عالمي معيشت هاڻي هڪ اهڙي ڏاڪڻ تي بيٺل آهي جتي هر قدم کي سوچڻ کانسواءِ اڳتي وڌڻ ناممڪن آهي، آمريڪا ۽ يورپ کان وٺي ايشيا ۽ آفريڪا تائين ملڪن جي اقتصادي ڍانچي ۾ زمين کُٽي رهي آهي، ڪرنسيون اڏامندڙ پرندين وانگر هلي رهيون آهن ۽ مارڪيٽ ۾ لاهه چاڙهه اهڙو آهي جو عام ماڻهو جا خواب ۽ اميدون باري ۾ دٻيل آهن، عالمي معاشي نظام جي ايڪتا ٽٽي رهي آهي ۽ هر ملڪ پنهنجو رستو پاڻ ڳولي رهيو آهي، ماڻهو گهر جي مهانگائي، روزگار جي کوٽ ۽ قرضن جي دٻاءُ هيٺ ٻڏل آهن، ۽ حڪومتون صرف شماريات ۾ سکون ڳولي رهيون آهن پر سچ اهو آهي ته دنيا جو هر شهر، هر ڳوٺ ۽ هر گهٽي هاڻي اقتصادي طوفان جي وچ ۾ آهي، اهڙي حالت ۾ سوال اهو آهي ته معاشي بحران ڪيئن پيدا ٿيو ۽ عالمي سطح تي ان جا اثر ڪيئن محسوس ٿي رهيا آهن
آمريڪا، دنيا جي سڀ کان وڏي معيشت، هاڻي انهن مسئلن سان منهن ڏئي رهيو آهي جن جو حل صرف بئنڪرن جي ڪمرن تائين محدود ناهي، صارفين جي خرچن ۾ گهٽتائي، روزگار جا مسئلا، ۽ انفليشن جو انتقام شهرن ۽ ڳوٺن ۾ عام ماڻهن تي آهي، ڊالر جي قيمت مسلسل تبديل ٿي رهي آهي، ۽ هر روز آمريڪي عوام جا قرض وڌيڪ وڌي رهيا آهن، بئنڪن جون پاليسيون سخت ٿي رهيون آهن، شرح سود وڌي رهي آهي ۽ گهڻا ماڻهو گهر ۽ ڪار قرضن جي دٻاءُ هيٺ زندگي گذاري رهيا آهن، عالمي مارڪيٽ جو هر لاهه چاڙهه صرف آمريڪا تائين محدود نه رهي، پر ان جو اثر يورپ، چين ۽ ايشيا جي معيشتن تي پڻ آهي، ۽ هر ملڪ پنهنجي حڪمت عملي تي مجبور آهي
يورپ ۾ صورتحال گهٽ پيچيده ناهي، جرمني، فرانس، اٽلي ۽ اسپين ۾ مهانگائي ۽ توانائي جو بحران هر گهر جي در تي دستک ڏئي رهيو آهي، گئس ۽ بجلي جا بل ايترا وڌي ويا آهن جو عام ماڻهو رات جو بتيون بجلي بند ڪري بيٺل آهي، روزمره جي شين جون قيمتون آسمان کي ڇهي رهيون آهن، عوام ۾ احتجاج وڌي رهيا آهن، ۽ سياسي استحڪام دٻاءُ هيٺ آهي، حڪومتون هر روز مارڪيٽ ۽ بئنڪ جي وچ ۾ توازن قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿيون پر حقيقت اها آهي ته عالمي معاشي بحران هڪ اهڙو طوفان بڻجي ويو آهي جيڪو صرف هڪ ملڪ جي طاقت سان روڪي نه ٿو سگهجي
چين ۽ جاپان وانگر ملڪن ۾ پڻ معاشي صورتحال پريشان ڪندڙ آهي، پيداوار سست ٿي رهي آهي، برآمدات ۾ گهٽتائي، ۽ داخلي طلب گهٽجي رهي آهي، ڪاروباري ادارا بند ٿيڻ ۽ بي روزگاري وڌڻ جو خطرو پيدا ڪري رهيا آهن، گلوبل سپلاءِ چين جي مشڪلاتون پڻ عالمي مارڪيٽ کي متاثّر ڪري رهيون آهن، روس-يوڪرين جنگ بعد توانائي جي قيمتن ۾ اضافو عالمي معيشت لاءِ نئين دٻاءُ بڻجي ويو آهي، تيل ۽ گئس جي قيمت بلند ٿيڻ سان صرف يورپ ۽ آمريڪا نه پر دنيا جي غريب ملڪن ۾ پڻ بحران وڌي رهيو آهي، انساني الميو هاڻي صرف ماڻهن جي مالي نقصان تائين محدود نه رهي، پر انهن جي بنيادي ضرورتن، خوراڪ، دوائن ۽ زندگي گذارڻ جي صلاحيت تي اثر انداز ٿي رهي آهي
