ڪراچي (رپورٽ: ذوالفقار راڄپر ) سنڌ اسيمبلي جي ڪالهه ڇنڇر ڏينهن جي اجلاس ۾ سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه پاران پيش ڪيل هڪ قرارداد پيش ڪراچي سنڌ جو هڪ اڻ ٽٽ حصو آهي ۽ رهندو. سنڌ کي ورهائڻ يا ڪراچي کي الڳ صوبو بڻائڻ جي ڪنهن به ڪوشش کي تاريخ، آئين ۽ جمهوري قدرن جي خلاف سمجهيو ويندو. اهڙي ڪا به ڪوشش قومي اتحاد ۽ وفاقي ڍانچي لاءِ خطرو آهي. قرارداد ۾ سنڌ کي ورهائڻ يا ڪراچي کي الڳ صوبو بڻائڻ جي ايوان جي ڪنهن به سازش جي سخت مذمت ڪئي وئي آهي،. اسيمبليءَ اجلاس ۾ وڏي وزير جي قرارداد منظور ڪئي وئي، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته ڪراچي سنڌ جو هڪ اڻ ٽٽ ۽ ناقابلِ تنسيخ حصو آهي ۽ رهندو. سنڌ کي ورهائڻ يا ڪراچي کي الڳ صوبو بڻائڻ جي ڪنهن به ڪوشش کي تاريخ، آئين ۽ جمهوري قدرن جي خلاف سمجهيو ويندو. اهڙي ڪا به ڪوشش قومي اتحاد ۽ وفاقي ڍانچي لاءِ خطرو آهي. ٺهراءُ ۾ سنڌ کي ورهائڻ يا ڪراچي کي الڳ صوبو بڻائڻ جي ايوان جي ڪنهن به سازش جي سخت مذمت ڪئي وئي . سنڌ جي وڏي وزير چيو ته جيڪو به هن قرارداد جي مخالفت ڪندو ان کي سنڌ جو دشمن سمجهيو ويندو. سنڌ اسيمبلي جو اجلاس ڇنڇر ڏينهن اسپيڪر سيد اويس قادر شاهه جي صدارت ۾ شروع ٿيو. ايوان جي ڪارروائي دوران، سنڌ جي وڏي وزير پنهنجي قرارداد پيش ڪرڻ جي اجازت گهري. ٺهراءُ پيش ڪندي، هن پنهنجي تقرير ۾ چيو ته ڪجهه هنڌن تي اجلاس ٿيا جتي اهو بحث ڪيو ويو ته سنڌ کي ورهايو وڃي ۽ ڪراچي کي الڳ ڪيو وڃي. مان ان جي سخت مذمت ڪريان ٿو. هن چيو ته پاڪستان سنڌ صوبي ٺاهيو هو. پاڪستان سان پيار ڪندڙ هر ماڻهو هن قرارداد جي حمايت ڪندو. هن چيو ته جيڪو به هن قرارداد جي مخالفت ڪندو اهو سنڌ کي ورهائڻ جي ڳالهه ڪندڙ سمجهيو ويندو. هن چيو ته منهنجي قرارداد ۾ ڪنهن به شخص يا پارٽي جو نالو نه آهي. هن چيو ته پاڪستان جي قرارداد پاڪستان جي ٺهڻ کان اڳ ۽ پوءِ ساڳئي سنڌ اسيمبلي منظور ڪئي هئي. جڏهن محترمه کي شهيد ڪيو ويو، تڏهن به صدر زرداري پاڪستان کپا جو نعرو هنيو هو. مون کي پوري اميد آهي ته هن قرارداد جي ٻنهي پاسن تي ويٺل ماڻهو حمايت ڪندا. سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه پاران سنڌ اسيمبلي ۾ پيش ڪيل قرارداد ۾ چيو ويو آهي ته سنڌ صرف هڪ انتظامي يونٽ نه آهي پر دنيا جي قديم ترين زنده تهذيبن مان هڪ آهي. موهن جو دڙو جي ڌرتي سنڌو ماٿري جي تهذيب جو مرڪز آهي. سنڌ شاهه عبداللطيف ڀٽائي، سچل سرمست، عبدالله شاهه غازي ۽ لال شهباز قلندر جي ڌرتي آهي. سنڌ جي