ پبلڪ ٽرانسپورٽ بند رهي۔ هاڻي سڀني جماعتن جي اڳواڻن فيصلو ڪيو آهي ته هڪ ڏينهن ٻيهر مڪمل هڙتال ڪئي ويندي، ۽ جيڪڏهن حڪومت مسئلا حل نه ڪيا ته امن امان جي صورتحال وڌيڪ خراب ٿي سگهي ٿي۔ بلوچستان جي اڳوڻي وزيراعليٰ ڊاڪٽر مالڪ بلوچ ڪانفرنس جي شرڪت ڪندڙن کي خطاب ڪندي چيو ته ڏينهن بدن سڄي علائقي ۾ امن امان جي صورتحال خراب ٿي رهي آهي۔ افسوسناڪ ڳالهه اها آهي ته پوليس، رينجرز ۽ لي ويز جا اهلڪار حالتون بهتر بڻائڻ ۾ ناڪام رهيا آهن۔ سندس چوڻ هو ته سرڪاري ادارا ۽ ايجنسيون بلوچستان جي عوام کي تحفظ فراهم ڪرڻ ۾ ناڪام ثابت ٿيون آهن۔
هڪ سوشل ميڊيا پليٽفارم تي ڪوئيٽا جي هڪ شهري لکيو آهي ته ظاهر ۾ ڪوئيٽا جي صورتحال معمول تي آهي۔ هن وقت سيارو وڌي ويو آهي، پر گيس غائب ٿي وڃي ٿي۔ گيس پائيپ لائينن مان گيس بدران پاڻي اچي رهيو آهي۔ هن شهري وڌيڪ لکيو ته پاڪستان ۽ افغانستان جي سرحد بند ٿيا ڪيترائي مهينا گذري چڪا آهن۔ اڳي ڪوئيٽا جا بازار برآمدات ۽ درآمدات سبب آباد رهندا هئا، پر هاڻي واپارين وٽ ڪوبه ڪم ناهي رهيو۔ هن وڌيڪ چيو ته انٽرنيٽ سروس بند ٿيڻ هاڻي معمول بڻجي چڪو آهي، جنهن سبب ڪوئيٽا جا شهري دنيا کان ڪٽجي رهيا آهن۔ شهر ۾ هر هنڌ چيڪ پوسٽون قائم آهن۔ مقامي ماڻهن کي ٻين شهرن کان ايندڙن کي انهن چوڪين تي سڃاڻپ ڪرائڻي پوي ٿي، پر انهن سڀني انتظامن جي باوجود دهشتگرد ڪڏهن پوليس اهلڪارن کي نشانو بڻائين ٿا ته ڪڏهن خودڪش حملو ڪري غريب شهرين جي جان ۽ مال کي نقصان پهچائين ٿا۔
وزيراعليٰ امن امان جي صورتحال بهتر ڪرڻ لاءِ هميشه نوان قدم کڻي ٿو، پر انهن قدمن سان ڪا نمايان تبديلي نظر نٿي اچي۔ حڪومت تازو فيصلو ڪيو آهي ته بلوچستان لي ويز کي ختم ڪري ان جي عملي کي پوليس ۾ ضم ڪيو وڃي۔ اهڙيءَ طرح صوبي مان سڀ بي ايريا ختم ڪرڻ جو به فيصلو ڪيو ويو آهي۔ جاري ڪيل نوٽيفڪيشن موجب هاڻي سڄي صوبي مان اي ۽ بي ايريا ختم ڪيا ويا آهن ۽ پوري صوبي ۾ پوليس جي عملداري قائم ٿي وئي آهي۔ هن فيصلي تحت هاڻي امن امان قائم رکڻ جي ذميواري مڪمل طور پوليس تي هوندي۔ وزيراعليٰ بلوچستان سرفراز بگٽي لي ويز جي خاتمي ۽ ان جي عملي کي پوليس ۾ شامل ڪرڻ واري فيصلي کي تاريخي قرار ڏنو آهي۔ سندس چوڻ آهي ته هن فيصلي سان اهي قانوني سقم ختم ٿي ويا آهن، جن سبب آپريشن دوران قانون لاڳو ڪندڙ ادارن کي ڏکيائين کي منهن ڏيڻو پوندو هو۔ هاڻي بلوچستان ۾ پوليس سان گڏ رينجرز ۽ فرنٽيئر ڪانسٽيبلري، جنهن کي وفاقي فورس بڻايو پيو وڃي، امن امان بهتر ڪرڻ لاءِ پنهنجون صلاحيتون استعمال ڪري سگهنديون۔