عالمي معيشت جي انهيءَ بحران جو سڀ کان وڏو سبب صرف هڪ ملڪ جي پاليسي يا جنگ ناهي، پر بين الاقوامي قرض، عالمي مارڪيٽ ۾ اتار چڙهاءُ، ڪرنسي جو زوال، ۽ تجارتي بلاڪن جو مقابلو پڻ آهي، آمريڪا ۽ يورپ جا مضبوط بينڪ به جيڪڏهن غير متوقع بحران کي منهن ڏيڻ ۾ ناڪام ٿيا ته عالمي معيشت جي ڊگهي مدت لاءِ وڏي نقصان جو امڪان آهي، بئنڪنگ نظام ۾ عدم استحڪام، ڪرنسي جي تبديلي ۽ سرمايو جي غير يقيني صورتحال ماڻهن جي زندگي ۽ سياسي استحڪام ٻنهي لاءِ خطرو بڻجي رهيا آهن، حڪومتون هر روز نئين قانون ۽ پاليسيون آڻڻ جي ڪوشش ڪن ٿيون پر حقيقت اهو آهي ته معاشي طوفان کي صرف شماريات سان روڪي نه سگهجي
عام ماڻهو لاءِ مهانگائي ۽ اقتصادي بحران جو اثر سڌو آهي، روزمره جي شين جي قيمت وڌي رهي آهي، گهر جا خرچ وڌي ويا آهن، روزگار جا موقعا گهٽجي رهيا آهن، ۽ قرضن جو دٻاءُ زندگي کي مشکل بڻائي ڇڏيو آهي، هر شهر، ڳوٺ ۽ ڳلي ۾ ماڻهو پنهنجي بقا لاءِ جدوجهد ڪري رهيا آهن، نوجوانن جي مستقبل تي خطرو وڌي رهيو آهي، ۽ سماجي بيچيني وڌي رهي آهي، حڪومتن جون رپورٽون ۽ دعوائون صرف شماريات ۾ اثر ڏيکارين ٿيون، پر حقيقت ۾ ماڻهو بقا جي جدوجهد ۾ ورتل آهن
مستقبل لاءِ خطرا واضح آهن، جيڪڏهن عالمي معيشت ۾ استحڪام نه آيو ته سياسي دٻاءُ، احتجاج، بئنڪنگ سسٽم ۾ عدم استحڪام، ۽ انساني الميو وڌي ويندو، عالمي قرض، ڪرنسي جو زوال، ۽ سرمايو جي اڻ يقيني صورتحال صرف ملڪ جي اندر محدود نه رهي، پر عالمي نظام کي ڊگهي مدت لاءِ خطرو بڻائي رهي آهي، حڪومتون هر روز نيون پاليسيون آڻي رهيون آهن پر حقيقت اها آهي ته عالمي معاشي بحران هڪ اهڙو طوفان آهي جيڪو صرف طاقتور ملڪن جي ڪنٽرول ۾ نه آهي، عام ماڻهو جي زندگي تي گهڻو اثر رکي ٿو
آخري تجزيو اهو آهي ته عالمي معيشت جو بحران صرف عددي يا شمارياتي مسئلو ناهي، اهو انساني زندگي، سياسي استحڪام ۽ عالمي طاقت جي ورڇ لاءِ خطرو آهي، هر ملڪ کي سوچڻ گهرجي، هر حڪومت کي پنهنجو رستو سمجهڻ گهرجي، ۽ عام ماڻهن کي پنهنجو مستقبل بچائڻ لاءِ قدم کڻڻ گهرجن، عالمي معيشت هڪ اهڙي طوفاني سمندر آهي جتي ڪنھن کي به ريل هجڻ ضروري آهي، بغير تياري جي ڪو به ٻيڻو ٿي سگهي ٿو، ۽ دنيا کي اها حقيقت سمجهڻي پوندي ته صرف طاقتور ملڪن جي پاليسين سان نه پر عالمي تعاون ۽ متوازن حڪمت عملي سان ئي بحران کي منهن ڏئي سگهجي ٿو.