سڃاڻپ، ٻولي ۽ ثقافتي تسلسل جديد سياسي سرحدن کان اڳ جي ورثي آهي. تاريخي حملن، سلطنتن ۽ نوآبادياتي دورن جي باوجود، سنڌ جي وحدت برقرار رهي آهي. قرارداد جي متن ۾ چيو ويو آهي ته تاريخ ۾ ڪيترائي حملي آور آيا ۽ ويا، پر سنڌ متحد ۽ ناقابلِ تقسيم رهي آهي. ڪراچي کي تاريخي طور تي ڪولاچي جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. اهو هڪ شهر آهي جيڪو سنڌ جي سرزمين مان اُڀريو. ڪراچي سنڌ جو بندرگاهه، هڪ واپاري مرڪز ۽ دنيا جو دروازو آهي. قيام پاڪستان کان پوءِ 1947ع ۾ پهرين گاديءَ جو هنڌ بڻجڻ جي باوجود ڪراچي جاگرافيائي، تاريخي ۽ جذباتي طور تي سنڌ کان الڳ نه هو. قرارداد ۾ چيو ويو آهي ته 1936 ۾ هڪ ڊگهي آئيني ۽ جمهوري جدوجهد کان پوءِ سنڌ جي بمبئي پريزيڊنسي کان عليحدگي هڪ تاريخي سنگ ميل آهي. قرارداد موجب، سنڌ جي سياسي سڃاڻپ جي بحالي ماڻهن جي قربانين ۽ شعور جو نتيجو آهي. وڏي وزير جي قرارداد ۾ 3 مارچ 1943 تي سنڌ اسيمبلي پاران منظور ڪيل پاڪستان جي قرارداد جو تاريخي حوالو پڻ ڏنو ويو. 1955 ۾ ون يونٽ اسڪيم جي مخالفت سنڌ جي ماڻهن جي مزاحمت هئي. 1970 ۾ سنڌ جي الڳ حيثيت جي بحالي ماڻهن جي عزم جو ثبوت هئي. قرارداد موجب، 1973ع جي آئين ۾ وفاقي ڍانچي جي منظوري ڏني وئي آهي. آرٽيڪل 239 تحت، صوبائي حدن ۾ تبديليون ٻه ڀاڱي ٽي اڪثريت کان سواءِ ناممڪن آهن. قرارداد ۾ چيو ويو آهي ته سنڌ کي پاڪستان فيڊريشن ۾ هڪ تاريخي ۽ الڳ يونٽ طور شامل ڪيو ويو هو. ايوان سنڌ کي ورهائڻ يا ڪراچي کي الڳ صوبو بڻائڻ جي ڪنهن به سازش جي سخت مذمت ڪئي ۽ چيو ته ڪراچي سنڌ جو هڪ لازمي ۽ اڻ ٽٽ حصو آهي ۽ رهندو. قرارداد ۾ واضح ڪيو ويو آهي ته سنڌ جي اتحاد، جاگرافيائي سالميت ۽ تاريخي سڃاڻپ هڪ مقدس امانت آهي. قرارداد ۾ سڀني آئيني، جمهوري ۽ سياسي طريقن سان سنڌ جي دفاع جي عزم کي ورجايو ويو ۽ سڀني سياسي قوتن کي اپيل ڪئي وئي ته اهي ورهائيندڙ بيانن ۽ عملن کان پاسو ڪن. قرارداد ۾، سنڌ اسيمبلي جي ايوان سڀني پارٽي وابستگين کان بالاتر ٿي، سنڌ جي دفاع لاءِ متحد ٿيڻ جو اعلان ڪيو. حڪومتي ۽ مخالف ڌر جي ميمبرن قرارداد تي تقريرون ڪيون ۽ پنهنجا پنهنجا سياسي موقف تفصيل سان بيان ڪيا. سنڌ جي مڪاني ادارن واري وزير سيد ناصر حسين شاهه قرارداد جي حمايت ۾ ڳالهائيندي چيو ته ڪالهه گورنر هائوس ۾ ۽ اڄ اسيمبلي ۾ پڻ تاريخ کي مسخ ڪيو ويو. چيو ويو ته ڪراچي سنڌ جو حصو آهي. ڪو به حصو نه هو، ناصر حسين شاهه ياد ڏياريو ته اڄ به ڪياماڙي ۾ ٽالپر دور جون توپون آهن. هن چيو ته جيڪڏهن روڊ، سيوريج لائن يا روڊ نه ٺاهيو وڃي ته پوءِ ڇا اسان کي سنڌ جي ورهاڱي جي ڳالهه ڪرڻ گهرجي؟ هن چيو ته مان اردو ڳالهائيندڙن کي سلام پيش ڪريان ٿو جن هن سازش جي مذمت ڪئي. پي پي پي ميمبر سعديه جاويد سندس حمايت ڪئي ۽ چيو ته هوءَ وزيراعليٰ جي قرارداد جي حمايت ڪري ٿي. هن چيو ته جيڪي سنڌ کي ورهائڻ جو سوچيندا هئا اهي جناح پور جو نعرو لڳائيندا هئا. گورنر هائوس ۾ وفاقي ادارن ۽ رينجرز خلاف ڳالهيون ڪيون ويون. هن شهر ۾ خونريزي کيڏي وئي. هن چيو ته گورنر ڪراچي کي لسانيات ڏانهن ڇو وٺي وڃڻ چاهي ٿو. هن چيو ته جيڪو به صوبي جي ورهاڱي جي ڳالهه ڪري ٿو ان کي فوري طور تي عهدي تان هٽايو وڃي. پي ٽي آءِ جي شبير قريشي چيو ته ڪڏهن ڪڏهن اهو لڳندو آهي ته سنڌ ٽٽي پوندي. حقيقت اها آهي ته سنڌ ٽٽندي نه، ۽ نه ئي سنڌ ٽٽڻ واري آهي. هن چيو ته احساسِ ڪمتري ڇو آهي؟ ڪراچي جا ماڻهو روئي رهيا آهن. نوڪرين جي اشتهارن تي شهري ۽ ٻهراڙي وارو سنڌ لکيل آهي. هن چيو ته جيڪڏهن توهان هن فرق کي ختم ڪيو ته توهان کي قرارداد آڻڻ جي ضرورت نه پوندي. هن چيو ته اسان نه ڪالهه سنڌ جي ورهاڱي جي حق ۾ هئاسين ۽ نه ئي اڄ. ان ڪري اسان هن قرارداد جي حمايت ڪريون ٿا. ايم ڪيو ايم جي عامر صديقي چيو ته گورنر هائوس ۾ ڪهڙو غلط ڪم ڪيو ويو آهي جو هي قرارداد آڻڻ لاءِ آئي آهي. هن چيو ته حڪومت جي ڪارڪردگي تي ڳالهائڻ ڪهڙو گناهه آهي. هي شهر ٽيڪس گڏ ڪري ٿو، ان جي ميمبرن کي قرارداد پاس ڪرڻ جو به حق ناهي. مون کي ڪراچي کان ڪشمور تائين هڪ ماڊل يو سي ٻڌايو. ايم ڪيو ايم جي معاذ محبوب چيو ته گورنر هائوس ۾ مسئلن تي هڪ پروگرام منعقد ڪيو ويو. گورنر هائوس سنڌ ۾ آهي، اتي متحده قومي موومينٽ جو جهنڊو ناهي. جيڪي اعتراض ڪن ٿا انهن کي گورنر هائوس بابت نه پر گورنر جي ڪم بابت ڳالهائڻ گهرجي. گورنر هائوس ۾ پنجاهه هزار ٻار آئي ٽي پڙهي رهيا آهن. هن چيو ته سنڌ اسان جيتري آهي جيتري توهان جي آهي. معاذ محبوب پڇيو ته ڳوٺاڻن ۽ شهري علائقن لاءِ ڪوٽا ڇو آهي؟ سنڌ ۾ صوبا ڇو نٿا ٺاهي سگهجن؟ اهو آئين جي خلاف ورزي آهي. پي ٽي آءِ جي بلال جدون قرارداد جي حمايت ڪندي چيو ته سنڌ جي ورهاڱي ڪنهن به طرح قابل قبول ناهي، تنهن هوندي به، سنڌ جي سڀني شهرن ۾ رهندڙ ماڻهن کي برابر حق ڏنا وڃن. ايم ڪيو ايم ميمبر محمد دلاور چيو ته ڪراچي هڪ مڇي مارڻ وارو ڳوٺ هو. انگريزن 1822 کان 1839 تائين هتي ترقي ڪئي. هي شهر اڳ ڪڏهن به سنڌ جو حصو نه رهيو آهي. پي ٽي آءِ جي سجاد علي سومرو چيو ته اسان جو رت به سنڌ لاءِ تيار آهي. جيڪو به ڪراچي کي