سنڌ جي سرزمين صدين کان صوفين، سنتن، درويشن ۽ دانائن جي ڌرتي سڏبي رهي آهي. هن مٽيءَ جي مهڪ محبت، سهپ، رواداري ۽ انساني عظمت جا داستان پنهنجي اندر سانڍي رکيا آهن. هن ئي ڌرتيءَ تي شاهه عبداللطيف ڀٽائي انساني درد کي بيتن جي صورت ۾ امر ڪيو، سچل سرمست انسان جي آزاديءَ جو نغمو ڳايو، سامي محبت کي مذهبن کان مٿانهون قرار ڏنو. پر جڏهن اهڙي ڌرتيءَ تي معصوم ٻارڙا گم ٿي وڃن، امڙين جون جهوليون خالي ٿي وڃن، پيئرن جون اکيون راهه تڪينديون ٿڪجي وڃن، ڀينرن جا رانديڪا اڻ ڇهيل رهجي وڃن ۽ گهرن جا ڏيئا انتظار جي واءُ ۾ ٽمٽار ٿين، تڏهن اها ويدنا رڳو هڪ خاندان جي نه، پر سڄي سماج جي گڏيل درد جي صورت اختيار ڪري وٺندي آهي.
پريا ڪماريءَ جو ڪيس به اهڙي ئي قومي ۽ انساني اهميت جو معاملو بڻجي چڪو آهي. ان سان گڏ ٻيا ڪيترائي گم ٿيل ٻار پڻ اهڙا آهن، جن جا وارث سالن کان انصاف جي آس ۾ در در جا ڌڪا کائي رهيا آهن. انهن ئي احساسن، صدمن ۽ بيچينين جي نتيجي ۾ ٻٻرلو وٽ عوام ڌرڻو هنيو، جنهن جو بنيادي مطالبو اهو آهي ته گم ٿيل ٻارڙن کي محفوظ بازياب ڪرايو وڃي ۽ سندن وارثن کي يقين ڏيارڻ بدران عملي نتيجا فراهم ڪيا وڃن.
سنڌ حڪومت جو سرڪاري موقف اهو رهيو آهي ته پريا ڪماري ۽ ٻين گم ٿيل ٻارن جي ڪيسن جي جاچ جاري آهي. پوليس، جاچ ڪندڙ ادارن ۽ ضلعي انتظاميا کي هدايتون ڏنيون ويون آهن ته ڳولا کي وڌيڪ تيز ڪيو وڃي، مختلف علائقن ۾ ڇاپا هنيا وڃن، جديد ذريعن مان معلومات حاصل ڪئي وڃي ۽ هر اهڙي سراغ کي پرکيو وڃي، جيڪو بازيابيءَ ۾ مددگار ثابت ٿي سگهي. حڪومت احتجاج ڪندڙن سان ڳالهين لاءِ وزيرن ۽ عملدارن جا وفد پڻ موڪليا آهن، جن احتجاج ختم ڪرڻ جون اپيلون ڪيون ۽ اهو يقين ڏياريو ته جاچ جاري رهندي.
پر جمهوريت جو حسن صرف بيانن ۾ نه، پر نتيجن ۾ هوندو آهي. متاثر خاندانن جو موقف آهي ته سندن لاءِ هر نئون ڏينهن هڪ نئين آزمائش آهي. هو چون ٿا ته جڏهن سالن کان پوءِ به معصوم ٻار گهر نه موٽن، تڏهن يقين دهانيون سندن زخمن تي مرهم نٿيون بڻجن. سندن خواهش آهي ته حڪومت اهڙا قدم کڻي، جن جا اثر زمين تي نظر اچن.
رياست جو بنيادي فرض شهرين جي جان، مال، عزت ۽ آزاديءَ جو تحفظ آهي. جڏهن ڪو ٻار گم ٿئي ٿو ته اهو صرف هڪ ايف آءِ آر جو سوال نه رهندو آهي، بلڪه اهو رياستي ذميواريءَ جي ڪسوٽي بڻجي ويندو آهي. دنيا جي ترقي يافته ملڪن ۾ اهڙن واقعن تي فوري طور گڏيل جاچ، جديد ٽيڪنالاجي، نگرانيءَ جي نظام، بين الصوبائي رابطن ۽ سماجي سهڪار کي گڏائي ڪم ڪيو ويندو آهي ته جيئن هر گهڙي قيمتي سمجهي وڃي. سنڌ ۾ به اهڙي منظم ۽ تيز نظام جي ضرورت محسوس ڪئي پئي وڃي.
