ڪجهھ هفتا اڳ، ديلفي اڪنامڪ فورم ۾ حصو وٺندڙن کي چيو ويو ته فيبروري ۾ آپريشن ايپڪ فيوري جي ڦاٽڻ کان پوءِ خليج ۽ وسيع وچ اوڀر ۾ پيدا ٿيندڙ سخت جيوپوليٽيڪل صورتحال جي نتيجي جي اڳڪٿي ڪريو۔ انهن جواب ڏنو ته اوريڪل جيڪو ڪڏهن هن دلڪش يوناني شهر ۾ رهندو هو، اهو به هن خاص جنگ جي تجزيي جي ڳالھه ڪرڻ ۾ لڪائي ڇڏيندو هو، جنهن دنيا کي حيران ڪري ڇڏيو۔ خاص طور تي غير متوقع ڪردارن جهڙوڪ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ بابت سڌي ريت ڪا به ڳالهھ نه ڪئي، جيڪا شيءِ ٻين شين کي وڌيڪ پيچيده بڻائي ٿي اها متضاد خبرن، تصديقن ۽ انڪارن جو هڪ وڏو سلسلو آهي، انهيءَسان گڏ وڏي تعداد ۾ ليڪ ٿيڻ واريون ڳالهيون آهن، جن مان ڪجھه سچيون آهن جڏهن ته ڪجهھ مڪمل طور تي ڪوڙيون ۽ من گھڙت آهن۔ پر اسان وساري ڇڏيون ٿا ته هي هڪ جنگ آهي ۽ جنگ ۾، پهريون نقصان اڪثر سچ هوندو آهي۔
جڏهن سعودي موقف جي ڳالھه اچي ٿي، ته ماهرن کي صلاح ڏني وئي آهي ته ڪنهن فيصلي واري نتيجي تي پهچڻ کان اڳ ڪجھه اهم ڳالهيون ياد رکن۔ پهرين، سعودي آفيسر اهو چون ٿا جيڪو انهن جو مطلب آهي اهو پورو ٿيڻ گھرجي۔ ٻيو، جيڪو عوام ۾ چيو وڃي ٿو اهو ذاتي طور تي چيو وڃي ٿو ان جو سرڪار سان ڪوبه تعلق ناهي۔ ٽيون، ڪڏهن ڪڏهن، نازڪ وقتن ۾، خاموشي هڪ اسٽريٽجڪ انتخاب آهي خاص طور تي جڏهن نعرو بلند ٿئي ٿو ته پردي پويان ڪيترائي متحرڪ حصا ظاهر ٿيڻ لڳن ٿا۔
اهڙي طرح، سعودي موقف کي سمجھڻ لاءِ، اسان کي جنگ جي شروعاتي ڏينهن ۾ جاري ڪيل اصل بيانن ڏانهن واپس وڃڻ جي ضرورت آهي۔ انهن ۾ پرڏيهي معاملن واري وزارت ۽ 10 مارچ تي ولي عهد محمد بن سلمان جي صدارت هيٺ ڪابينا جي اجلاس جا بيان شامل هئا، جنهن ۾ سعودي عرب جي "پنهنجي سلامتي، خودمختياري ۽ علائقائي سالميت جي حفاظت ۽ جارحيت کي روڪڻ لاءِ سڀ ضروري قدم کڻڻ جي تصديق ڪئي وئي۔ پلي ان موقف کي ڪجھه ماڻهن رد ڪري ڇڏيو هجي، پر ڪجهھ ماڻهن رياض تي "تمام گھڻو بيوقوف” هجڻ جو الزام لڳايو ۽ دليل ڏنو ته عوامي راءِ کي مطمئن ڪرڻ لاءِ "وڌيڪ بيوقوف” موقف اختيار ڪيو ويو۔ سعودي حڪمرانن فيصلو ڪيو ته عوامي حفاظت عوامي راءِ کان وڌيڪ آهي انڪري اهڙن بيانن کي نظرانداز ڪرڻ ئي بهتر ٿيندو۔ ڇو ته اڄ جي هٿياربند سوشل ميڊيا ماحول ۾، "سور سان وڙهڻ وقت توهان گندا ٿي ويندا آهيو جڏهن ته سورن مان لطف اندوز ٿيندو آهي”۔
