سنڌ ۾ گم يا اغوا ٿيل ٻارن جو مسئلو رڳو بدامني ۽ لاقانونيت جو معاملو ناهي، پر اهو هزارين خاندانن جي زندگين سان لاڳاپيل هڪ انتهائي حساس انساني الميو آهي. جڏهن ڪنهن گهر مان هڪ ٻار اوچتو گم ٿي وڃي ٿو ته ان گهر ۾ ڄڻ قيامت اچي وڃي ٿي. اهڙين حالتن ۾ جيڪڏهن متاثر خاندان پنهنجي فرياد ٻڌرائڻ لاءِ پرامن احتجاج جو رستو اختيار ڪن ته ان کي صرف سياسي عينڪ سان نه ڏسڻ گهرجي، پر ان کي انساني همدردي ۽ حڪومتي ذميواري جي نظر سان ڏسڻ گهرجي. پريا ڪماري ايڪشن ڪميٽي پاران سي ايم هائوس آڏو احتجاج جي اعلان کي به انهيءَ تناظر ۾ ڏسڻ جي ضرورت آهي. احتجاج ٿيڻ کان اڳ ئي سنڌ حڪومت، خاص طور تي وڏي وزير مراد علي شاهه، کي پاڻ اڳتي وڌي انهن مائرن سان ملاقات ڪرڻ گهرجي، جيڪي سالن کان پنهنجي ٻارن جي واپسي جي اميدن ڏانهن واجائي رهيون آهن.
جمهوريت جو مقصد رڳو چونڊون کٽڻ ۾ نه، پر عوام جي تڪليفن کي ٻڌڻ، انهن جي دلجوئي ڪرڻ ۽ مسئلن جي حل لاءِ سنجيده قدم کڻڻ ۾ آهي. جيڪڏهن حڪومت احتجاج ٿيڻ جو انتظار ڪندي، پوءِ دٻاءُ وڌڻ تي ڳالهين جو رستو اختيار ڪندي، ته اهو مؤثر حڪمراني جو نمونو نه هوندو. هڪ ذميوار حڪومت کي بحران پيدا ٿيڻ کان اڳ ئي ان جي تدارڪ لاءِ قدم کڻڻ گهرجن. سنڌ حڪومت لاءِ هن وقت بهترين رستو اهو آهي ته اها احتجاج کان اڳ متاثر خاندانن جي نمائندن کي دعوت ڏئي، سندن ڳالهيون ڌيان سان ٻڌي، لاڳاپيل قانون لاڳو ڪندڙ ادارن کان تازي رپورٽ وٺي ۽ هڪ واضح ٽائيم فريم سان عوام کي آگاهه ڪري ته گم يا مبينا طور اغوا ٿيل ٻارن جي ڳولا لاءِ ڪهڙا قدم کنيا پيا وڃن. شفافيت اعتماد پيدا ڪري ٿي، جڏهن ته خاموشي شڪ شبها ۽ مايوسي کي جنم ڏئي ٿي.
سنڌ جي سياسي تاريخ ۾ ڪيترائي اهڙا احتجاج ٿيا آهن، جن مان سبق سکڻ جي ضرورت آهي. حڪومت ۽ احتجاج ڪندڙن جي وچ ۾ فاصلا وڌڻ سان ماحول وڌيڪ ڇڪتاڻ وارو ٿي ويندو آهي. جيڪڏهن ڳالهه ٻولهه جا دروازا کليل رهن ته گهڻا مسئلا بنا ٽڪراءَ جي به حل ٿي سگهن ٿا. ان ڪري اها خواهش فطري آهي ته ڪنهن به نئين احتجاجي صورتحال کي اهڙي رخ تي نه وڃڻ ڏنو وڃي، جتي اعتماد جي کوٽ وڌيڪ گهري ٿي وڃي.
