چارسدا (م ڊ) ايمل ولي خان چيو ته جهڙي حڪومت فيصلا ۽ نظريا به تهڙا آهن. بدقسمتي سان، اڄ جي حالتن ۾، جمهوريت پاڪستان جي تاريخ ۾ پنهنجي ڪمزور ترين موڙ تي آهي ۽ اهي ئي سياسي پارٽيون جيڪي ڊيل ۽ سوديبازي ذريعي اقتدار ۾ اچن ٿيون، اهي ئي ان جا ذميوار آهن. هن چيو ته موجوده نظام هڪ بدقسمت هائبرڊ سسٽم آهي، جنهن ۾ حڪومت به غلام آهي، اپوزيشن به غلام آهي ۽ پارليامينٽ به غلام آهي. هر ڪو گڏجي غلامي جو نظام هلائي رهيو آهي. فيصلا ادارن جي بنياد تي نه پر فردن جي بنياد تي ٿي رهيا آهن. اسان کي ڏهن سالن کان پوءِ افسوس ٿيندو، ڇاڪاڻ ته اهي ڪرسيون مستقل نه آهن، پر انهن ڪرسين تي ويٺي جيڪي اختيار استعمال ٿي رهيون آهن اهي انتهائي خطرناڪ آهن. ايمل ولي خان چيو ته اصل مسئلو اهو آهي ته ڪجهه طاقتور ڪرسين مان اختيارن کي لاپرواهي ۽ غلط طريقي سان استعمال ڪيو پيو وڃي. اهو حڪومت ۽ پارليامينٽ جو فيصلو هجڻ گهرجي ته پاڪستان کي ڇا ڪرڻ گهرجي ۽ ڇا نه، پر بدقسمتي سان، نه ته سينيٽ ۾ ان تي بحث ڪيو ويندو آهي ۽ نه ئي اسان چونڊيل نمائندن جي حيثيت سان ڪجهه ڄاڻون ٿا. هي خالص هڪ هائبرڊ سسٽم آهي جتي گهڻا فيصلا پردي پويان ڪيا ويندا آهن. هن چيو ته جيڪڏهن علائقائي ۽ عالمي نقطه نظر کان ڏٺو وڃي ته، ڪجهه موقعن تي پاڪستان کي اهميت ڏني ويندي آهي، پر خوش فهمي ۾ نه رهڻ گهرجي. تاريخ شاهد آهي ته جڏهن به خطي ۾ جنگ جو ماحول پيدا ٿيو ته پاڪستان کي عارضي اهميت ملي، پئسا به آيا، پر نتيجا هميشه خوفناڪ رهيا آهن. ايمل ولي خان چيو ته اهو غلط آهي ته عالمي معاهدا آمريڪا جي مرضي کان سواءِ ڪيا ويندا آهن. کڻي اهو سعودي عرب سان معاملو هجي يا افغانستان ۽ ڀارت جي وچ ۾، هر شيءِ وڏين طاقتن جي رضامندي سان ٿيندي آهي. اهي نوان اتحاد اصل ۾ وڏين طاقتن جي وچ ۾ ويڙهه جو نتيجو آهن ۽ پاڪستان کي هن خوش فهمي کان پري رهڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته عام ماڻهو هميشه قيمت ادا ڪندا آهن، خاص طور تي پختون قوم. هن خدشو ظاهر ڪيو ته جيڪڏهن چين ۽ آمريڪا جي وچ ۾ ڇڪتاڻ وڌي ته اسان جو خطو جنگ جو ميدان بڻجي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته قدرتي وسيلا هن خطي ۾ آهن. اهي وسيلا دهشتگردي، عدم استحڪام ۽ بدامني جا مکيه سبب پڻ آهن. دهشتگردي ۽ آپريشن بابت ڳالهائيندي، ايمل ولي خان چيو ته جيڪڏهن مسئلو آپريشن آهي ته پوءِ ڪو به آپريشن پسند نٿو ڪري، پر جيڪڏهن مسئلو دهشتگردي آهي ته ان جو حل صرف آپريشن ناهي. جيڪڏهن مسئلا آپريشن ذريعي حل ڪيا وڃن ها ته هاڻي تائين درجنين آپريشنن کان پوءِ دهشتگردي ختم ٿي چڪي هوندي. پختونخواهه ۾ جيڪو ڪجهه ٿي رهيو آهي ان جي قيمت عام پختون عوام ادا ڪري رهيا آهن. هن سوال اٿاريو ته جيڪڏهن حڪومت پاڻ چوي ٿي ته اها آپريشن نٿي چاهي ته پوءِ اهي ڪرسيون اتي ڇو آهن، جڏهن فيصلا ٻئي هنڌ ڪيا وڃن ٿا. جيڪڏهن نيت صاف آهي ته غلام خان کان باجوڙ ۽ چمن تائين سڀئي سرحدون کوليون وڃن. جيڪو ذميوار عهدي تي ويٺو آهي اهو رياست ۽ عوام ٻنهي جو نمائندو هجڻ گهرجي نه ته ڪرسي ڇڏڻ گهرجي.
