ڏکڻ ايشيا جو خطو تاريخي طور تي حساس رهيو آهي، پر گذريل ٻن ڏهاڪن ۾ دهشتگرديءَ جي شدت جيڪا هن علائقي کي لپيٽ ۾ ورتي آهي، اها رڳو پاڪستان نه پر پوري خطي لاءِ خطرو بڻجي وئي آهي. هزارين فوجي جوان، پوليس اهلڪار ۽ بيگناهه شهري پنهنجي جانين جو نذرانو ڏئي چڪا آهن، جڏهن ته هزارين گهر تباهه ٿيا آهن ۽ معاشي نقصان اڻ ڳڻيا آهن. اهڙي پس منظر ۾ جڏهن به سرحد پار ويٺل گروهه پاڪستان اندر حملن جي منصوبابندي ڪن ٿا، ۽ انهن جو محفوظ پناهه پاڙيسري ملڪ ۾ موجود هجي، تڏهن پاڪستان جي لاءِ خاموش رهڻ ممڪن ناهي.پاڪستان جو موقف واضح آهي ته دهشتگرديءَ خلاف هر قدم پنهنجي قومي سلامتي جي تحفظ لاءِ کڻڻ ضروري آهي.
تازن ڏينهن ۾ ننگرهار، پڪتيڪا ۽ خوست صوبن ۾ هوائي آپريشنس ۾، ٽي ٽي پي ۽ داعش خراسان جا اهم ٺڪاڻا نشانو بڻايا ويا ۽ ڪيترائي سينئر ڪمانڊرز مارجي ويا. پاڪستاني اختيارين جو چوڻ آهي ته اهي آپريشنس مڪمل طور تي هدف وار ۽ محدود هئا، جن جو مقصد خالص طور تي دهشتگردن جي طاقت کي ختم ڪرڻ هو، نه ته عام شهري آبادي کي نقصان پهچائڻ.افغانستان جي حڪمران طالبان انتظاميا بار بار اهو دعويٰ ڪري رهي آهي ته انهن جي سرزمين کي ڪنهن به ملڪ خلاف استعمال ٿيڻ نه ڏنو ويندو، پر زميني حقيقتون ان دعويٰ سان هم آهنگ نه نظر اچن ٿيون. پاڪستاني اختيارين جو چوڻ آهي ته ڪيترن ئي حملن جي منصوبابندي افغانستان جي سرحدي علائقن مان ٿي رهي هئي ۽ اهي وڊيو پيغام پڻ جاري ڪندا رهيا. اهڙي صورتحال ۾ هڪ خودمختيار رياست لاءِ پنهنجن شهرين جي حفاظت ضروري آهي، ۽ فيصلائتو ردعمل ان جو لازمي جزو آهي.
دهشتگرديءَ خلاف پاڪستان جو فيصلائتو ردعمل جارحيت نه پر دفاعي حڪمت عملي جو حصو آهي. عالمي قانون هر رياست کي حق ڏئي ٿو ته هو پنهنجي سرحدن ۽ شهرين جي حفاظت لاءِ ضروري قدم کڻي. جڏهن سرحد پار ويٺل گروهه کليل نموني اعلان ڪن ته هو پاڪستان ۾ حملن جا ذميوار آهن، ته پوءِ صرف مذمتي بيان يا سفارتي احتجاج ڪافي نه هوندو. فيصلائتو عمل ئي اهو پيغام ڏئي سگهي ٿو ته پاڪستان ڪمزور ناهي ۽ پنهنجي قومي سلامتي تي ڪو به سمجھوتو نه ڪندو.پاڪستان گذريل ٻن ڏهاڪن ۾ دهشتگرديءَ خلاف جنگ ۾ ڪافي قربانيون ڏئي چڪو آهي. ٽي ٽي پي، داعش خراسان ۽ ٻين غير رياستي هٿياربند گروهن پاران ڪيل حملن ۾ هزارين فوجي جوان مارجي ويا، جڏهن ته عام شهرين جو نقصان پڻ ٿيو. اهڙي صورتحال ۾ پاڪستان لاءِ هر آپشن جائز آهي، جنهن ۾ محدود ۽ هدف وار هوائي ڪارروائي شامل آهي.سرحدي مسئلو پاڻ ۾ هڪ تاريخي پس منظر رکي ٿو. ڊيورينڊ لائين بابت اختلاف، سرحدي تار لڳائڻ تي جھڙپون ۽ سرحد پار آمد و رفت جا مسئلا ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ بي اعتمادي پيدا ڪندا رهيا آهن. پر ان باوجود پاڪستان ڪيترائي ڀيرا سفارتي ڳالهين، گڏيل سرحدي ميڪانيزم ۽ انٽيليجنس شيئرنگ جي تجويز ڏني آهي.
