سوشل ميڊيا تي ڪجهه ماڻهو، جيڪي اڄڪلهه مختلف سببن جي بنياد تي افغان طالبان حڪومت جا حامي يا سهولتڪار بڻيل آهن، هڪ ڳالهه وڏي جوش سان ورجائين ٿا ته افغان طالبان پاڪستان ۾ شهري ماڻهن کي نشانو نٿا بڻائين، جڏهن ته پاڪستان جي حملن ۾ افغان شهري متاثر ٿين ٿا. هي ڳالهه عملي طور غلط آهي، حقيقتون ان جي ترديد ڪن ٿيون، ۽ نظرياتي طور به اهو ڪيئن ممڪن آهي؟ افغان طالبان تي سڀ کان وڏو الزام ئي اهو آهي ته اهي دهشتگرد گروهن کي سهڪار ۽ مالي مدد فراهم ڪري رهيا آهن. اهو صرف پاڪستان جو موقف ناهي، پر افغانستان جي لڳ ڀڳ سڀني پاڙيسري ملڪن کي به اهڙو شڪ آهي ۽ گڏيل قومن جون رپورٽون به ان جي تصديق ڪن ٿيون. دهشتگردن کي سهڪار ڏيڻ وارا دراصل عام شهري ماڻهن جا سڀ کان وڏا دشمن هوندا آهن۔
حقيقت ۾ افغان طالبان حڪومت ۽ انهن جي ذميوارن هڪ انتهائي نامناسب ۽ غلط طرزعمل اختيار ڪيو آهي، جيڪو صاف ڪوڙ ڳالهائڻ آهي. پاڪستاني حملن بابت انهن جا ڪيترائي دعوائون بي بنياد ۽ ڪوڙ تي ٻڌل آهن. اڪثر جعلي يا مصنوعي ذهانت سان ٺهيل وڊيوز جاري ڪيون وڃن ٿيون، جڏهن ته اڄڪلهه ته ٻار به اهڙين وڊيوز جي سڃاڻپ ڪري سگهن ٿا۔ انهن جو پرڏيهي وزير امير خان متقي هڪ معتدل ۽ سنجيده شخص سمجهيو ويندو آهي، جڏهن سندس چيني پرڏيهي وزير سان ٽيليفون تي ڳالهه ٻولهه ٿي، ته افغان حڪومت طرفان جاري ڪيل بيان ۾ لکيو ويو ته “چين جي پرڏيهي وزير چيو آهي ته پاڪستان طرفان افغان شهري آبادي کي نشانو بڻائڻ ناقابل قبول آهي.” هي ڳالهه ماڻهن لاءِ حيران ڪندڙ هئي، ڇاڪاڻ ته اهڙو بيان حقيقت جي ابتڙ هو. پوءِ جلد ئي چين جي سفارتخاني وضاحت جاري ڪئي ته اهڙا لفظ بيان ۾ شامل ئي نه هئا، جنهن مان ظاهر ٿيو ته افغان ترجمان غلط بياني ڪئي۔ چيو وڃي ٿو ته اهڙي قسم جو رويو اڳ به ڏٺو ويو آهي، جڏهن ڪابل ۾ افغان ۽ چيني اڳواڻن جي ملاقات کانپوءِ جاري بيان تي به اعتراض ٿيو هو۔
حقيقت اها آهي ته افغان طالبان حڪومت طرفان ٻه شيون وڌيڪ نمايان طور تي سامهون اچي رهيون آهن: خودڪش حمله آور ۽ هاڻي خودڪش ڊرون. اهي ٻئي پاڪستان ۽ ان جي عوام کي نشانو بڻائڻ لاءِ استعمال ڪيا پيا وڃن. تازن مهينن ۾ اهڙا ڪيترائي ڊرون حملا رپورٽ ٿيا آهن. تيراهه جي وادي ۾ هڪ گهر تي ڊرون حملو ٿيو، جنهن ۾ هڪ ئي خاندان جا ٽي ماڻهو فوت ٿي ويا ۽ ڪجهه زخمي ٿيا۔ هي هڪ نئين قسم جي دهشتگردي آهي، جيڪا آهستي آهستي سرحدي علائقن ۾ وڌي رهي آهي، يعني ڊرون دهشتگردي۔
دنيا ۾ عام طور ڊرون رياستن جي هٿيار طور استعمال ٿيندا رهيا آهن، پر هاڻي هڪ خطرناڪ تبديلي اها آهي ته دهشتگرد گروهه به هن ٽيڪنالاجي تائين پهچي ويا آهن، ۽ ڪجهه حڪومتون انهن کي سهڪار ڏئي رهيون آهن۔ افغان طالبان هاڻي مارٽر گولن ذريعي به اهڙي قسم جي ڪارروائين ۾ ملوث آهن۔ باجوڙ جي علائقي سالارزئي ۾ هڪ مارٽر حملي ۾ هڪ ئي گهر جا چار ماڻهو فوت ٿي ويا۔ تيراهه ۽ باجوڙ جا واقعا هن بدلجندڙ جنگ جي تصوير پيش ڪن ٿا، جتي هڪ ننڍڙو ڊرون يا هڪ مارٽر شيل چند لمحن ۾ هڪ گهر کي تباهه ڪري سگهي ٿو۔