سنڌ کان الڳ ڪرڻ جي ڳالهه ڪندو، اسان ان جي خلاف بيٺا هونداسين. اسان وڏي وزير پاران پيش ڪيل قرارداد جي حمايت ڪريون ٿا. هن پنهنجي تقرير ۾ نعرو به هنيو سنڌ ۾ ڦرلٽ نا منظور آهي، ڪراچي ۾ ڦرلٽ نا منظور آهي. ايم ڪيو ايم جي ميمبر طحه احمد ايم ڪيو ايم چيو ته هي قرارداد آئين جي خلاف آهي. جيڪڏهن آئين صوبن جي اجازت ڏئي ٿو ته پوءِ اسان صوبن بابت ڪيئن نه ڳالهائي سگهون ٿا. هن چيو ته ايم ڪيو ايم صوبا ٺاهڻ جي قرارداد نه آندي آهي. پيپلز پارٽي جي هن قرارداد مان نفرت وڌندي. هن چيو ته اسان پنهنجي قيادت پاڪستان جي ڪري ڇڏي هئي. اسان انهن جا ٻار آهيون جن پاڪستان ٺاهيو. هن قرارداد مان قومپرستن جي بوءِ ايندي. هي انهن جو معاملو آهي جيڪي سنڌ ديش جي حمايت ڪن ٿا. سنڌ جي وڏي وزير چيو ته مون قرارداد پيش ڪئي آهي. هن قرارداد ۾ هڪ به شيءِ آئين جي خلاف ناهي. جيڪي سنڌ جي ورهاڱي چاهين ٿا انهن کي هن قرارداد جي مخالفت ڪرڻ گهرجي. اڄ جيڪي ماڻهو ايوان ۾ موجود آهن اهي سنڌ جي ورهاڱي جي مخالفت ڪري رهيا آهن. جڏهن اسان اپوزيشن ۾ هئاسين ته اسان وٽ هڪ به قرارداد نه هئي. سيد مراد علي شاهه چيو ته جيڪڏهن 1973 جو آئين هجي ها ته 1948 جي ڳالهه نه ٿئي ها. 2019 ۾ به سنڌ اسيمبلي متفقه طور تي قرارداد منظور ڪئي. ان وقت متحده قومي موومينٽ ان جي حمايت ڪئي. 2016 ۾ ايم ڪيو ايم پنهنجي اڳواڻ کي ڪڍي ڇڏيو. قرارداد سادو آهي ته اسان سنڌ جي ورهاڱي جي مخالفت ڪريون ٿا. سنڌ جي گورنر جو نالو قرارداد ۾ ناهي. ضابطن ۾ آهي ته گورنر ۽ صدر جي ذاتي لاڳاپن تي بحث نه ٿو ڪري سگهجي. منهنجي قرارداد ۾ گورنر جو نالو ناهي. چيو ويو آهي ته سنڌ کي ورهايو وڃي. هي قرارداد ان جي خلاف آهي. 2019 ۾ ايم ڪيو ايم سنڌ جي ورهاڱي خلاف قرارداد جي حمايت ڪئي. جيڪڏهن اهي اڄ ان جي حمايت نه ڪري رهيا آهن ته ان جو مطلب آهي ته دال ۾ ڪارو آهي. انهن پنهنجي اڳواڻ کي ڇڏڻ جي ڪهاڻي ٻڌائي آهي. اهي ان اڳواڻ سان به هئا جنهن ٽيهه سالن تائين ٽي وي فراز کي وڪرو ڪيو. قرارداد ۾ ڪراچي کي الڳ صوبو بڻائڻ جي مذمت پڻ شامل آهي. قرارداد ۾ وفاق کي مضبوط ڪرڻ جي ڳالهه ڪئي وئي آهي. اڄ مون کي بوءِ اچي رهي آهي ته 2017 ۾ سندن فيصلو غلط هو. علي خورشيدي چيو ته اهو لڳي ٿو ته هڪ آمريت هلي رهي آهي. قرارداد ۾ لکيل آهي ته اسان هڪ سازش جي مذمت ڪريون ٿا. ڪهڙي سازش ٿي رهي آهي. ڪراچي سنڌ جو گاديءَ جو هنڌ آهي. توهان پهريان ڪراچي کي ٽوڙيو. توهان ملير کي ٽوڙيو ۽ ڪورنگي ٺاهيو. توهان سنڌ کي ٽوڙڻ وارا آهيو. توهان ارڙهن سالن کان اقتدار ۾ ويٺا