سوال اهو آهي ته جيڪڏهن گڏيل ميڪانيزم عملي طور فعال نه ٿئي، ۽ حملن جو سلسلو جاري رهي، ته پوءِ پاڪستان وٽ ڪهڙو آپشن بچي ٿو؟ دهشتگردي صرف هڪ ملڪ جو مسئلو نه پر پوري خطي لاءِ خطرو آهي. داعش خراسان جهڙا گروهه نه صرف پاڪستان پر افغانستان ۽ ٻين پاڙيسري ملڪن لاءِ به خطرناڪ آهن. جيڪڏهن انهن کي بروقت روڪيو نه ويو ته خطو هڪ نئين عدم استحڪام جي لهر ۾ داخل ٿي سگهي ٿو. تنهن ڪري پاڪستان جو قدم صرف پنهنجو دفاع نه پر علائقائي سلامتي لاءِ پڻ اهم آهي.انساني نقصان تي به ڌيان ڏيڻ ضروري آهي. هر ڪارروائي ۾ بيگناهه شهرين جي نقصان کي گهٽائڻ لاءِ احتياط لازمي آهي، پر دهشتگردي خلاف بنيادي اصول تي سمجهوتو نه ٿيڻ گهرجي. جيڪڏهن ڪنهن واقعي ۾ نقصان ٿئي ٿو، ته ان جي شفاف جاچ ٿيڻ گهرجي، پر دهشتگردن خلاف فيصلائتو قدم لازمي آهي.داخلي سطح تي قومي يڪجهتي لازمي آهي. سياسي اختلاف پنهنجي جاءِ تي پر جڏهن ڳالهه قومي سلامتي جي هجي ته سڀني ڌرين کي گڏيل موقف اختيار ڪرڻ گهرجي.
دشمن هميشه اهو ڏسڻ چاهيندو آهي ته اندروني طور ملڪ ڪمزور هجي، پر جڏهن قوم متحد هجي ته ڪنهن به سازش کي ڪاميابي نه ملندي.پاڪستان جي فيصلائتو ردعمل هڪ پيغام آهي ته رياست پنهنجي شهرين جي تحفظ لاءِ سنجيده آهي. جيڪڏهن دهشتگردن کي پناهه ڏيڻ جو سلسلو بند ٿي وڃي، ۽ سرحد پار گروهن خلاف عملي ڪارروائي ڪئي وڃي، ته ڇڪتاڻ گهٽجي سگهي ٿي. پر جيستائين حملن جو سلسلو جاري رهندو، پاڪستان به خاموش نه رهندو. قومي وقار، سلامتي ۽ عوام جي جان جو تحفظ ڪنهن به سياسي مصلحت کان مٿانهون آهي.گذريل ڏهاڪن ۾ پاڪستان جي سرحدي علائقن ۾ دهشتگردن جي سرگرميون وڌي ويون آهن، خاص طور تي ٽي ٽي پي ۽ داعش خراسان پاران. اهي گروهه پنهنجي حملا پلاننگ ۽ تربيت لاءِ افغانستان جي پناهه گاهن جو استعمال ڪندا رهيا آهن. ننگرهار، پڪتيڪا، خوست ۽ ڪندس جهڙن علائقن ۾ انهن جا ڪيترائي ٺڪاڻا موجود آهن، جتي هو جديد هٿيارن ۽ مالي سهڪار سان ڪم ڪن ٿا. پاڪستاني انٽيليجنس ذريعن موجب، اهي گروهه نه صرف سرحد پار حملن جا منصوبابندي ڪن ٿا، پر سوشل ميڊيا ۽ وڊيو پيغام ذريعي پنهنجي اثر رسوخ کي وڌائيندا آهن ۽ عوام کي ڊڄائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا.پاڪستان جي حڪومتي موقف مطابق، سرحد پار حملن کي نظر انداز ڪرڻ ملڪ جي سيڪيورٽي لاءِ خطرناڪ ثابت ٿئي ٿو. جڏهن به اندروني مارڪيٽن، فوجي چوڪين يا عام شهرين تي حملو ٿئي ٿو، ته جاچ جا نتيجا ظاهر ڪن ٿا ته حملن جي رٿابندي افغانستان جي علائقن مان ڪئي وئي هئي. انهيءَ حقيقت کي نظر ۾ رکندي، پاڪستان جو فيصلائتو ردعمل هڪ دفاعي ضرورت آهي، جنهن جو مقصد دهشتگردن جي طاقت کي ختم ڪرڻ آهي.
سرحدي مسئلا تاريخي ۽ سياسي پس منظر رکن ٿا. ڊيورينڊ لائين بابت اختلاف، افغان پناهه گاهن جو استعمال ۽ دهشتگردن جي آمد و رفت جا مسئلا ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ بي اعتمادي پيدا ڪن ٿا. پاڪستان ڪيترائي ڀيرا سفارتي ڳالهين ذريعي افغانستان کي چيلنج ڏنو آهي ته هو پنهنجي سرزمين کي غير رياستي هٿياربند گروهن لاءِ استعمال ٿيڻ کان روڪي، پر عملي طور تي نتيجا گهٽ نظر آيا آهن. جڏهن بار بار ڌيان ڏيڻ باوجود دهشتگرد سرحد پار پنهنجا مقصد حاصل ڪن ٿا، ته پوءِ فيصلائتو عمل لازمي بڻجي ٿو.دهشتگردي صرف هڪ ملڪ جو مسئلو نه پر پوري خطي لاءِ خطرو آهي. داعش خراسان، ٽي ٽي پي ۽ ٻين گروهن جي سرگرميون نه صرف پاڪستان پر افغانستان، ايران، وچ ايشيا ۽ چين تائين اثر انداز ٿي رهيون آهن. جيڪڏهن انهن کي بروقت روڪيو نه ويو، ته خطو عدم استحڪام جي نئين لهر ۾ داخل ٿي سگهي ٿو. اهڙي صورتحال ۾ پاڪستان جو قدم رڳو پنهنجو دفاع نه پر علائقائي سلامتي لاءِ پڻ اهميت رکي ٿو.انساني نقصان هڪ حساس موضوع آهي. هر ڪارروائي ۾ بيگناهه شهري جو نقصان افسوسناڪ آهي، پر دهشتگردي خلاف بنيادي اصول تي سمجهوتو ممڪن ناهي. هر ڪارروائي جي شفاف جاچ ٿيڻ گهرجي، ۽ جيڪڏهن نقصان ٿئي ٿو ته ان جي ذميوارن جو تعين لازمي هجي. پاڪستان جو موقف آهي ته دهشتگردن کي پناهه ڏيڻ واري رياست لاءِ ڪا رعايت نه هوندي ۽ قومي سلامتي تي ڪو به سمجھوتو نه ڪيو ويندو.پاڪستان جي فيصلائتو ردعمل هڪ مضبوط پيغام آهي: رياست پنهنجي شهرين جي تحفظ لاءِ سنجيده آهي. جيڪڏهن سرحد پار پناهه ڏيندڙ ملڪ پنهنجن واعدن تي عمل نه ڪندا، ته پاڪستان وٽ پنهنجن ماڻهن جي حفاظت لاءِ مڪمل حق آهي.
