پاڪستان جي تاريخ ۾ ڪجهه اهڙيون شخصيتون به رهيون آهن جن جي زندگي ۽ قيادت نه رڳو انهن جي دور کي منفرد لاڙا ڏنا پر ايندڙ نسلن لاءِ هدايت جو هڪ ڏيئو پڻ بڻيا. انهن مان سڀ کان نمايان شهيد ذوالفقار علي ڀٽو آهي، جنهن کي جديد ۽ ايٽمي پاڪستان جو معمار سڏيو ويندو آهي. شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي سياسي بصيرت، سماجي سڌارا ۽ قومي خودمختياري لاءِ غير متزلزل وابستگي پاڪستان کي هڪ نئين دور ۾ داخل ڪيو. سندس سوچ ۽ نظريو اڄ به ملڪ جي سياست ۽ عوامي شعور جي رهنمائي ڪري رهيو آهي.
ذوالفقار علي ڀٽو 5 جنوري 1928 تي سنڌ جي سکر ضلعي ۾ سر شاهنواز ڀٽو جي گهر ۾ پيدا ٿيو. هو هڪ سياسي ۽ علمي خاندان سان تعلق رکي ٿو، جنهن کيس پنهنجي ابتدائي تعليم ۽ سياسي شعور جي بنياد فراهم ڪيو. ذوالفقار علي ڀٽو پنهنجي ابتدائي تعليم سنڌ ۾ حاصل ڪئي ۽ بعد ۾ اعليٰ تعليم لاءِ آمريڪا ۽ برطانيا هليو ويو. آڪسفورڊ يونيورسٽي مان گريجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ، هو نه رڳو هڪ تعليمي ۽ سياسي شخصيت طور اڀريو پر پنهنجي ملڪ جي خدمت ڪرڻ جي عزم سان واپس آيو. ذوالفقار علي ڀٽو ملڪي سياست ۾ هڪ اهڙي وقت ۾ داخل ٿيو، جڏهن ملڪ هڪ سنگين بحران مان گذري رهيو هو. 1971 کان پوءِ، پاڪستان ٻن حصن ۾ ورهائجي چڪو هو ۽ ملڪ ۾ سياسي ۽ سماجي انتشار هو. عوام جو حڪومت تي اعتماد ختم ٿي چڪو هو، معيشت بحران ۾ هئي ۽ قومي خودمختياري تي سوال اٿي رهيا هئا. اهڙين نازڪ ۽ پيچيده حالتن ۾، ڀٽو پاڪستان جي قيادت سنڀالي ۽ پنهنجي جرئتمند قيادت ذريعي ملڪ کي هڪ نئين هدايت ڏني. "طاقت جو سرچشمو عوام آهي” جي بنيادي جمهوري اصول تحت، شهيد ڀٽو پاڪستان جي سياست کي هر ڪنڊ تائين پهچايو. ملڪ کي هڪ متحد آئين ڏنو، پاڪستان جي هر ڪنڊ ۾ تعليمي ادارا قائم ڪيا.
سندس سياسي بيانيو عوامي خدمت، خودمختياري ۽ انصاف تي ٻڌل هو. ڀٽو ملڪ جي معيشت، عدليه، تعليم ۽ صنعت ۾ سڌارا متعارف ڪرايا. هو سمجهندو هو ته هڪ مضبوط ۽ خودمختيار ملڪ لاءِ هر شهري جي زندگين کي بهتر بڻائڻ ضروري آهي. هن زميني سڌارن ذريعي هارين جي حقن کي محفوظ بڻايو، صنعتن جي ترقي لاءِ نوان قدم کنيا ۽ تعليم ۽ صحت جي شعبن ۾ سڌارا متعارف ڪرايا. انهن قدمن پاڪستان کي هڪ مضبوط سماجي ۽ معاشي بنياد فراهم ڪيو. شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي سڀ کان اهم ڪاميابي پاڪستان جي ايٽمي پروگرام جي بنياد رکڻ هئي. سندس مقصد موجب، پاڪستان لاءِ عالمي سطح تي پنهنجي خودمختياري ۽ قومي وقار جي حفاظت لاءِ ايٽمي طاقت حاصل ڪرڻ ضروري هو. هن هر سياسي ۽ معاشي چئلينج جي باوجود هن منصوبي کي انجام ڏنو ۽ اڄ پاڪستان دنيا جي ايٽمي ملڪن ۾ شامل آهي. ڀٽو جو ويزن صرف قومي دفاع لاءِ نه پر عالمي سطح تي پاڪستان جي سڃاڻپ ۽ خودمختياري کي مضبوط ڪرڻ لاءِ پڻ هو. شهيد ڀٽو جي اڳواڻي ۾ پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي پڻ مضبوط ۽ آزاد رهي. هن ملڪ جي پرڏيهي پاليسي کي آمريڪا يا ڪنهن ٻئي عالمي طاقت جي تابع نه ٿيڻ ڏنو، پر ايشيا، آفريڪا ۽ عرب دنيا سان دوستاڻي ۽ برابري وارا لاڳاپا قائم ڪيا. پنهنجي دور ۾، پاڪستان گڏيل قومن ۽ ٻين بين الاقوامي فورمن ۾ پنهنجي موقف کي اثرائتي انداز ۾ پيش ڪيو، ۽ خطي ۾ امن ۽ استحڪام لاءِ پنهنجو ڪردار ادا ڪيو.
شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي عدالتي قتل کان پوءِ، محترمه بينظير ڀٽو سندس مقصد کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. محترمه بينظير ڀٽو پنهنجي سياسي سفر ۾ پنهنجي پيءُ جي اصولن ۽ عوامي ڀلائي واري جدوجهد کي جاري رکيو. هن عوامي حقن، جمهوري قدرن ۽ عورتن جي سياسي شرڪت کي هٿي ڏني ۽ شهيد ڀٽو جي خيالن کي پاڪستاني سياست ۾ عملي جامو پهرايو. سندس قيادت ۾، پاڪستان پيپلز پارٽي نه رڳو عوامي مسئلن تي ڌيان ڏنو پر ملڪ جي ملڪي ۽ پرڏيهي پاليسين ۾ ڀٽو جي ويزن کي به برقرار رکيو. شهيد ڀٽو جي شهادت کان پوءِ، صدر آصف علي زرداري شهيد ڀٽو ۽ شهيد بي بي جي اصولن کي به اڳتي وڌايو. هن ملڪ جي سياسي استحڪام، معاشي ترقي ۽ سماجي سڌارن لاءِ ڪوششون ڪيون. سندس دور ۾ سماجي پروگرامن، عورتن جي ترقي ۽ غربت جي خاتمي لاءِ ڪيترائي قدم کنيا ويا.
صدر آصف علي زرداري جي قيادت ۾ شهيد ڀٽو جي ويزن جي بنياد تي ملڪ ۾ جمهوريت ۽ عوامي حقن کي مضبوط ڪيو ويو. اڄ، بلاول ڀٽو زرداري پنهنجي ناني جي خوابن ۽ اصولن کي اڳتي وڌائي رهيو آهي. هو پارٽي جي قيادت ۾ نه رڳو پنهنجي ماءُ ۽ ناني جي نظرين کي زنده رکي رهيو آهي، پر نوجوان نسل کي سياسي شعور، سماجي ذميواري ۽ ملڪ جي خدمت جي جذبي سان روشناس به ڪرائي رهيو آهي. بلاول ڀٽو زرداري جي قيادت ۾، پاڪستان پيپلز پارٽي عوامي مسئلن، تعليم، صحت ۽ نوجوانن جي ترقي کي مرڪزي حيثيت ڏني آهي، جيڪا شهيد ڀٽو جي نظريي جي مڪمل تصوير پيش ڪري ٿي. ذوالفقار علي ڀٽو جي سياسي حڪمت عملي ۽ خيال اڄ به ملڪ جي سياست جي رهنمائي ڪري رهيا آهن. سندس نظريو صرف ايٽمي طاقت يا معاشي سڌارن تائين محدود نه هو، پر هن جمهوريت، انصاف ۽ عوامي خدمت کي به مرڪزي حيثيت ڏني.
شهيد ڀٽو جا اصول ظاهر ڪن ٿا ته هڪ مضبوط پاڪستان لاءِ، نه رڳو سياسي قيادت پر عوامي شعور، قومي اتحاد ۽ سماجي انصاف پڻ ضروري آهن. شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي جنم ڏينهن جي موقعي تي، اهو ياد رکڻ ضروري آهي ته هڪ مضبوط، آزاد ۽ جمهوري پاڪستان جي تعمير جو خواب صرف هڪ شخص جي ڪري پورو نه ٿو ٿي سگهي، پر مسلسل قيادت، عوامي شعور ۽ قومي اتحاد سان. اڄ به، شهيد ڀٽو جا اصول ۽ مقصد پاڪستان جي سياست، سماج ۽ دفاع جي رهنمائي ڪري رهيا آهن ۽ سندس خاندان جي قيادت ۾ نئين نسل لاءِ هڪ مشعل راهه بڻجي چڪو آهي. ڀٽو جي زندگي اسان کي سيکاري ٿي ته قيادت صرف عهدي يا طاقت جو نالو ناهي، پر عوام جي خدمت ڪرڻ، قومي وقار جي حفاظت ڪرڻ ۽ ايندڙ نسلن لاءِ سوچڻ جو عمل آهي. هن اسان کي اهو به سيکاريو ته مشڪل حالتن ۾ به اصولن تي جرئت، همت ۽ ثابت قدمي سان ڪم ڪرڻ ممڪن آهي. پاڪستان جي ترقي، دفاع ۽ عوامي ڀلائي لاءِ ڀٽو جو ويزن اڃا تائين اسان جي سامهون هڪ چمڪندڙ مشعل وانگر بيٺو آهي، جنهن جي روشني ۾ نئين قيادت ۽ نئين نسل پنهنجا رستا ڳولي سگهن ٿا. جڏهن اسان چئون ٿا ته "ڀٽو زنده آهي”، ان جو مطلب صرف اهو ناهي ته اسان کيس ياد ڪريون يا سندس نالو ياد ڪريون. ڀٽو زنده آهي ڇو ته سندس اصول، سندس ويزن ۽ عوام لاءِ سندس جذبو اڄ به پاڪستان جي هر ڪنڊ ۾ محسوس ڪيو ويندو آهي. سندس سوچ نه رڳو پاڪستان جي سياست کي تبديل ڪيو پر عوامي شعور، قومي خودمختياري ۽ سماجي انصاف لاءِ هڪ مستقل روشني پڻ قائم ڪئي. ڀٽو زنده آهي ڇو ته سندس جدوجهد اڃا تائين نئين نسل کي متاثر ڪري ٿي ۽ سندس خوابن جو پاڪستان، سندس ويزن مطابق، اڄ به تعمير ٿي رهيو آهي. جڏهن اسين اهو چئون ٿا، ته اسين اصل ۾ چئي رهيا آهيون ته شهيد ڀٽو جو هر اصول، هر مقصد ۽ هر قرباني اڄ به اسان جي زندگين ۾ ساهه کڻي رهي آهي، ۽ اهو واقعي ڀٽو جي زندگي جو دائمي ثبوت آهي.
