افغانستان مان ٿيندڙ لڳاتار دهشتگرد حملا روڪڻ لاءِ پاڪستان جي فوج جوابي ڪارروائين ۾ مصروف آهي. پاڪستان جي بچاءَ واري وزير خواجه آصف جو چوڻ آهي ته هن ڀيري دهشتگردي جي مڪمل خاتمي تائين آپريشن ”غضب للحق“ جاري رهندو. حقيقتون ظاهر ڪن ٿيون ته هن ڪارروائي دوران افغانستان جي فوج کي وڏو نقصان پهچي رهيو آهي، پر افغانستان اڃا حقيقت کي تسليم ڪرڻ لاءِ تيار ناهي، تنهن ڪري تڪرار وڌندو پيو وڃي. هن مسئلي جو مستقل حل ڳولڻ لاءِ پاڪستان کي سفارتڪاري جا نوان ۽ مؤثر طريقا اختيار ڪرڻ گهرجن۔ ڪجهه مبصرن جو خيال آهي ته افغانستان ۾ حڪومت جي تبديلي ئي هن مسئلي جو حقيقي حل آهي، پر اهڙي حڪمت عملي ماضي ۾ ناڪام ٿي چڪي آهي. ترڪيه، قطر، سعودي عرب، چين ۽ روس افغانستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ مفاهمت ڪرائڻ جي ڪوششن ۾ لڳل آهن. امڪان آهي ته ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ جنگ بندي ٿي وڃي، پر اهڙي جنگ بندي گهڻو ڪري عارضي ثابت ٿيندي آهي۔
طالبان حڪومت جي قيام وقت اسلام آباد ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف جي حڪومت هئي. اڳوڻي وزيراعظم عمران خان ڪابل تي طالبان جي قبضي کي وڏي فتح قرار ڏنو هو. اڳوڻي حڪومت تحريڪ طالبان پاڪستان جي هزارين هٿياربند ماڻهن کي اڳوڻي قبائلي علائقن ۾ ٻيهر آباد ٿيڻ جي اجازت ڏني. اهڙي طرح انهن ماڻهن کي اڳوڻي فاٽا جي مختلف شهرن ۾ پنهنجو اثر قائم ڪرڻ جو موقعو مليو. نتيجي طور انهن دهشتگردن ان علائقي ۾ متوازي حڪومت جهڙو نظام قائم ڪري ڇڏيو ۽ خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان ۾ خودڪش حملا شروع ٿي ويا. سيڪيورٽي فورسن ۽ پوليس جا ڪيترائي آفيسر ۽ جوان طالبان جي دهشتگردي جو نشانو بڻجي چڪا آهن. اڳوڻي قبائلي علائقي جا لڳ ڀڳ سڀ شهر لڳاتار دهشتگردي جي واقعن جو شڪار آهن. تيراهه وادي ۾ ڪارروائي لاءِ آبادي کي عارضي طور ٻاهر منتقل ڪيو ويو آهي. انهن دهشتگردن خيبر پختونخوا ۾ دهشتگردي جا نوان مثال قائم ڪيا، جڏهن ته هاڻي فوجي جوابي ڪارروائين کان پوءِ صورتحال بهتر ٿيڻ جي اميد ظاهر ڪئي پئي وڃي۔
پاڪستان گذريل هڪ سال کان وڌيڪ عرصي کان غيرقانوني طور رهندڙ افغان شهرين کي گرفتار ڪري سرحد پار واپس موڪلڻ جو سلسلو جاري رکيو آهي. هينئر تائين هزارين افغان پاڪستان ڇڏي واپس وڃي چڪا آهن. افغانستان ۽ پاڪستان جي وچ ۾ گذريل ٻن سالن کان واپار به بند آهي۔ تاريخي طور افغانستان سن 1948ع ۾ پاڪستان کي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو هو. بعد ۾ افغانستان ۾ سوويت يونين جون فوجون داخل ٿيون. آمريڪا ۽ پاڪستان افغان مجاهدين جي مدد ڪئي، جنهن سبب سوويت فوجون واپس وڃڻ تي مجبور ٿي ويون. مجاهدين ڪابل تي قبضو ته ڪري ورتو، پر پوءِ اهي مختلف جنگي سردارن ۾ ورهائجي ويا. ان سان گڏ آمريڪا جي افغانستان ۾ دلچسپي به گهٽجي وئي ۽ ملڪ ۾ جنگي سردارن جون حڪومتون قائم ٿي ويون۔ ان کان پوءِ طالبان جي حڪومت قائم ٿي، جنهن دوران انساني حقن جي سنگين ڀڃڪڙيون ٿيون. عورتن کي گهرن تائين محدود ڪيو ويو ۽ انهن کان تعليم ۽ روزگار جا حق کسيا ويا. اسامه بن لادن به ملا عمر جي حڪومت تي اثرانداز ٿيڻ لڳو. نائين سيپٽمبر کان پوءِ آمريڪا ۽ ان جي اتحادي فوجن طالبان حڪومت ختم ڪري ڪابل تي قبضو ڪيو. حامد ڪرزئي عبوري حڪومت جو سربراهه بڻيو ۽ بعد ۾ اشرف غني افغانستان جو صدر بڻيو، جنهن جي حڪومت به آخرڪار موجوده طالبان حڪومت ختم ڪري ڇڏي۔
هاڻي صورتحال کي ڏسندي افغانستان بابت پاليسي ۾ تبديلي آڻڻ ضروري آهي. افغانستان جي رجعت پسند پاليسين سبب ملڪ جي معيشت وڏي حد تائين ٻاهرين امداد تي ڀاڙي ٿي. پاڪستان کي گهرجي ته روس، چين، سعودي عرب، متحده عرب امارات ۽ قطر جهڙن ملڪن کي قائل ڪري ته طالبان حڪومت جي جارحاڻي رويي کي روڪڻ لاءِ ان تي دٻاءُ وڌو وڃي۔ ان سان گڏ پاڪستان کي هندستان سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي ۽ هندستاني عوام کي اهو احساس ڏيارڻ گهرجي ته جيڪڏهن طالبان جي طوفان کي نه روڪيو ويو ته ان جا اثر پاڪستان سان گڏ هندستان تائين به پهچي سگهن ٿا. هن مقصد لاءِ گڏيل قومن جو ادارو اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو۔
جيڪڏهن پاڪستان سفارتڪاري جا جديد طريقا اختيار ڪري ۽ افغانستان کي عالمي سطح تي اڪيلو ڪري ڇڏي ته پيدا ٿيندڙ دٻاءُ سبب طالبان حڪومت پاڻ ئي ڪمزور ٿي سگهي ٿي. ساڳئي وقت ڪنهن به گروهه کي دهشتگردي لاءِ سرحد پار ڪرڻ جي اجازت نه هئڻ گهرجي. پاڪستان اندر طالبان جي حمايت ڪندڙ قوتن کي به روڪڻ وقت جي اهم ضرورت آهي. سڀ کان اهم ڳالهه اها آهي ته پاڪستاني رياست جي پهرين ترجيح مذهب جي نالي تي ٿيندڙ دهشتگردي جو مڪمل خاتمو هجڻ گهرجي۔
افغانستان بابت پاليسي ۾ تبديلي آڻڻ ضروري آهي. افغانستان جي رجعت پسند پاليسين سبب ملڪ جي معيشت وڏي حد تائين ٻاهرين امداد تي ڀاڙي ٿي. پاڪستان کي گهرجي ته روس، چين، سعودي عرب، متحده عرب امارات ۽ قطر جهڙن ملڪن کي قائل ڪري ته طالبان حڪومت جي جارحاڻي رويي کي روڪڻ لاءِ ان تي دٻاءُ وڌو وڃي۔ ان سان گڏ پاڪستان کي هندستان سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ گهرجي ۽ هندستاني عوام کي اهو احساس ڏيارڻ گهرجي ته جيڪڏهن طالبان جي طوفان کي نه روڪيو ويو ته ان جا اثر پاڪستان سان گڏ هندستان تائين به پهچي سگهن ٿا.
