چمبڙ جي هڪ مدرسي ۾ هڪ معصوم ٻار سان بدفعلي ڪرڻ کان پوءِ سندس قتل جو المناڪ واقعو نه رڳو هڪ خاندان لاءِ قيامت بڻجي آيو، پر هن سڄي سماج جي ضمير کي به لوڏي ڇڏيو آهي. هي پهريون واقعو ناهي، ۽ افسوس سان چوڻو پوي ٿو ته جيڪڏهن اسان ماضي تي نظر وجهون ته ملڪ جي مختلف علائقن مان وقت بوقت اهڙيون دل ڏاريندڙ خبرون سامهون اينديون رهيون آهن، جتي تعليم، تربيت ۽ دين جي نالي تي ٻارن کي جنسي استحصال، تشدد ۽ ظلم جو نشانو بڻايو ويو.
مدرسا پاڪستان جي تعليمي ۽ مذهبي نظام جو اهم حصو آهن. لکين ٻار انهن ادارن ۾ قرآن پاڪ، ديني تعليم ۽ اخلاقي تربيت حاصل ڪن ٿا. بيشمار مدرسا اهڙا آهن، جتي ايماندار، بااخلاق ۽ ذميوار استاد پنهنجون خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن. ان حقيقت کي به نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. پر جيڪڏهن ڪجهه ماڻهو دين جي مقدس چادر اوڍي پنهنجي حيثيت جو ناجائز فائدو وٺندي معصوم ٻارن سان ظلم ڪن ٿا ته انهن جي ڏوهه تي پردو وجهڻ، سڄي نظام کي نقصان پهچائڻ جي برابر آهي.
اصل مسئلو اهو آهي ته ڪيترن ئي مدرسن ۾ نگراني، احتساب ۽ ٻارن جي تحفظ بابت واضح ۽ سخت نظام موجود ناهي. ڪيترن هنڌن تي استاد کي ايترو بااختيار سمجهيو ويندو آهي جو والدين يا ٻار سندس خلاف زبان کولڻ کان به ڊڄندا آهن. جيڪڏهن ڪو ٻار شڪايت ڪري به، ته اڪثر کيس خاموش رهڻ، برداشت ڪرڻ يا استاد جي عزت جو واسطو ڏئي چپ ڪرائي ڇڏيو ويندو آهي. اهڙي خاموشي ئي ڏوهارين کي وڌيڪ همت ڏئي ٿي.
بدفعلي صرف جسماني ڏوهه ناهي، پر اها هڪ اهڙي ذهني ۽ نفسياتي تباهي آهي، جنهن جا اثر ٻار سڄي عمر ڀوڳيندو رهي ٿو. ڪيترائي متاثر ٻار ڊپ، احساسِ محرومي، ذهني دٻاءُ، تعليمي نقصان ۽ سماجي اڪيلائپ جو شڪار ٿي وڃن ٿا. جيڪڏهن اهڙي زيادتي کان پوءِ قتل به ڪيو وڃي ته اهو صرف هڪ فرد جو قتل نه، پر انسانيت، اعتماد ۽ سماجي قدرن جو قتل به هوندو آهي.
سڀ کان وڌيڪ ذميواري والدين تي به لاڳو ٿئي ٿي. ٻارن کي صرف مدرسي يا اسڪول ۾ داخل ڪرائڻ سان ذميواري ختم نٿي ٿئي. والدين کي گهرجي ته هو ٻارن سان روزانو ڳالهائين، سندن روين ۾ تبديلي محسوس ڪن، کين اعتماد ڏين ته جيڪڏهن ڪنهن به ماڻهو طرفان نامناسب رويو اختيار ڪيو وڃي ته هو بنا ڪنهن خوف جي ٻڌائين. خوف ۽ شرم جي فضا ختم ڪرڻ ئي ٻارن جي تحفظ جو پهريون قدم آهي. ساڳئي وقت مدرسن جي انتظاميا کي به جديد دور جي تقاضائن مطابق ٻارن جي تحفظ واري پاليسي تي عمل ڪرڻ گهرجي. هر مدرسي ۾ استادن جي مڪمل جانچ، نگراني، شڪايت سيل، ڪلاس روم ۽ رهائشي هنڌن بابت واضح ضابطا ۽ والدين سان مستقل رابطي جو نظام هجڻ لازمي آهي. ڪو به استاد قانون کان مٿانهون نه هجڻ گهرجي.