مهانگائي جي اثرن جو سڀ کان وڏو نشان توانائي ۽ خوراڪ تي آهي، تيل، گئس، بجلي ۽ خوراڪ جون قيمتون ايتريون وڌي چڪيون آهن جو شهري زندگي جو هر قدم سوچي سمجهي کڻڻو پوي ٿو، بس جو ڪرائي، ڪرايه جو وڌيل ڀاڙو، روزمره جي شين جون قيمتون، ٻارن جي اسڪول جا خرچ، ۽ صحت جون سهولتون سڀ هڪ مالي طوفان ۾ ڦاسي چڪيون آهن، ماڻهو رات جو سوچي رهيا آهن ته ايندڙ ڏينهن ۾ ڪهڙي شيءِ جي قيمت وڌي سگهي ٿي ۽ ڪهڙي خرچ کي گهٽايو وڃي، هر گهر ۾ قرضن جي دٻاءُ وڌي رهيو آهي، ۽ مهانگائي جو دٻاءُ نفسياتي اثر به پيدا ڪري رهيو آهي، ماڻهو پريشان، بيچين ۽ خوفزده محسوس ڪري رهيا آهن
اقتصادي ماهرن مطابق مهانگائي صرف شهري زندگي تي اثر نه ڪري رهي، پر سماجي استحڪام ۽ سياسي استحڪام تي پڻ اثرانداز آهي، جڏهن عوام جو بنيادي خرچ وڌي وڃي ٿو ۽ آمدني ساڳي رهي ٿي ته احتجاج، شهري بيچيني، ۽ سياسي دٻاءُ وڌي ٿو، يورپ ۽ آمريڪا ۾ پڻ اهڙو منظر ڏسڻ ۾ اچي رهيو آهي جتي هر نئين مهانگائي جو انگ عوامي احتجاج ۽ سياسي بحث کي جنم ڏئي رهيو آهي، هر ملڪ پنهنجي پاليسين ۽ سبسڊي ذريعي مهانگائي کي قابو ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي پر حقيقت اها آهي ته شهري زندگي جي بنيادي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ ماڻهن جي پگهار ۾ وڏو فرق پيدا ٿي چڪو آهي
مهانگائي جي اثرن ۾ توانائي جو بحران سڀ کان اهم آهي، روس-يوڪرين جنگ کان پوءِ عالمي تيل ۽ گئس جا نرخ بلند ٿي ويا، آمريڪا ۽ يورپ ۾ بجلي ۽ توانائي جا بل وڌي ويا، ۽ غريب ملڪن ۾ توانائي جي فراهمي مشڪل بڻجي وئي، شهري زندگي متاثر ٿي رهي آهي، ڪاروبار بند ٿي رهيا آهن، روزگار جا موقعا گهٽجي رهيا آهن، ۽ انساني زندگي جو معيار گهٽجي رهيو آهي، شهري ماڻهو هاڻي صرف زندگي گذارڻ لاءِ ڪم ڪري رهيا آهن، بغير ڪنهن مستقبل جي منصوبابندي جي، ۽ هر شهر ۾ ماڻهو قرضن، بلن ۽ روزمره جي خرچ جي دٻاءُ ۾ ڦاسي رهيا آهن
مستقبل لاءِ خطرا به واضح آهن، جيڪڏهن مهانگائي ۽ معاشي بحران تي ڪنٽرول نه آيو ته شهري زندگي ۾ بيچيني، احتجاج، سماجي دٻاءُ ۽ سياسي استحڪام جو خطرو وڌي ويندو، شهر جا رهواسي هر روز پنهنجي مالي بقا لاءِ جدوجهد ڪندا، ۽ حڪومتن تي عوامي دٻاءُ وڌي ويندو، انساني الميو صرف مالي نقصان تائين محدود نه رهندو، پر ذهني، نفسياتي ۽ سماجي زندگي تي به اثر انداز ٿيندو، مهانگائي هڪ اهڙو طوفان آهي جيڪو صرف شماريات سان قابو ۾ نٿو اچي، هر گهر، هر شهر ۽ هر ملڪ کي پنهنجي حڪمت عملي ٺاهڻ گهرجي