پردي پويان جيڪا حقيقت لڪيل هئي ان جي مکيه ترجيح اها هئي ته بادشاهت جي شهرين ۽ رهواسين جي حفاظت لاءِ جيڪو ڪجهھ به ڪرڻو پوي، اهو ڪيو وڃي، ان سان گڏوگڏ خليج تعاون ڪائونسل جي پاڙيسرين ڏانهن مدد جو هٿ وڌايو وڃي ۽ ضروري قدم کنيا وڃن ته جيئن وڌيڪ جنگ پکڙجڻ کي روڪي سگھجي ۽ هڪ لامحدود ۽ خطرناڪ علائقائي جنگ نه بڻجي وڃي (آمريڪا/اسرائيل بمقابله ايران جي برعڪس) ان کان علاوه، جنگ دوران، ايران سان ڊيٽرنس قائم ڪرڻ جي ضرورت هئي جڏهن ته ساڳئي وقت ڳالهين جي حل لاءِ دروازو کليل رکڻ جي ضرورت هئي، خاص طور تي جڏهن اهو ڏٺو ويو ته فوجي مھم گھڻو ڪري خليج ملڪن ۽ عالمي توانائي جي فراهمي تي پنهنجو اثر وجهي رهي آهي، ان جو مطلب اهو هو ته ان ۾عالمي بحران بڻجڻ جي صلاحيت هئي۔ ايران اڳ ۾ ئي واضح ڪري چڪو هو ته، خليج ملڪن ۾ تيل ۽ گيس جي سهولتن کي سختي سان نشانو بڻائي آبنائي هرمز کي بند ڪري، ان جو ارادو جنگ کي باقي دنيا لاءِ ممڪن حد تائين مهانگو بڻائڻ جو هو۔ جنگ ۾ شامل خليج ملڪ مڪمل طور تي آمريڪا ۽ اسرائيل لاءِ فرق نه ڪن ها، جيڪي اڳ ۾ ئي وڏي طاقت سان رهندڙ آهن، پر تيل جي سهولتن سبب، بادشاهت ۽ خليج ۾ شهري هدفن لاءِ خطرو وڌيڪ تيز ڪري ها، ڇو ته هڪ عالمي توانائي بحران آمريڪا کي اندروني طور تي ۽ ان جي جنگي ڪوششن ۾ نقصان پهچائيندو، ان جو اثر اسان جي علائقي تي پوندو۔ عام طور تي، حڪومتون مختلف طريقن سان هڪ ٻئي سان رابطو ڪن ٿيون۔ جيئن ته ايراني سفير کي رياض ۾ رهڻ جي اجازت ڏيڻ وڏو فيصلو هو ان سان گڏ پاڪستاني ثالثي جي ڪوششن لاءِ واضح ۽ مڪمل حمايت هئي، جيڪو اڃا تائين جاري آهي۔
سعودي پرڏيهي وزير شهزاده فيصل بن فرحان ۽ سندس ايراني هم منصب، عباس عراقيجي جي وچ ۾ باقاعده فون ڪال سان گڏ، رابطي جا چينل کليل رهيا۔ يقيناً، سعودي عرب ڊگھي عرصي کان ايراني حڪومت جي ارادن کان واقف آهي ۽ 1979 ع کان وٺي اڄ ڏينهن تائين فرقي جي مخالفت جي باوجود هڪ نظر اچن ٿا۔ اهو ئي سبب آهي جو ڪيترن ئي خطرن باوجود منطقي طريقي سان هڪ ٻئي سان گنڍيل آهن ۽ ٻئي اهو سوچن ٿا ته ٻئي هميشه هڪٻئي جا پاڙيسري رهندا، ۽ ڪنهن به غلط قدم سان نهايت خوفناڪ نتيجا نڪرندا۔ ان جو هڪ مضبوط دليل اهو آهي ته جيڪڏهن آمريڪا هڪ ڏهاڪو اڳ جڏهن صدر بارڪ اوباما) JCPOA ايران ايٽمي معاهدو) تي ڳالهيون ڪري رهيو هو، جيڪڏهن سندس انتظاميا سعودي عرب جي صلاح تي عمل ڪري ها ۽ نه رڳو ايران جي ايٽمي افزودگي، پر پراڪسي مليشيا ۽ ان جي بيلسٽڪ ميزائل پروگرام جي حمايت کي به حل ڪري ها، آيئن موجوده بحران کان بچي سگهجي ها۔ جيتوڻيڪ سرڪاري سعودي ذريعن طرفان اڃا تائين اها تصديق ٿيل ناهي، ته گذريل هفتي عراق ۾ ايران نواز مليشيا جي هدفن تي خاموشي سان جوابي حملو ڪيو آهي۔ پر سعودي عرب خلاف اڳ ۾ ايراني حملي جي بدلي جي طور تي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جيڪا 2023 ع جي بيجنگ اعلان جي ڀڃڪڙي هئي۔