وزيراعظم ميان شهباز شريف گذريل هفتي ڪوئيٽا جو دورو ڪيو۔ هن دوري دوران ڪراچي کان چمن شاهراهه جو سنگ بنياد رکيو ۽ پنج دانش اسڪولن جو افتتاح ڪيو۔ وزيراعظم چيو ته جڏهن اين ايف سي ايوارڊ تيار ڪيو پئي ويو ته پنجاب پنهنجي حصي مان 11 ارب رپيا بلوچستان کي ڏنا هئا۔ ڪراچي کان چمن تائين جديد شاهراهه جو مطالبو بلوچستان جا ماڻهو 78 سالن کان ڪري رهيا هئا، ۽ جيڪڏهن اها شاهراهه وقت تي مڪمل ٿي وئي ته اها بلوچستان جي عوام لاءِ وڏي ڪاميابي هوندي۔
جيتوڻيڪ بلوچستان جي حڪومت هڪ نئون انتظامي طريقو اختيار ڪري امن امان بهتر ڪرڻ جي حڪمت عملي جوڙي آهي، پر بلوچستان جي معاملن تي نظر رکندڙ صحافين جي متفقه راءِ آهي ته گذريل 25 سالن کان انتظامي طريقن سان مسئلو حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، جنهن سبب حالتون ڏينهون ڏينهن وڌيڪ خراب ٿي ويون۔ ڪوئيٽا مان شايع ٿيندڙ هڪ اخبار جي ايڊيٽر موجب حالتون اهڙي حد تائين بگڙي ويون آهن، جو بلوچستان حڪومت جي رٽ ڪوئيٽا ميونسپل ڪارپوريشن تائين محدود ٿي وئي آهي۔ بلوچستان جي مسئلي جو حل رڳو سياسي ذريعي سان ممڪن آهي۔ هاڻي وقت اچي ويو آهي ته حڪومت بلوچستان ۾ صلح ۽ دوستي جو مشن شروع ڪري۔ صوبي جي اسٽيڪ هولڊرز کي ڳالهين جي ميز تي آڻڻ لاءِ ضروري آهي ته جيلن ۾ بند سياسي قيدين کي آزاد ڪيو وڃي۔
هاڻي وفاقي ڪابينا گم ٿيل ماڻهن جي وارثن کي معاوضو ڏيڻ لاءِ پنج ارب رپين جي منظوري ڏني آهي۔ حڪومت کي گهرجي ته گم ٿيل ماڻهن جي مسئلي جو دائمي حل ڪڍڻ لاءِ هڪ ڪميشن قائم ڪري، جيڪو عام اسٽيڪ هولڊرز جي راءِ سان عملي تجويزون ڏئي۔ حڪومت بلوچستان جي معدنيات بابت جيڪو تڪراري قانون ٺاهيو آهي، اهو منسوخ ڪيو وڃي ۽ اهڙو قانون آندو وڃي، جنهن تحت صوبي جي قيمتي وسيلن جي وڪري مان حاصل ٿيندڙ رقم جو وڏو حصو بلوچستان حڪومت کي ملي۔ بلوچستان کي آئين ۾ خاص درجو ڏيڻ لاءِ هڪ گول ميز ڪانفرنس سڏائي وڃي۔ جيڪڏهن بلوچستان کي خاص درجو ڏنو وڃي ته صوبي جي عوام جو اعتماد بحال ٿي سگهي ٿو۔
