اسلام آباد (نجم سيٺي) پاڪستان جي مغربي سرحدن تي هن وقت جيڪو سخت طوفان برپا آهي ۽ بلوچستان جي ڊيگهه ۽ ويڪر ۾ سيڪيورٽي کي چئلينج ڪندڙ ڪاررواين جي جيڪا هاڻوڪي لهر نظر اچي رهي آهي، اها محض ڪا داخلي گوڙ يا مقامي سطح تي اُڀرندڙ عارضي نتيجو ناهي، پر اها ان وسيع ۽ گهري عالمي ‘گريٽ گيم’ جو حصو آهي جيڪا علائقي ۾ هڪ بلڪل نئين بساط وڇائي رهي آهي. موجوده دور جو عالمي نظام ٻن انتهائي وڏن ۽ واضح بلاڪن ۾ ورهائجي چڪو آهي، جنهن ۾ هڪ پاسي آمريڪا، ڀارت، اسرائيل ۽ جاپان تي مشتمل هڪ مضبوط ‘اينٽي چائنا ڪيمپ’ وجود ۾ اچي چڪو آهي، جڏهن ته ٻي پاسي پاڪستان ۽ چين جو تزويراتي اتحاد قائم آهي۔ ۽ ڇو ته چين جي ميل اسٽون منصوبن ‘بيلٽ اينڊ روڊ انيشيئيٽو’ ۽ خاص طور تي پاڪ چين اقتصادي راهدارِي يعني سي پيڪ لاءِ پاڪستان هڪ انتهائي ‘ڪريٽيڪل’ رياست جي حيثيت رکي ٿو، تنهنڪري مخالف بلاڪ جي نظر ۾ پاڪستان ئي هن عظيم منصوبي جي ڪاميابي جي راهه ۾ سڀ کان وڏي رڪاوٽ آهي، جنهن کي پنهنجي عالمي مفادن جي حاصل ڪرڻ لاءِ رستي مان هٽائڻ، ڪمزور ڪرڻ يا پٺتي ڌڪڻ انهن جو بنيادي گهرج بڻجي چڪو آهي۔ اسرائيل جي ڪوشش هئي ته ايران ۾ ‘ريجيم چينج’ ڪرائي اتي هڪ پرو-آمريڪن ۽ پرو-اسرائيلي حڪومت آڻي وڃي، ۽ پوءِ ايران ۾ موجود پرو آمريڪن لابي جن ۾ بلوچ به شامل آهن، انهن کي متحرڪ ڪيو وڃي، جنهن ۾ اهي ناڪام ٿي چڪا آهن۔ جيڪڏهن ائين ٿئي ها ته پاڪستان کي افغانستان کان پوءِ ايراني سرحد جي طرفان به هڪ مستقل خطري ۽ دٻاءَ کي منهن ڏيڻو پوي ها ۽ کيس چارئي پاسن کان مڪمل طور تي گهيرو ڪيو وڃي ها، ڇاڪاڻ ته پاڪستان هن وقت عالمي بساط تي پرو چائنا ڪيمپ جو حصو ۽ هن خطي ۾ واحد کليل پرو چائنيز طاقت آهي جيڪا چين جي روڊ اينڊ بيلٽ انيشيئيٽو لاءِ ريڙهه جي هڏي جهڙي حيثيت رکي ٿي۔ٻئي طرف، عسڪريت پسند تنظيمون خاص طور تي بي ايل اي ۽ ٽي ٽي پي وٽ اهڙي جديد ترين عسڪري ٽيڪنالاجي ۽ حساس سيٽلائيٽ معلومات جي دستيابي، جيڪا واضع طور تي انهن جي پنهنجي ذاتي ميدان ۽ صلاحيت کان ڪوهين پري آهي، علائقي ۾ سڌي ريت ٻاهرين مداخلت جو ناقابل ترديد ثبوت فراهم ڪري ٿي۔ ڇاڪاڻ ته اسرائيل بنيادي طور تي پاڪستان کي ان جي ‘ايٽمي بم’ سبب ايران کان به وڌيڪ وڏو ۽ حقيقي خطرو سمجهي ٿو، تنهنڪري ڀارت ۽ اسرائيل جو گٺ جوڙ انهن عسڪريت پسندن کي جديد ترين ٽيڪنالاجي، فنڊز ۽ پناهه گاهن سميت هر قسم جي تربيت فراهم ڪري رهيو آهي۔