گذريل ٻن سالن ۾ اهڙا ڪافي ثبوت سامهون آيا آهن ته تحريڪ طالبان پاڪستان ۽ ٻيا شدت پسند گروهه افغان سرزمين کي پاڪستان خلاف استعمال ڪري رهيا آهن۔ مختلف حملن ۽ گرفتار دهشتگردن جي جاچ مان به اهڙا اشارا مليا آهن ته سرحد پار موجود نيٽ ورڪ پاڪستان ۾ ڪارروائين ۾ ملوث آهن۔
انهن حالتن ۾ پاڪستان تازو ڏينهن ۾ افغانستان اندر ڪجهه دهشتگرد ٺڪاڻن خلاف محدود ۽ نشاندهي ڪيل فضائي ڪارروايون ڪيون۔ انهن جو مقصد افغانستان يا ان جي عوام کي نشانو بڻائڻ نه، پر انهن هنڌن کي نشانو بڻائڻ هو جتان پاڪستان خلاف حملا منصوبه بندي ڪيا پيا وڃن۔ اختيارين موجب اهي ڪارروايون مستند انٽيليجنس معلومات جي بنياد تي ڪيون ويون ۽ شهري علائقن کي نشانو بڻائڻ کان پاسو ڪيو ويو۔ پر ان کان پوءِ جيڪو ردعمل سامهون آيو، اهو ڪيترن سوالن کي جنم ڏئي ٿو۔ افغان طالبان پنهنجي پاليسين تي نظرثاني ڪرڻ بدران وڌيڪ جارحاڻو رويو اختيار ڪيو۔ اطلاعن موجب پاڪستان جي ڪجهه علائقن ڏانهن سادي نوعيت جا ڊرون موڪليا ويا۔ انهن ڊرونن جي صلاحيت محدود هئي، تنهن ڪري وڏي نقصان نه ٿيو، پر اهو عمل هڪ خطرناڪ سوچ جي عڪاسي ڪري ٿو۔ مسئلي جو حل ڳولڻ بدران ڇڪتاڻ وڌائڻ ڪنهن جي به مفاد ۾ ناهي۔ سرحدي علائقن جا ماڻهو اڳ ئي غربت، پسماندگي ۽ جنگ جي اثرن سبب ڏکيائين جو شڪار آهن۔ اهڙي حالت ۾ جيڪڏهن انهن جي گهرن تي مارٽر گولا ڪرڻ لڳن يا ڊرون مٿان گهمڻ لڳن ته اها وڏي ناانصافي ٿيندي۔ هن صورتحال جو هڪ ٻيو پاسو به آهي، جيڪو گهٽ نظر اچي ٿو، پر اهم آهي۔ دهشتگردي سان گڏ هڪ معلوماتي جنگ به هلندي آهي۔ سوشل ميڊيا تي مختلف ڳالهيون ڦهلجن ٿيون، ڪڏهن رياستي ادارن کي الزام ڏنو وڃي ٿو، ته ڪڏهن سازشي نظرين کي هٿي ڏني وڃي ٿي۔ ان جو مقصد عوام ۾ مونجهارو پيدا ڪرڻ ۽ اعتماد کي ڪمزور ڪرڻ هوندو آهي۔
دهشتگردي صرف هٿيارن سان نه پر بيانين ۽ ڄاڻ جي جنگ سان به وڙهي ويندي آهي۔ تنهن ڪري ضروري آهي ته اهڙن معاملن کي جذبات بدران حقيقتن جي بنياد تي سمجهيو وڃي۔ ڳالهه سادي آهي: افغان طالبان پنهنجي سرزمين کي پاڪستان خلاف استعمال ٿيڻ کان روڪين ۽ دهشتگردن جي سهڪار کي ختم ڪن، ته مسئلو پاڻمرادو گهٽجي سگهي ٿو۔ پر في الحال ائين ٿيندي نظر نٿو اچي۔ افغان طالبان هڪ انتهائي خطرناڪ راند کيڏي رهيا آهن۔ اهي پاڪستان خلاف هڪ پراڪسي جنگ جو حصو بڻيل آهن ۽ علائقي ۾ باهه کي وڌيڪ ڀڙڪائي رهيا آهن، بغير اهو سوچڻ جي ته اها باهه پاڻ انهن کي به ساڙي سگهي ٿي۔ ڪاش افغان طالبان ۾ اهڙا ماڻهو هجن جيڪي پنهنجي قيادت کي هن غلط رستي تي هلڻ کان روڪي سگهن۔ ڪاش۔
