ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي عوامي ۽انقلابي جدوجهد

تحرير: ڊاڪٽر ناصر جمال پٺاڻ

ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي 21 مئي 1970ع تي لاڏاڻو ڪري ويو، اڄ سندس 54 هين ورسي ملھائي پئي وڃي. ڪامريڊ حيدربخش جتوئي  7 آڪٽوبر 1901 تي بکو ديرو لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو، ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي ياد هڪ تحريڪ ۽ هڪ ورثي جي ياد آهي جيڪا هر ماڻهو جي دل ۾ زنده آهي. ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي پنهنجي دور جي سماجي نا انصافين ۽ معاشي تفاوتن،ظلمن ۽ بي آواز ماڻهن لاءِ اميد جو روشن ڪرڻو هو، سندس تعلق خوشحال خاندان سان هو تنهن هوندي به هو غريب هارين جن جي محنت سان سنڌ جي زمينن کي سرسبز ۽ آباد ڏسڻ جو طلبگار ۽ مددگار ھو. بي وسي جي ڇانوَ ۾ زندگي گذاريندڙن لاءِ بيحد همدرديءَ جو جذبورکندڙ هو. . پاڪستان جي تاريخ جي ورقن ۾ ڪامريڊ  نه رڳو هڪ ستاري جي حيثيت ۾ روشن آهي پر هڪ اهڙي ڪهڪشان وانگر، جيڪا سماجي ناانصافين ۽ معاشي اڻ برابريءَ جي اونداهين ۾ روشني جو ڪرِڻي وانگر ھو

ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي شروعاتي زندگي مشڪلاتن سان ڀريل هئي، ڇاڪاڻ ته سندس ماءُ، صاحب خاتون، سندس ڄمڻ کان ٿوري دير بعد گذاري وئي. هن جي پيءُ ۽ پڦيءَ پرورش ڪئي، هن ۾ غير معمولي علمي قابليت هئي . هن سنڌ مدرسي اسڪول ۾ شاندار تعليم حاصل ڪئي ۽ مسلسل پنهنجي ڪلاس ۾ چوٽيءَ تي رهيو. 1918ع ۾ ورنيڪيولر فائنل ۽ 1923ع ۾ مئٽرڪ جي امتحانن ۾ پهرين پوزيشن ماڻيائين، اعليٰ تعليم ڪراچي جي ڊي جي سائنس ڪاليج مان حاصل ڪيائين، جتان هن ادب ۾ آنرز سان گريجوئيشن ڪئي

ڪامريڊ پنهنجي پيشه ورانه ڪيريئر جي شروعات برٽش نوآبادياتي حڪومت ۾ ڊپٽي ڪليڪٽر جي حيثيت سان ڪئي پر پوءِ 1945ع ۾ سنڌ جي هارين جي حقن جي دفاع لاءِ استعيفيٰ ڏني. هن سنڌ جي هارين جي حقن جي تحريڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، هارين جي پيداوار ۾ منصفاڻي حصي جو مطالبو ڪيو. ، 22 جون 1947ع تي جهڏي ۾ هاري ڪانفرنس ٿي جيڪا هارين جي حقن لاءِ جدوجهد ۾ هڪ اهم موڙ ثابت ٿي. افسوس جو ان واقعي ۾ مزاحمت جي علامت مائي بختاور شهيد ٿي وئي جنهن جا زميندار پنجابي سيٽلرهئا، مائي بختاورجي ڳوٺ جا مرد هاري ڪانفرنس ۾ شرڪت لاءِ جهڏي ويل هئا ۽ بدين جي ويجهومائي بختاور وارن جي هارپي جي زميندارن مردن جي غيرموجودگيءَ ۾ ان کڻڻ جي ڪوشش ڪئي جنهن تي مائي بختاورمزاحمت ڪندي شهيد ٿي وئي. .

ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي سرگرميءَ جو بنياد سماجي انصاف لاءِ سندس جذبو هو. هو انڊين نيشنل ڪانگريس جو ميمبررهيو ۽ مختلف فلسفي ۽ ادبي ذريعن کان متاثر ٿيو، جنهن ۾ ڊارون، هيگل ۽ جارج برنارڊ شا جا ڪم شامل آهن. هن جون لکڻيون، نثر ۽ شاعري ٻنهي ۾، پنهنجي وقت جي سماجي-اقتصادي تفاوت کي منهن ڏيڻ لاءِ سندس عزم جي عڪاسي ڪن ٿيون.ڪامريڊ حيدربخش جتوئي جي هارين جي ڀلائي لاءِ خدمت سنڌ هاري ڪميٽيءَ ۾ نمايان حيثيت رکي ٿي. سندس قيادت ۾، ڪميٽي تنظيمي تبديليون ڪيون، ان جي جوڙجڪ کي مضبوط ڪيو ۽ ان کي برصغير هندستان ۾ هڪ طاقتور سماجي تحريڪ بڻايو. هو ڳوٺ جي سطح تي هارين سان گڏجي ڪم ڪرڻ جي اهميت تي يقين رکندو هو، جنهن جي ڪري ڪميٽي کي ڪاميابي ملي