حڪومت ذميواري هن معاملي ۾ سڀ کان اهم آهي. حڪومت کي گهرجي ته سڀني مدرسن جي رجسٽريشن، باقاعده معائني، ٻارن جي تحفظ بابت قانوني ضابطن ۽ سندن سخت نگراني کي يقيني بڻائي. جيڪي ماڻهو معصوم ٻارن سان بدفعلي يا قتل جهڙا سنگين ڏوهه ڪن، انهن خلاف شفاف، تيز ۽ بي لاڳاپي ڪارروائي ڪئي وڃي ته جيئن ڪنهن به ڏوهاري کي اهو احساس نه رهي ته هو پنهنجي مذهبي حيثيت يا اثر رسوخ جي آڙ ۾ قانون کان بچي ويندو. بدقسمتي سان اسان جي سماج ۾ ڪيترائي ماڻهو اهڙن واقعن کي لڪائڻ کي ادارن جي عزت سان جوڙي ڇڏين ٿا. حقيقت اها آهي ته ڏوهاري کي بچائڻ سان ڪنهن به اداري جي عزت نٿي بچي، پر وڌيڪ متاثر ٿئي ٿي. عزت ان ۾ آهي ته ادارو پاڻ اڳتي وڌي ڏوهاري کي قانون جي حوالي ڪري ۽ متاثر خاندان سان انصاف ۾ مڪمل سهڪار ڪري.
ميڊيا کي به ذميوار ڪردار ادا ڪرڻو پوندو. اهڙن واقعن کي صرف سنسني خيز خبر بڻائڻ بدران انهن جي سببن، قانوني خامين، ٻارن جي تحفظ ۽ سماجي سجاڳي تي مسلسل بحث ڪيو وڃي. ساڳئي وقت متاثر ٻارن ۽ سندن خاندانن جي سڃاڻپ ۽ عزت جو تحفظ پڻ يقيني بڻايو وڃي.
مذهبي اڳواڻن ۽ عالمن جي ذميواري به گهٽ ناهي. منبر ۽ محراب مان واضح پيغام ڏنو وڃي ته ٻارن سان بدفعلي اسلام، انسانيت ۽ قانون جي نظر ۾ هڪ سنگين جرم آهي. اهڙن ڏوهارين جي ڪنهن به صورت ۾ حمايت يا بچاءُ نه ڪيو وڃي، ڇاڪاڻ ته ظلم جي مذمت ئي دين جو تقاضا آهي. ضرورت ان ڳالهه جي به آهي ته اسڪولن ۽ مدرسن ٻنهي ۾ ٻارن کي سندن ذاتي تحفظ بابت عمر مطابق آگاهي ڏني وڃي. کين سيکاريو وڃي ته ڪنهن به نامناسب حرڪت کي ڪيئن سڃاڻجي، ڪنهن کي ٻڌائجي ۽ پنهنجي حفاظت ڪيئن ڪجي. اهڙي آگاهي ٻارن کي بي خوف ۽ بااعتماد بڻائڻ ۾ مددگار ثابت ٿيندي.
وقت اچي ويو آهي ته حڪومت، عدليه، قانون لاڳو ڪندڙ ادارا، مدرسن جون تنظيمون، والدين، ميڊيا ۽ سول سوسائٽي گڏجي اهڙو نظام جوڙين، جتي هر ٻار پاڻ کي محفوظ سمجهي. معصوم زندگين جو تحفظ ڪنهن به مهذب سماج جي سڃاڻپ هوندو آهي. جيڪڏهن اسان پنهنجن ٻارن کي تحفظ، انصاف ۽ اعتماد مهيا ڪرڻ ۾ ناڪام رهياسين ته پوءِ اسان جي تعليمي، مذهبي ۽ سماجي نظام جي ڪاميابي بابت هر دعويٰ اڻپوري رهندي.
چمبڙ جي معصوم ٻار لاءِ انصاف صرف ڏوهاري کي سزا ڏيڻ تائين محدود نه هجڻ گهرجي، پر ان سان گڏ اهڙا مؤثر قدم کنيا وڃن، جيڪي مستقبل ۾ ڪنهن به ٻار کي اهڙي اذيت، ظلم ۽ بيدردي جو شڪار ٿيڻ کان بچائي سگهن. اهو ئي ان معصوم سان سچي همدردي ۽ سماج جي حقيقي ذميواري جو تقاضا آهي.