وڏي وزير مراد علي شاهه هڪ عوامي عهدي تي فائز شخصيت آهن. ان عهدي سان گڏ اخلاقي ذميواري به اچي ٿي ته هو متاثر خاندانن جي درد کي محسوس ڪن. هو به هڪ خاندان سان واسطو رکن ٿا، تنهن ڪري اهو احساس وڌيڪ مضبوط هئڻ گهرجي ته جنهن ماءُ جي اکين مان پنهنجي ٻار جي جدائي ۾ ڳوڙها وهي رهيا آهن، ان جي دل تي ڇا گذري رهي هوندي. اهڙي احساس جي بنياد تي جيڪڏهن حڪومت اڳتي وڌندي ته اهو سياسي نه، پر انساني فتح هوندي. هونئن به حڪومتن جو بنيادي فرض شهرين جي جان، مال ۽ تحفظ کي يقيني بڻائڻ آهي. جيڪڏهن ڪو ٻار گم ٿئي يا سندس اغوا جو شڪ پيدا ٿئي ته ان جي جاچ کي اولين ترجيح ملڻ گهرجي. پوليس، جاچ ادارن ۽ سماجي ڀلائي وارن ادارن جي وچ ۾ بهتر هم آهنگي پيدا ڪرڻ، جديد ٽيڪنالاجي جو استعمال، سي سي ٽي وي نيٽ ورڪ، ڊيٽابيس ۽ بين الصوبائي رابطا مضبوط ڪرڻ وقت جي اهم ضرورت آهي. هر اهڙي ڪيس ۾ باقاعده پيش رفت بابت متاثر خاندانن کي آگاهه رکڻ پڻ حڪومتي ذميواري هجڻ گهرجي.
احتجاج ڪندڙ مائرون حڪومت جون مخالف نه آهن؛ پر اهي پنهنجي ٻارن جي ڳولا لاءِ انصاف جون طلبگار آهن. انهن جي فرياد کي امن امان جو مسئلو بڻائڻ بدران انساني مسئلو سمجهڻ گهرجي. جتي ڳالهين سان مسئلو حل ٿي سگهي، اتي ٽڪراءُ کان پاسو ڪرڻ ئي بهتر حڪمت عملي هوندي آهي. جمهوريت ۾ اختلاف راءِ ۽ احتجاج جي گنجائش موجود هوندي آهي، پر ساڳئي وقت حڪومت جي ذميواري هوندي آهي ته پرامن ماحول ۾ ڳالهين ذريعي حل ڳولي.
سنڌ حڪومت کي گهرجي ته گم يا مبينا طور اغوا ٿيل ٻارن بابت هڪ اعليٰ سطحي ٽاسڪ فورس جوڙي، جنهن ۾ پوليس، جاچ ادارن، ٻارن جي حقن بابت ڪم ڪندڙ ماهرن ۽ سول سوسائٽي جي نمائندن کي شامل ڪيو وڃي. ان ٽاسڪ فورس کي پابند ڪيو وڃي ته هو مقرر وقتن تي پيش رفت رپورٽ جاري ڪري، جيئن متاثر خاندانن ۽ عوام جو اعتماد بحال ٿي سگهي. اهو به ضروري آهي ته ٻارن جي تحفظ بابت موجود قانونن تي سختي سان عمل ڪرائجي، گمشدگي جي هر رپورٽ تي فوري ڪارروائي ڪئي وڃي ۽ ڪنهن به قسم جي غفلت يا لاپرواهي جي ذميوارن جو احتساب ڪيو وڃي. انصاف صرف ٿيڻ نه گهرجي، پر ٿيندو به نظر اچڻ گهرجي.
اڄ حڪومت کي اهڙي قيادت جي ضرورت آهي، جيڪا عوام سان فاصلو نه پر ويجهڙائپ پيدا ڪري. عوام جا مسئلا ٻڌڻ، انهن سان همدردي ڪرڻ ۽ کين يقين ڏيارڻ ته حڪومت سندن ساٿ ۾ بيٺي آهي، اهو ئي سٺو حڪمراني جو معيار آهي. جيڪڏهن احتجاج کان اڳ ئي وڏي وزير مراد علي شاهه متاثر مائرن سان ملاقات ڪري، سندن ڳالهيون ٻڌي ۽ کين واضح روڊ ميپ ڏئي، ته اهو نه صرف ڇڪتاڻ گهٽائيندو، پر حڪومت جي ساک ۾ پڻ اضافو ڪندو. سو حڪومت، قانون لاڳو ڪندڙ ادارا، سياسي قوتون ۽ شهري سماج سڀ گڏجي اهڙو ماحول پيدا ڪن، جتي هر ٻار محفوظ هجي ۽ هر ماءُ کي اهو يقين هجي ته جيڪڏهن سندس ٻار سان ڪو حادثو پيش اچي ته حڪومت سندس آواز ٻڌندي، ساڻس بيهندي ۽ انصاف لاءِ هر ممڪن قدم کڻندي. اهو ئي جمهوريت جو حقيقي روح ۽ عوامي حڪمراني جو اصل امتحان آهي.