سنڌ هاري ڪميٽيءَ جي اندر هڪ مضبوط تنظيمي ڍانچي جو قيام سندس اهم ڪمن مان هڪ هو. هي ڍانچو، جنهن ۾ نيو آرگنوگرام ڪائونسل (اسمبلي)، هڪ ايگزيڪيوٽو ڪميٽي (ڪئبينيٽ) ۽ ڳوٺن جي سطح تي ديهه ڪميٽيون شامل هيون، ڪميٽي کي اجازت ڏني وئي ته هو هارين ۽ مزدورن جي خدشن کي مؤثر طريقي سان حل ڪري. اهو طريقو هن جي انقلابي حڪمت جي عڪاسي ڪري ٿو ۽ ڪميٽي جي ڪاميابي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو

. ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جون لکڻيون، جن ۾ انگريزي ۽ سنڌي ٻنهي ۾ پمفليٽ شامل هئا، اهي شعور پکيڙڻ ۽ عوام کي متحرڪ ڪرڻ لاءِ طاقتور ذريعا هئا. سندس ڪجهه مشهور پمفليٽ، جهڙوڪ ”سنڌ سان ناانصافي“، ”سنڌ جي ڌرتي تي حق ڪنهن جو آهي؟ ۽ ”ڪراچي ۾ سنڌي ٻولي رهندي يا نه؟ سنڌ جي عوام سان ٿيندڙ ناانصافين کي اجاگر ڪندي وقت جي اهم مسئلن کي حل ڪيو. انهن لکڻين ۾ نه رڳو ان دور جي جدوجهد کي قلمبند ڪيو ويو پر سماجي ۽ معاشي تفاوتن کي منهن ڏيڻ لاءِ روڊ ميپ پڻ ڏنو ويو

سندس ادبي خدمتون رڳو پمفليٽن تائين محدود نه هيون. هو پنهنجي شاعري لاءِ به مشهور هو. ”جيئي سنڌ  جيئي سنڌ، جام محبت پيئي سنڌ“ جهڙا گيت سنڌي ثقافت ۽ سڃاڻپ جو ترانو بڻجي ويا. سنڌي لوڪ ڳائڻي جيجي زرينا بلوچ پنهنجي جادوئي پرفارمنس ذريعي هن ڪلام کي جاندار بڻائي، ان ڳالهه کي يقيني بڻايو ته سندس پيغام عوام تائين گونجندو رهي

ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي ايوب خان جي مارشل لا واري دور ۾ قيد ۽ ڏاڍ جو شڪار ٿيڻ جي باوجود سماجي انصاف لاءِ پنهنجي عزم ۾ اٽل رهيو. هو سنڌ جي پورهيت طبقي، هارين ۽ پسمانده طبقن جي حقن لاءِ وقف ڪيل وڪيل هو.

ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي زندگي سماج ۾ بامعني تبديلي آڻڻ لاءِ فردن جي طاقت جو ثبوت ڏئي ٿي. هن پنهنجي سڄي زندگي سماجي انصاف ۽ برابريءَ جي لاءِ وقف ڪري ڇڏي، پنهنجي پويان هڪ شاهوڪار ورثو ڇڏيو، جيڪو سنڌ ۽ ان کان ٻاهر جي ڪارڪنن، شاعرن ۽ اڳواڻن کي متاثر ڪندو رهندو. سماج جي بهتري لاءِ سندس وابستگي، هارين جي حقن لاءِ سندس وڪالت ۽ سندس ادبي ڪمن سنڌ جي تاريخ ۾ هڪ نمايان شخصيت جي حيثيت سان پنهنجو مقام مضبوط ڪيو آهي.

ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي سماجي انصاف لاءِ وقف ۽ معاشي، سياسي ۽ سماجي جبر خلاف لازوال جدوجهد کيس سنڌ ۾ هڪ معزز اڳواڻ بڻائي ڇڏيو. هو سڄي ڄمار عوام جي قومي، جمهوري، سماجي، ثقافتي ۽ معاشي حقن لاءِ پرعزم رهيو. ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي جي زندگي ۽ ڪم سنڌ ۽ ان کان ٻاهر ايندڙ نسلن کي متاثر ڪندا. هارين جي بااختياريءَ لاءِ سندس عزم ۽ سندس ادبي تعاون سندس لازوال اثر جو ثبوت آهي. ”بابا سنڌ“ جي حيثيت سان سندس ورثو زندهه آهي.

ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي 21 مئي 1970ع تي لاڏاڻو ڪري ويو. سندس زندگي جي ڪهاڻي انهن ماڻهن لاءِ الهام جو سرچشمو آهي، جيڪي سماجي انصاف، معاشي برابري ۽ سنڌي ثقافت جي بچاءَ لاءِ جدوجهد جاري رکندا اچن. ”باباءِ سنڌ“ سنڌ جي عوام جي دلين ۽ دماغن ۾ پکڙيل آهي، جيڪو سنڌ جي لچڪ، عزم ۽ اٽل جذبي جي علامت آهي.

 

You might also like
Leave A Reply

Your email address will not be published.