پاڪستان ۾ موجوده معاشي صورتحال هڪ اهڙو سنگين چيلنج بڻجي چڪي آهي جيڪو روزمره جي زندگي، سماج ۽ مجموعي اقتصادي ترقي تي اثرانداز ٿي رهيو آهي. مهانگائي جا اثر صرف شهرن تائين محدود نه آهن، پر ڳوٺاڻن علائقن تائين پهچي چڪا آهن. روزمره جي زندگي جي بنيادي ضرورتن جهڙوڪ کاڌ خوراڪ، پيئڻ جو صاف پاڻي، بجلي، گئس، ٽرانسپورٽ، ۽ ٻين ضروري شيون مسلسل وڌندڙ اگهن سان متاثر ٿي رهيون آهن، جنهن سان عام ماڻهو جي زندگي سخت مشڪلاتن سان منهن ڏئي رهي آهي. مهانگائي جي بلند شرح نه رڳو صارف تي اثر ڪري رهي آهي، پر ڪاروبار، صنعت، زرعي شعبو، ٽرانسپورٽ، تعليم، صحت ۽ سماجي ماحول تي پڻ ناڪاري اثر وجهي رهي آهي.
روزمره جي زندگي ۾ مهانگائي جا اثر هر شعبي ۾ محسوس ڪيا وڃن ٿا. پهرين، روزمره جي ضرورتن جون شيون عام ماڻهو جي پهچ کان ٻاهر ٿي رهيون آهن. شهرن ۾ کاڌ خوراڪ جا اگهه اهڙا ٿي ويا آهن ته متوسط آمدني وارا ماڻهو پنهنجي گهر جي بنيادي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ مشڪل محسوس ڪري رهيا آهن. گيهه، اٽو ڪنيڪشن، سبزيون، گوشت، آٽو، ۽ ٻيون روزمره جي شيون اهڙيون ٿي ويون آهن جو ماڻهو هاڻي صرف بنيادي ضرورتن تي خرچ ڪن ٿا ۽ تفريحي يا اضافي خريداري کان پاسو ڪري رهيا آهن. ڪيترائي خاندان پنهنجي روزمره جي خرچ پورا ڪرڻ لاءِ قرض تي ڀاڙڻ تي مجبور ٿي رهيا آهن، جنهن سان مستقبل ۾ انهن جي مالي حالت وڌيڪ پيچيده ٿي سگهي ٿي.
توانائي جي قيمتن ۾ واڌ مهانگائي ۾ اضافو جو اهم سبب آهي. بجلي، گئس، ۽ پيٽرول جي قيمتن ۾ مسلسل واڌ سبب صارف ۽ ڪاروبار ٻنهي تي مالي دٻاءُ وڌي رهيو آهي. بجلي جي قيمت ۾ واڌ خاص طور تي صنعت ۽ ڪاروبار لاءِ وڏو مسئلو بڻجي وئي آهي، جنهن سان پيداوار جي قيمت وڌي رهي آهي ۽ اهو اثر آخرڪار صارف تائين پهچي ٿو. بجلي ۽ گئس جي قيمتن ۾ اضافو سبب روزمره جي زندگي ۾ اضافي خرچ وڌي رهيو آهي، جيڪو ماڻهن جي مالي منصوبابندي کي متاثر ڪري رهيو آهي. توانائي جي وڌندڙ قيمتن سبب ننڍا ڪاروبار بند ٿيڻ جو خطرو پڻ وڌي رهيو آهي، ۽ اهو هر سطح تي معيشت جي مستحڪم ترقي لاءِ خطرناڪ آهي.
ٽرانسپورٽ ۽ لاجسٽڪس جي قيمتن ۾ واڌ پڻ روزمره جي سامان جي پهچ تي اثرانداز ٿي رهي آهي. پبلڪ ٽرانسپورٽ، ٽيڪسي ۽ ڪارگو ٽرانسپورٽ جا اگهه وڌڻ سبب مزدور، شاگرد ۽ ڪاروبار وارا ماڻهو مالي دٻاءُ محسوس ڪري رهيا آهن. ان کان علاوه، تيل ۽ ڊيزل جي قيمتن ۾ اضافو روزمره جي سامان جي قيمتن ۾ سڌو اثر وجهي رهيو آهي، جنهن سبب شهرن ۽ ڳوٺن ۾ رهندڙ هر ماڻهو متاثر ٿي رهيو آهي. گاڏيون هلائڻ، گهر تائين سامان پهچائڻ، ۽ روزمره جي سفر جا خرچ سڀ وڌي رهيا آهن، جيڪو روزمره جي زندگي تي ڀاري اثر وجهي رهيو آهي.
