وچ اوڀرجي پسمنظر ۾ عرب اسرائيل لاڳاپا

اسرائيل ۽ حماس جي  جنگ وچ اوڀر جي سياسي منظرنامي ۾ اهم تبديليون پيدا ڪيون آهن. هن وقت اسرائيل ۽ عرب ملڪن جي وچ ۾ لاڳاپا بهتر بڻائڻ جون ڪوششون ٿي رھيون آهن. پر ڇا اھي ڪوششون ٿڌيون ٿي ويون آھن يا صورتحال ساڳي رهندي؟

ڪجھه سالن کان عرب دنيا فلسطين کي وساريو ڇڏيو ھو، اڪثر عرب اڳواڻن جو رويو ان ڳالهه جو ثبوت آهي. فلسطينين لاءِ پنهنجي رياست جو قيام، ڪيترن ئي عرب حڪمرانن جي ليکي ۾ ئي  نه آهي.

ڏهاڪن جي ڊگهي تڪرار دوران محسوس ٿيو ڄڻ غزه جي پٽي ۽ اولهه ڪناري جي ماڻهن سان اعلانيل يڪجهتي ختم ٿي وئي هئي.وچ اوڀر واري ۾ اولهه جي وڌندڙ شراڪتداري ملڪن جو توجه ۽ اوليتون آهستي آهستي تبديل ٿينديون ويون.انھن جو جھڪاءَ فلسطين بدران کان اسرائيل ڏانهن ٿي ويو ھو.

گڏيل عرب امارات، بحرين، مراڪش ۽ سوڊان وانگر ڪئين ملڪن 2020 ۾ اسرائيل سان لاڳاپن جي بحالي تي اتفاق ڪيو، ابراهيمي معاهدن تي دستخط ڪيا،سعودي عرب خوشگوار ڳالهين جي مهرباني سان يهودي رياست پنهنجي پاڙيسرين سان تڪرار ختم ڪرڻ تي عمل ڪري رھي ھئي.

7 آڪٽوبر تي اسرائيل تي حماس جي حملي هڪ شيءَ حاصل ڪئي آهي،فلسطين ڪيس 2023ع  دوران هڪ ڀيرو ٻيهر علائقائي ۽ عالمي ايجنڊا جو حصو بڻجي ويو.

عالمي برادري جي سامهون هڪ ڀيرو ٻيهر اهو سوال اڀري رهيو آهي ته وچ اوڀر جي تڪرار کي منهن ڏيڻ دوران اهو مسئلو ڪيئن حل ٿيندو، جيڪو 70 سالن کان حل طلب آهي؟ ان سوال ڪيترين ئي عرب رياستن کي سڌو سنئون متاثر ڪري ٿو. هيمبرگ ۾ جرمن انسٽيٽيوٽ فار گلوبل اينڊ ايريا اسٽڊيز  ماھر، آندري بانڪ موجب عرب رياستون اڪثر ڪري استحڪام بابت پنهنجن خدشن جو شڪارآهن.   مثال طور، اردن ۽ مصر پاڙيسري ھئڻ ڪري ڏهاڪا اڳ اسرائيل سان امن معاهدو ڪري چڪا آهن. هاڻي ٻنهي رياستن جي حڪومتن کي خدشو آهي ته غزه يا اولهه ڪناري ۾ وڌيڪ ڇڪتاڻ فلسطيني آبادي جي وڌيڪ بي گھر ٿيڻ انھن جي ملڪن ۾ بدامني جو سبب بڻجندو.

نار رياستن جو ڪردار…

اسرائيل ۽ حماس جي تازي جنگ بعد ھاڻي تائين نار رياستن ۾ شايد ئي ڪو احتجاج ٿيو ھجي.

وچ اوڀر جي معاملن جي هن ماهر جي مطابق گڏيل عرب امارات شروعاتي طور تي اسرائيل ڏانهن وڌيڪ جھڪي رهيو آهي. خليجي رياست قطر جي گاديءَ جو هنڌ دوحا جيڪو حماس جي قيادت جو اهم مرڪز سمجهيو وڃي ٿو.ان بھ اسرائيل تي تنقيد ڪئي آهي.

نومبر جرمني جي ھڪ اخبار کي ڏنل انٽرويو ۾ قطر جي سربراهه محمد بن عبدالرحمان الثاني، پنهنجي ملڪ جي اسرائيل سان لاڳاپن کي عملي طور تي بيان ڪندي چيو آهي ته ھي مسئلو قبضي ۽ فلسطين جي سوال جو آهي. باقي اسرائيل ۽ قطر جي وچ ۾ ڪو به مسئلو ناهي.  اڃا تائين اھو واضح ناهي ته موجوده غزه جنگ جو ڇا ٿيندو، ڪڏهن ۽ ڪيئن ختم ٿيندي. ڇا ان جو ٻين ملڪن يا علائقن ۾ پکڙجڻ جو خطرو آهي؟ آخر ڪيتريون جانيون ضايع ٿينديون؟

هينئر تائين ماهرن کي يقين نه آهي ته وچ اوڀر جنگ ۽ غزه جي پٽي ۾حياتين جي زيان سبب اسرائيل ۽ عرب دنيا جا لاڳاپا مستقل طور تي ختم ٿي ويندا. اڪثريت کي يقين آهي ته عرب حڪمرانن اڃا تائين صرف "زباني هٿيارن” کي استعمال ڪيو آهي، عرب آبادي ۾ اسرائيل مخالف جذبا نھ وڌيا آھن.

وچ اوڀر جي ھڪ جرمن  ماهر يوهانس بيڪي، موجب ان سلسلي ۾ هڪ مثال ڏئي سگھجي ٿو تھ  اهو تاثر مليو ته نومبر جي شروعات ۾ رياض ۾ ٿيندڙ عرب مسلم رياستن جي اجلاس ۾ متوقع بيان بازي ٿي ان بعد اھو معاملو اتي ئي رھيو.

عرب ۽ اسلامي دنيا ۾ فلسطين جي حمايت ۾ ٿيندڙ مظاھرا هن جنگ جي پکڙجڻ جي امڪان کي ظاهر ڪن ٿا. اهو ئي سبب آهي ته اڪثر عرب حڪومتون ان کي جلد ۽ مستقل طور تي ختم ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿيون، ان کان اڳ جو ڪو اھڙو  احتجاج اڀري جنھن سان ھنن جو  پنهنجو استحڪام خطري ۾ پئجي وڃي.

ان پسمنظر ۾ اسرائيل سان لاڳاپا صرف ان صورت ۾ ٻيهر شروع ٿي سگهن ٿا جڏهن هٿيار خاموش ٿي وڃن ۽ فلسطينين کي به فائدو ٿئي، مثال طور ٻه رياستي حل جي نئين ايڊيشن جي صورت ۾ قطر جي وزيراعظم اڳ ۾ ئي جرمن اخبار کي هڪ انٽرويو ۾ زور ڏئي چيو آهي ته "فلسطين جي سوال کي وڌيڪ دٻائي نه ٿو سگهجي.”

 

You might also like
Leave A Reply

Your email address will not be published.