پاڪستان جي آزادي ڏهاڙي 14 آگسٽ 2026ع، تي صدر آصف علي زرداري جو افغانستان بابت ڏنل موقف هڪ اهڙي وقت سامهون آيو آهي، جڏهن اسلام آباد ۽ ڪابل وچ ۾ لاڳاپا اعتماد جي شديد بحران مان گذري رهيا آهن. صدر زرداري افغانستان جي خودمختياري جي احترام جو ذڪر ڪندي ساڳئي وقت اهو واضح ڪيو ته پاڪستان پنهنجي پاڙيسري ملڪ کان به اها اميد رکي ٿو ته هو پنهنجي سرزمين کي پاڪستان خلاف دهشتگرد سرگرمين لاءِ استعمال ٿيڻ نه ڏيندو.هي موقف پاڪستان جي موجوده افغانستان پاليسي جي بنيادي نقطي کي ظاهر ڪري ٿو. اسلام آباد جو چوڻ آهي ته پاڪستان افغانستان سان دشمني نه ٿو چاهي، پر افغان سرزمين تان تحريڪ طالبان پاڪستان (TTP) ۽ ٻين شدت پسند گروهن جي سرگرمين کي پنهنجي قومي سلامتي لاءِ سڌو خطرو سمجهي ٿو.
صدر زرداري جو پيغام ان لحاظ کان اهم آهي ته ان ۾ هڪ ئي وقت ٻن مختلف اصولن کي گڏ رکيو ويو آهي. هڪ طرف افغانستان جي خودمختياري ۽ علائقائي سالميت جو احترام، ۽ ٻئي طرف پاڪستان جي پنهنجي سلامتي ۽ خودمختياري جي تحفظ جو حق. ٻنهي اصولن ۾ تضاد نه، پر هڪ ٻئي سان ڳانڍاپو آهي. ڪنهن به خودمختيار ملڪ جي سرزمين ٻئي ملڪ خلاف دهشتگردي لاءِ استعمال ٿيڻ نه گهرجي.
هن بحث کي وڌيڪ اهميت گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل سان لاڳاپيل Monitoring Team جي رپورٽن مان ملي ٿي. UN جي سرڪاري رڪارڊ موجب 1267 پابندين واري نظام تحت Monitoring Team جي 37هين رپورٽ S/2026/44، 4 فيبروري 2026ع تي پيش ڪئي وئي. اها رپورٽ افغانستان ۾ موجود دهشتگرد تنظيمن ۽ علائقائي سلامتي بابت عالمي اداري جي خدشن کي اجاگر ڪري ٿي. رپورٽ ۾ TTP بابت خاص ڳڻتي ظاهر ڪئي وئي آهي. گڏيل قومن جي مانيٽرنگ نظام جو بنيادي ڪم اهو جائزو وٺڻ آهي ته افغانستان ۾ دهشتگرد تنظيمن جي موجودگي، انهن جون سرگرميون ۽ انهن سان لاڳاپيل خطرا ڪهڙي نوعيت جا آهن. ان ڪري پاڪستان جو اهو موقف ته افغانستان جي سرزمين پاڪستان خلاف دهشتگردي لاءِ استعمال ٿي رهي آهي، هاڻي رڳو ٻن ملڪن جي وچ ۾ سفارتي الزام نه رهيو آهي؛ اهو عالمي سلامتي جي بحث جو به حصو بڻجي چڪو آهي.
ڊان اخبار به افغانستان ۽ TTP بابت پنهنجي رپورٽن ۽ ايڊيٽوريلن ۾ UN Monitoring Team جي مشاهدن کي نمايان ڪيو آهي. 14 آگسٽ 2026ع جي ڊان جي ايڊيٽوريل بحث ۾ پڻ طالبان ۽ TTP جي لاڳاپن کي پاڪستان لاءِ وڌندڙ خطري جي پسمنظر ۾ ڏٺو ويو آهي. ان جو بنيادي سوال اهو آهي ته جيڪڏهن افغانستان ۾ موجود شدت پسند گروهه پاڙيسري ملڪن، خاص طور پاڪستان، خلاف ڪارروايون جاري رکندا ته علائقائي امن ڪيئن قائم ٿي سگهي ٿو؟
پاڪستان جو موقف آهي ته افغان طالبان کي رڳو زباني يقين ڏيارڻ بدران اهڙا عملي قدم کڻڻ گهرجن، جيڪي قابلِ تصديق هجن. اسلام آباد جو مطالبو اهو آهي ته TTP جي قيادت، نيٽ ورڪ، مالي وسيلن ۽ سرحد پار ڪاررواين کي روڪيو وڃي. پاڪستان لاءِ مسئلو اهو به آهي ته TTP جا حملا رڳو سرحدي علائقن تائين محدود ناهن رهيا، پر ملڪ جي مختلف حصن ۾ دهشتگردي جو خطرو پيدا ڪن ٿا.