پاڪستان کي عالمي سطح تي بي ايل اي کي دهشتگرد تنظيم قرار ڏيارڻ ۾ وڏيون سفارتي رڪاوٽون پيش اچي رهيون آهن، جڏهن ته گڏيل قومن جي قرارداد 1267 تحت ڪنهن تنظيم کي دهشتگرد قرار ڏيڻ جو مطلب ان تي عالمي پابنديون، اثاثن جي منجمدي ۽ سفري پابنديون لڳائڻ آهي۔ پاڪستان چين سان گڏجي بي ايل اي کي هن فهرست ۾ شامل ڪرڻ لاءِ ڀرپور ڪوشش ڪئي، پر آمريڪا ۽ برطانيه پنهنجن مفادن تحت ان کي ويٽو ڪري ڇڏيو ته جيئن پاڪستان تي دٻاءُ برقرار رهي۔ ان جي ابتڙ، پاڪستان کي صرف قرارداد 1373 تائين محدود رکيو ويو، جيڪا رياستن کي صرف داخلي سطح تي دهشتگردي سان منهن ڏيڻ جو اختيار ڏئي ٿي، جڏهن ته ان ۾ اهي بين الاقوامي ‘ڏند’ موجود ناهن جيڪي 1267 ۾ آهن، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته عالمي سطح تي دهشتگردي جي تعريف به تزويراتي مفادن جي تابع آهي۔ ٻاهرين سازشن کان علاوه، رياست جي پنهنجي انتظامي ۽ سنگين سياسي غلطين به ٻاهرين قوتن کي پاڪستان اندر مداخلت جو بهترين موقعو فراهم ڪيو، جنهن ۾ نواب اڪبر بگٽي جي هلاڪت سڀ کان وڏو ‘ٽرننگ پوائنٽ’ هئي، جنهن بلوچستان ۾ عسڪريت پسندي جي هڪ نئين، شديد ۽ بي قابو دور جي شروعات ڪئي.رياست اختر مينگل جهڙن اعتدال پسند ۽ آئيني بلوچ اڳواڻن کي ڪنڊ ۾ لڳائي ڇڏيو، جنهن سان صوبي ۾ هڪ وڏو سياسي خلا پيدا ٿيو جيڪو هاڻي ڀرڻ ممڪن ناهي رهيو، ڇاڪاڻ ته حقيقت اها آهي ته ‘صرف هڪ بلوچ ئي ٻئي بلوچ کي واپس آڻي سگهي ٿو’ ۽ ڪو به پنجابي، پٺاڻ يا سنڌي بيوروڪريسي اهو خال ڀري نٿي سگهي۔ نتيجي طور، جيڪي متبادل ماڻهو هن وقت بلوچستان جو نظام هلائي رهيا آهن، انهن جي مقامي سطح تي ڪا ساک يا اهميت ناهي۔وڌيڪ، بلوچستان جو مسئلو هاڻي صرف امن امان جو ناهي رهيو، پر خراب گورننس ۽ نظام جي تباهي جو به عڪاس آهي، جتي ‘آغازِ حقوقِ بلوچستان’ جهڙن منصوبن لاءِ ملندڙ اربين رپين جو ڪو پتو نٿو پوي، ڇاڪاڻ ته اهي پئسا عوام بدران مقامي ڪرپٽ اشرافيه جي کيسي ۾ ويا۔انهن سڀني حقيقتن جي روشني ۾، بلوچستان هاڻي صرف هڪ صوبائي معاملو ناهي رهيو، پر هڪ پيچيده علائقائي ۽ عالمي مسئلو بڻجي ويو آهي۔ اسٽيبلشمينٽ جو اهو موقف ته هاڻي سخت ڪارروائي ڪئي ويندي، حقيقت کان پري لڳي ٿو، ڇاڪاڻ ته گوريلا جنگ کي روايتي فوج سان ختم نٿو ڪري سگهجي۔پر جيستائين پاڪستان ڀارت سان پنهنجا لاڳاپا بهتر نٿو ڪري ۽ پنهنجي داخلي حڪمت عملي کي تبديل نٿو ڪري، تيستائين هو هن عالمي گريٽ گيم جي ڦاسي مان نڪري نٿو سگهي۔ جيستائين ڀارت سان لاڳاپا بهتر نٿا ٿين، بلوچستان ۾ حالتون ڇڪتاڻ واريون رهنديون۔