ٻٻرلو ڌرڻو رڳو احتجاج جو نالو نه، پر عوامي ضمير جي بيچينيءَ جي علامت بڻجي چڪو آهي. جڏهن عام ماڻهو پنهنجو روزگار، پنهنجا ڪاروبار ۽ پنهنجو آرام ڇڏي روڊن تي ويهن ٿا ته ان مان اهو پيغام ملي ٿو ته سندن نظر ۾ هي معاملو معمولي نه رهيو آهي. اهڙين حالتن ۾ حڪومت لاءِ سڀ کان اهم ذميواري اها هوندي آهي ته هو احتجاج ڪندڙن کي مخالف نه، پر پنهنجي شهرين جي حيثيت سان ڏسي، سندن ڳالهه ٻڌي، سندن اعتماد بحال ڪري ۽ جاچ جي هر اهم اڳڀرائي بابت شفاف نموني آگاهه ڪري.
ساڳئي وقت اهو به ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته ڪنهن به جاچ جي ڪاميابي ان ڳالهه تي دارومدار رکي ٿي ته ثبوت ڪيترا مضبوط آهن، شاهد ڪيترا معتبر آهن ۽ قانوني ڪارروائي ڪيتري منظم نموني هلي ٿي. ڪيترائي اهڙا ڪيس هوندا آهن، جيڪي وقت گذرڻ سبب وڌيڪ پيچيده بڻجي ويندا آهن. تنهن هوندي به اها حقيقت رياست جي ذميواري گهٽ نٿي ڪري، بلڪه وڌيڪ وڌائي ٿي.
سنڌ جي تاريخ شاهد آهي ته جڏهن به عوام ۽ حڪومت وچ ۾ اعتماد جو رشتو مضبوط رهيو آهي، تڏهن ڏکين کان ڏکيا مسئلا به حل ٿيا آهن. پر جڏهن يقين جي جاءِ تي شڪ پيدا ٿئي ٿو ته احتجاج جنم وٺن ٿا. انهيءَ ڪري هن معاملي ۾ سڀ کان اهم ڳالهه اها آهي ته حڪومت پنهنجي قدمن سان اهو ثابت ڪري ته ٻارن جي بازيابي سندس اولين ترجيح آهي.
گم ٿيل ٻارن جا وارث ڪنهن سياسي فتح جا طلبگار ناهن. هو نه اقتدار گهرن ٿا، نه منصب، نه مال، نه دولت؛ سندن سموري خواهش اها آهي ته سندن ٻار زنده سلامت واپس گهر موٽن. اهڙي خواهش دنيا جي هر قانون، هر مذهب ۽ هر اخلاقي قدر موجب جائز ۽ مقدس آهي.
سماج جي ذميواري به حڪومت کان گهٽ ناهي. جيڪڏهن شهرين وٽ ڪا معتبر معلومات هجي ته اها لاڳاپيل ادارن تائين پهچائڻ سندن اخلاقي فرض آهي. افواهن، غير تصديق ٿيل خبرن ۽ الزام تراشيءَ کان پاسو ڪرڻ به ضروري آهي، ڇاڪاڻتہ اهڙيون ڳالهيون جاچ کي متاثر ڪري سگهن ٿيون ۽ متاثر خاندانن جي تڪليف وڌائي سگهن ٿيون.
اڄ سنڌ هڪ اهڙي موڙ تي بيٺي آهي، جتي هر باشعور انسان جي نگاهه انهيءَ سوال تي بيٺل آهي ته ڇا معصوم ٻارڙن جي بازيابي ممڪن بڻجي سگهندي؟ ڇا رياست پنهنجي سموري قوت، وسيلن ۽ قانوني اختيارن کي استعمال ڪندي؟ ڇا انتظار ڪندڙ گهرن ۾ وري خوشيءَ جا ڏيئا روشن ٿيندا؟ انهن سوالن جا جواب صرف وقت نه، پر عملي ڪارڪردگي ڏيندي.
آخرڪار، تاريخ انهن قومن کي عزت ڏيندي آهي، جيڪي پنهنجي ڪمزور ترين ماڻهن جي حفاظت ڪن ٿيون. هڪ معصوم ٻار جي مسڪراهٽ ڪنهن به حڪومت جي وڏي ڪاميابي ٿي سگهي ٿي، ۽ هڪ ٻار جو ڊگهو انتظار ڪنهن به رياست لاءِ وڏو اخلاقي امتحان. تنهن ڪري پريا ڪماري ۽ ٻين گم ٿيل ٻارن جي بازيابي صرف هڪ قانوني ڪارروائي نه، پر انسانيت، انصاف، رياستي ذميواري ۽ اجتماعي ضمير جي آزمائش آهي. اميد آهي ته لاڳاپيل ادارا پنهنجي سموري صلاحيت سان جاچ کي اڳتي وڌائيندا، حقيقتون سامهون آڻيندا ۽ اهڙو انجام آڻڻ جي ڪوشش ڪندا، جيڪو متاثر خاندانن کي آسرو، سماج کي اعتماد ۽ قانون کي وقار عطا ڪري.