آهيو. گورنر جي آئي ٽي پروگرام ۾ 50 هزار ٻار آهن. درد سمجھ ۾ اچي ٿو. گورنر هائوس ۾ ڪراچي جي مستقبل تي بحث ٿي رهيو هو. سنڌي ڳالهائيندڙ آفيسر اهو به چوي ٿو ته ڪراچي تباهه ٿي ويو آهي. اهو سڀ هڪ ٺڳي آهي. پيپلز پارٽي هڪ قومي پارٽي آهي. اڄ اها هڪ قوم پرست پارٽي لڳي ٿي. منهنجي لاءِ، ڌرتي ماءُ پاڪستان آهي. سينئر صوبائي وزير انعام شرجيل ميمڻ چيو ته جيڪو به قانوني طور تي اسيمبلي ۾ پهچي چڪو آهي اهو قرارداد جي حمايت ڪندو. هن چيو ته سنڌ جا ماڻهو باخبر آهن. گورنر هائوس ۾ ٿيل ڪانفرنس ۾ هڪ به اهڙو ماڻهو نه هو جيڪو ماڻهن جي ووٽن سان ڪائونسلر بڻجي سگهي. ڪير چوي ٿو ته مقامي ڪائونسلون ڪم نه ٿيون ڪن. سڀئي مقامي نمائندا پنهنجي اختيار هيٺ ڪم ڪري رهيا آهن؟ توهان مڪاني چونڊن کان ڇو ڀڄي ويا؟ ڪراچي کي دنيا جي بهترين شهرن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. سڄو پاڪستان علاج لاءِ ڪراچي ڇو ايندو آهي؟ شرجيل ميمڻ چيو ته سڄو پاڪستان روزگار لاءِ ڪراچي اچي ٿو. اهي چون ٿا ته ڪراچي کي وفاق جي حوالي ڪيو وڃي. جنرل مشرف جي دور ۾، ڪراچي عملي طور تي وفاق جي حوالي ڪيو ويو. پيپلز پارٽي هميشه پاڪستان کپي جو نعرو بلند ڪيو. بعد ۾ سنڌ اسيمبلي جو اجلاس غيرمدت تائين ختم ڪيو ويو.
ڪراچي(عوامي آواز نيوز)گورنر سنڌ ڪامران ٽيسوري سنڌ اسيمبلي جو اجلاس ختم ڪرڻ جو حڪم نامو جاري ڪري ڇڏيو،حڪم نامي مطابق سنڌ اسيمبلي جو اجلاس اڄ جي ڪارروائي کانپوءِ اڻ ڄاڻايل مدي تائين ملتوي ڪيو ويندو،گورنر اهو حڪم نامو آئين جي آرٽيڪل 109بي تحت جاري ڪيو آهي
ڪراچي(عمران سلطان)سنڌ اسيمبلي ۾ گذريل ڏينهن قانون سازي نه ٿي پر ايم ڪيو ايم جي زخمن جي نمائش ٿي،هڪ پاسي خالد مقبول صديقي گروپ جي راڻا شوڪت اعواڻ پنهنجي تحفظ جي گهر ڪري رهيو هو ٻئي پاسي ان جا پنهنجا ئي ساٿي مصطفيٰ ڪمال گروپ جو شارق جمال ۽ علي خورشيدي ان معاملي کي گهرو جهيڙو قرار ڏئي ان معاملي کي دٻائڻ جي ڪوشش ڪري رهيا هئا،پر اصل تماشائي پ پ هئي،اسپيڪر اويس شاهه،صوبائي گهرو وزير ضيا لنجار ۽ سينئر وزير شرجيل ميمڻ اها سياسي چال هلائي ته نانگ به مري وڃي ۽ لٺ به بچي وڃي،هڪ پاسي راڻا شوڪت کي سيڪيورٽي ڏيڻ جو چئي همدردي ورتي ته ٻئي پاسي علي خورشيدي کي اهو چئي شرمسار ڪيو ته توهان جي ميمبر کي توهان جا ساٿي ڌمڪيون ڏئي رهيا آهن،پ پ ڪمال مهارت سان دنيا کي اهو ٻڌائي ڇڏيو ته ايم ڪيو ايم هڪ پارٽي نه پر مختلف گروپن جو هڪ مجموعو بڻجي چڪي آهي،
ڇا پ پ ايم ڪيو ايم جي ان ڏار ۾ پنهنجو سياسي مستقبل ڳولي رهي آهي؟