ٻئي طرف افغانستان جو موقف مختلف آهي. طالبان حڪومت پاڪستان جي ڪيترن ئي الزامن کي رد ڪندي رهي آهي ۽ اهو به چئي ٿي ته پاڪستان کي پنهنجي اندروني سلامتي جا مسئلا پاڻ حل ڪرڻ گهرجن. اهڙي صورتحال ۾ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ اعتماد جو بحران وڌيڪ گهرو ٿيندو وڃي ٿو. اصل مسئلو اهو آهي ته افغانستان ۽ پاڪستان هڪ ٻئي جا پاڙيسري ئي نه، پر تاريخ، مذهب، ثقافت، واپار ۽ انساني لاڳاپن سان ڳنڍيل ملڪ آهن. ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ ڊگهي سرحد آهي، جنهن جي ٻنهي پاسن تي هڪ ٻئي سان لاڳاپيل برادريون آباد آهن. ان ڪري ٻنهي ملڪن وچ ۾ مستقل ڇڪتاڻ جو نقصان صرف حڪومتن کي نه، پر عام ماڻهن، واپارين ۽ سرحدي آبادين کي پڻ برداشت ڪرڻو پوي ٿو.
افغانستان جو مسئلو صرف دهشتگردي تائين محدود ناهي. ان سان واپار، ٽرانزٽ، افغان پناهگيرن، سرحدي آمدرفت ۽ وچ ايشيا سان پاڪستان جي معاشي رابطن جا معاملا پڻ ڳنڍيل آهن. جيڪڏهن اسلام آباد ۽ ڪابل وچ ۾ سياسي ۽ سلامتي جا اختلاف وڌندا رهيا ته ان جا معاشي اثر به ٻنهي ملڪن تي پئجي سگهن ٿا.
ان صورتحال ۾ پاڪستان لاءِ هڪ متوازن پاليسي ضروري آهي. قومي سلامتي تي ڪنهن به قسم جي سوديبازي نه ٿيڻ گهرجي، پر ساڳئي وقت سفارتي رابطا به بند نه ٿيڻ گهرجن. افغانستان سان ڳالهين جو دروازو کليل رکڻ پاڪستان جي مفاد ۾ آهي. ساڳئي وقت افغانستان کان به اها اميد رکڻ جائز آهي ته هو پنهنجي سرزمين تان پاڪستان خلاف ٿيندڙ دهشتگرد ڪاررواين کي روڪڻ لاءِ واضح ۽ قابلِ تصديق قدم کڻي.
گڏيل قومن جو ڪردار هتي وڌيڪ اهم ٿي وڃي ٿو. UN Monitoring Team جون رپورٽون صرف ڪنهن هڪ ملڪ جي موقف جي حمايت يا مخالفت لاءِ نه، پر عالمي برادري کي زميني صورتحال کان آگاهه ڪرڻ لاءِ آهن. 37هين رپورٽ ۽ ان کان اڳ جون رپورٽون اهو ظاهر ڪن ٿيون ته افغانستان ۾ دهشتگرد تنظيمن جي موجودگي اڃا تائين عالمي سلامتي لاءِ هڪ سنجيده مسئلو آهي.
صدر آصف علي زرداري جو 14 آگسٽ وارو موقف ان ڪري به اهم آهي ته هن افغانستان بابت پاڪستان جي پاليسي کي هڪ واضح سفارتي فريم ورڪ ۾ پيش ڪيو: پاڪستان افغانستان جي خودمختياري جو احترام ڪري ٿو، پر پنهنجي خودمختياري ۽ شهرين جي تحفظ بابت به ڪنهن به قسم جي سمجهوتي لاءِ تيار ناهي. هاڻي اصل امتحان ٻنهي ملڪن جي عملي قدمن جو آهي. جيڪڏهن افغانستان TTP ۽ ٻين گروهن خلاف موثر، مستقل ۽ قابلِ تصديق قدم کڻي ٿو ۽ پاڪستان به سفارتي ڳالهين کي اوليت ڏئي ٿو، ته ٻنهي ملڪن وچ ۾ اعتماد جي بحالي جو رستو کلي سگهي ٿو. پر جيڪڏهن الزام، جوابي الزام، سرحدي ڇڪتاڻ ۽ دهشتگردي جو سلسلو جاري رهيو ته افغانستان-پاڪستان لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا. ان ڪري وقت جو تقاضو آهي ته ٻنهي ملڪن کي جذباتي بيانن بدران قابلِ تصديق سلامتي ضمانتن، سرحدي تعاون، انٽيليجنس شيئرنگ، واپاري رابطن ۽ مسلسل سفارتي ڳالهين جو رستو اختيار ڪرڻ گهرجي.
پاڪستان ۽ افغانستان ٻنهي لاءِ امن هڪ ضرورت آهي، انتخاب نه. افغانستان ۾ امن کانسواءِ پاڪستان جي اولهه واري سرحد تي مستقل استحڪام مشڪل آهي، ۽ پاڪستان سان پرامن لاڳاپن کانسواءِ افغانستان جي معاشي ۽ علائقائي رابطن کي به نقصان پهچي سگهي ٿو. صدر زرداري جو تازو پيغام ۽ گڏيل قومن جي Monitoring Team جون رپورٽون ٻنهي ملڪن کي شايد اهو ئي پيغام ڏئي رهيون آهن ته مسئلو هاڻي وڌيڪ دير تائين نظرانداز ڪرڻ بدران عملي حل جو تقاضو ڪري ٿو.