حڪومت طرفان ڪيل معاشي پاليسيون گهڻو ڪري صارف جي فوري ضرورتن کي نظرانداز ڪندي نظر اچن ٿيون. آءِ ايم ايف سان لاڳاپيل معاهدن ۽ قرضن جي ادائيگي لاءِ کنيل حڪومتي قدم، جنهن ۾ ٽيڪسن ۽ فيس جي واڌ شامل آهي، عام ماڻهو تي سخت اثر وجهي رهي آهي. ان پاليسي سبب، عوام جي مالي دٻاءُ روز بروز وڌي رهيو آهي ۽ انهن جي زندگي ۾ سادگي ۽ خوشحالي گهٽجي رهي آهي. پاليسي جي اهڙي صورتحال سبب شهرن ۾ هر قسم جي بنيادي شين جا اگهه وڌي رهيا آهن، جنهن جو اثر خاص طور تي گهٽ آمدني وارن خاندانن تي محسوس ڪيو پيو وڃي.
شهرن ۽ ڳوٺن ۾ روزمره جي ضرورتن جي قيمتن ۾ تفاوت پڻ وڌيڪ ٿي ويو آهي. ڳوٺاڻن علائقن ۾ کاڌ خوراڪ جون شيون شهرن جي مقابلي ۾ گهڻو مهانگيون ٿي ويون آهن. جنهن ڪري ڳوٺاڻا ماڻهو نه رڳو پئسي جي کوٽ محسوس ڪري رهيا آهن، پر انهن جي زندگي جي معيار پڻ گهٽجي رهيو آهي. مهانگائي جو دٻاءُ انهن علائقن ۾ وڌيڪ محسوس ڪيو پيو وڃي جتي آمدني جا ذريعا محدود آهن ۽ ماڻهن کي گهٽ آمدني ۾ پنهنجون گهر جون ضرورتون پوريون ڪرڻيون پون ٿيون. اڃان وڌيڪ، ڳوٺاڻن علائقن ۾ تعليم ۽ صحت جون سهولتون محدود هجڻ سبب ماڻهو وڌيڪ مالي دٻاءُ هيٺ اچي رهيا آهن، ۽ ان جو اثر سماجي شعور ۽ ذهني صحت تي پڻ پوي ٿو.
عام ماڻهن جي روزاني زندگي ۾ مهانگائي جو اثر سڀ کان وڌيڪ کاڌ خوراڪ تي پوي ٿو. گيهه، سبزيون، گوشت، آٽو ۽ ٻيا ضروري شيون روزانو جي خرچ ۾ وڏي حصي تي قبضو ڪري ويون آهن. انهن جون قيمتون وڌڻ سبب ماڻهو پنهنجون روزمره جون خريداريون گهٽائڻ تي مجبور ٿي رهيا آهن. ڪيترائي خاندان انهن ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ قرض وٺڻ تي مجبور ٿي ويا آهن، جيڪو مستقبل ۾ انهن جي مالي حالت کي وڌيڪ پيچيده بڻائي سگهي ٿو. ماڻهن جي گذر سفر لاءِ روزانو جو بجٽ محدود ٿي ويو آهي ۽ ڪيترائي والدين ٻارن جي تعليم، صحت ۽ گهر جون ٻين ضرورتون پورو ڪرڻ ۾ دٻاءُ محسوس ڪري رهيا آهن. ٻيو وڏو مسئلو صحت ۽ تعليم سان تعلق رکندڙ آهي. مهانگائي وڌڻ سبب ماڻهن جي صحت ۽ تعليم تي خرچ گهٽجي رهيو آهي. گهر ۾ بيماري ۽ ٻارن جي تعليم لاءِ رقم جو بندوبست ڪرڻ ڏکيو ٿي رهيو آهي. گهٽ آمدني وارا والدين پنهنجن ٻارن کي اسڪول موڪلڻ ۾ مشڪل محسوس ڪري رهيا آهن ۽ ڪيترائي شاگرد تعليم کان پري ٿي رهيا آهن. صحت جي شعبي ۾ دوا ۽ طبي سهولتن جي قيمت وڌڻ سبب عام ماڻهو بيماري جي علاج ۾ مشڪل محسوس ڪري رهيو آهي. وڌيڪ ته، وڏيون شهرن ۾ صحت جون سهولتون مهانگيون ۽ محدود آهن، ۽ ڳوٺاڻا علائقا مڪمل طبي سهولتن کان محروم آهن، جنهن سبب اهي ماڻهو وڌيڪ خطرن سان منهن ڏئي رهيا آهن.
مهانگائي جي بلند شرح ڪاروبار تي به اثرانداز ٿي رهي آهي. ننڍا ۽ وچولي ڪاروبار پنهنجي مصنوعات جي قيمت وڌائڻ تي مجبور آهن ۽ اهو صارف تي اثر ڪري رهيو آهي. مارڪيٽ ۾ مقابلو گهٽجي رهيو آهي ۽ ڪيترائي ڪاروبار نقصان ۾ آهن. نئين سيڙپڪاري گهٽجي وئي آهي، ڇاڪاڻ ته مهانگائي ۽ غير مستحڪم معاشي ماحول سبب ڪاروباري اعتماد گهٽجي ويو آهي. صنعت ۽ ڪاروبار وارا ماڻهو پنهنجي مزدورن کي مناسب پگهار ڏيڻ ۾ مشڪل محسوس ڪري رهيا آهن، جنهن سبب سماجي طبقات ۾ فرق وڌي رهيو آهي.
