لاهور(مبشر لقمان)چين طرفان اسرائيل کي هڪ سخت پيغام موڪليو ويو آهي ۽ ٽرمپ سخت پريشان آهي. فرانس، اسپين ۽ انگلينڊ کان پوءِ اڄ اٽلي به آمريڪا کي پنهنجي فوجي اڏو ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو آهي. سريلنڪا به انڪار ڪري چڪو آهي. يعني پولينڊ جهڙو نسبتاً ڪمزور يورپي ملڪ به هاڻي آمريڪا کي چئلينج ڪرڻ لڳو آهي. اهڙي صورتحال ۾ آمريڪا شايد هن وڏي دنيا ۾ اڪيلو رهجي وڃي.اسرائيل ايران کي ڪنهن وڏي تڪرار ۾ ڌڪڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي. سوال اهو به اٿي ٿو ته ڇا ڀارت ٻيهر پاڪستان تي حملي جو ارادو رکي ٿو؟ نيتن ياهو جي اشارن تي مودي ڪجهه به ڪري سگهي ٿو.لڳي ٿو ته ڳالهيون رڪجي ويون آهن. چين طرفان اسرائيل کي سخت پيغام موڪليو ويو آهي ۽ ٽرمپ پريشان آهي. صدي جي شروعات ۾ جڏهن آمريڪي صدر جارج ڊبليو بش اعلان ڪيو هو ته جيڪو اسان سان گڏ ناهي اهو اسان جو دشمن آهي، تڏهن دنيا جا گهڻا ملڪ آمريڪا سان گڏ ٿي ويا هئا ۽ افغانستان خلاف جنگ ۾ شامل ٿيا هئا.پر اڄ صورتحال مختلف آهي. صدر ٽرمپ ايران جي ايٽمي صلاحيت بابت خبردار ڪري رهيو آهي ۽ آبناءِ هرمز جي بند ٿيڻ جا خطرا به بيان ڪري رهيو آهي، پر ان باوجود يورپ ۽ ٻين علائقن جا ملڪ هن جنگ ۾ سڌي طرح شامل ٿيڻ لاءِ تيار ناهن. فرانس، اسپين ۽ انگلينڊ کان پوءِ اٽلي به آمريڪا کي پنهنجي اڏي ڏيڻ کان انڪار ڪيو آهي.آمريڪا سسلي ٻيٽ تي هڪ اڏي جي درخواست ڪئي هئي، جيڪو وچ اوڀر جي ويجهو آهي، ته جيئن ايران تي حملي لاءِ جهاز اُتان آپريشن ڪن. پر اٽلي انڪار ڪري ڇڏيو.پولينڊ پڻ آمريڪا جي درخواست رد ڪئي آهي، جنهن ۾ پيٽريٽ ميزائل سسٽم کي منتقل ڪرڻ جو چيو ويو هو. پولينڊ جو چوڻ آهي ته اهي ميزائل پنهنجي دفاع ۽ نيٽو جي اوڀر حصي جي حفاظت لاءِ آهن، انهن کي ڪنهن ٻئي مقصد لاءِ استعمال نٿو ڪري سگهجي.يورپي ملڪ هن وقت صبر ۽ احتياط سان ڪم ڪري رهيا آهن ۽ ايران سان سڌي ٽڪراءَ کان پاسو ڪري رهيا آهن. انهن حالتن مان لڳي ٿو ته آمريڪا آهستي آهستي اڪيلو ٿي رهيو آهي. ڪجهه تجزيه نگارن موجب هڪ نئين عالمي نظام جي شروعات ٿي رهي آهي، جتي فيصلا گڏيل مفادن ۽ گڏيل سوچ تحت ٿيندا، نه ته ڪنهن هڪ سپر پاور جي حڪم تي.روسي پرڏيهي وزير اڳ ئي اشارو ڏنو آهي ته دنيا ۾ طاقت جي مقابلي واري جنگ جاري آهي، جيڪا جلد هڪ وڌيڪ مستحڪم ۽ منصفاڻي عالمي نظام ڏانهن وٺي ويندي.جيڪڏهن آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ڳالهيون جلد نتيجي تي نه پهتيون، ته آمريڪا کي شايد هن جنگ مان پوئتي هٽڻو پوي. آمريڪا کي وچ اوڀر ۾ پنهنجن مفادن، فوجي اڏن ۽ اسرائيل جي دفاع لاءِ وڏي تعداد ۾ ميزائل گهربل آهن، پر انهن جا ذخيرا تيزي سان گهٽجي رهيا آهن.انهيءَ سبب ٽرمپ به اهو چئي رهيو آهي ته جڏهن ايران جي ايٽمي صلاحيت ختم ٿيڻ جو يقين ٿي ويندو، تڏهن آمريڪي فوج واپس هٽائي ويندي.ٻئي پاسي، ايران ۽ آمريڪا جي ڳالهين ۾ دير بابت خدشا ظاهر ڪيا پيا وڃن، ۽ جيڪڏهن ايران وقت ڪڍڻ جي ڪوشش ڪئي ته ان جا نتيجا سٺا نه هوندا. ڳالهين جي صورتحال ۾ پاڪستان جو ڪردار به اهم آهي. پاڪستان ۽ چين گڏيل اعلاميي ۾ فوري جنگبندي تي زور ڏنو آهي ۽ مستقل حل لاءِ گڏيل قومن ڏانهن رجوع ڪرڻ جي صلاح ڏني آهي.ڪجهه تجزيه نگارن جو خيال آهي ته جيڪڏهن معاملو وڌي ٿو ته اسرائيل ايران جي ايٽمي تنصيبات کي نشانو بڻائي سگهي ٿو، جنهن سان خطرو وڌيڪ وڌي سگهي ٿو.ان سان گڏ، ڀارت بابت به خدشا ظاهر ڪيا پيا وڃن ته هو ڪنهن به وقت پاڪستان خلاف قدم کڻي سگهي ٿو، پر موجوده حالتن ۾ توانائي جي عالمي بحران ۽ تيل جي فراهمي ۾ رڪاوٽن سبب ڀارت لاءِ وڏي جنگ جو خطرو کڻڻ ڏکيو نظر اچي ٿو.اهو به چيو پيو وڃي ته ڀارت اسرائيل جي حمايت لاءِ ڪو محدود يا فالس فليگ آپريشن ڪري سگهي ٿو، پر مڪمل جنگ جا امڪان گهٽ آهن.جڏهن هي جنگ ختم ٿيندي، تڏهن عالمي طاقت جو توازن تبديل ٿي ويندو، ۽ پاڪستان هڪ اهم علائقائي طاقت طور سامهون اچي سگهي ٿو.
