گذريل سال واشنگٽن ۾ پنهنجي ٻي مدت صدارت لاءِ حلف برداري واري تقرير ختم ڪندي تاڙين جي گونج ۾ ٽرمپ چيو هو ته ڪا به شئي اسان جي رستي ۾ رڪاوٽ نه بڻجي سگهي ٿي۔ پر ڇا دنيا انهيءَ خبرداري کي سنجيدگي سان ورتو؟ هن تقرير ۾ 19هين صدي جي نظريي ميني فيسٽ ڊيسٽني جو به ذڪر ڪيو ويو، جيڪو چوي ٿو ته خدا آمريڪا کي پنهنجي حدن کي وڌائڻ ۽ پنهنجن خيالن جو پرچار ڪرڻ جو حق ڏنو آهي۔ تڏهن ٽرمپ جي نظر شايد پاناما چينل تي هئي، ڇو ته هن اعلان ڪيو ته اسان ان کي واپس وٺي رهيا آهيون۔ هاڻي ٽرمپ مڪمل قطعيت سان ئي اهو اعلان گرين لينڊ بابت ڪري رهيا آهن: اسان کي اهو حاصل ڪرڻو ئي آهي اهو دنيا کي هڪ تلخ حقيقت سان اوچتو منهن ڏيڻ آهي، ۽ اهڙن حالتن ۾ جيڪي خطري سان ڀرپور آهن۔
امريڪي تاريخ ڇاپي وار، قبضن ۽ حڪومتن کي گرانڻ واري خفيه ڪاررواين سان ڀريل آهي، پر گذريل هڪ صدي ۾ ڪنهن به صدر آمريڪا ڪنهن پراعتماد اتحادي ملڪ جي زمين تي قبضو ڪرڻ ۽ ان جي عوام جي مرضي کان بغير حڪومت هلائڻ جي ڌمڪي ناهي ڏني۔ گذريل هڪ صدي ۾ ڪنهن ٻئي آمريڪي اڳواڻ سياسي اصولن کي اهڙي بي دردي سان نه ٽوڙيو ۽ نه ئي اهڙا طويل عرصي کان قائم اتحاد خطري ۾ وجهي، جيڪي ٻي عالمي جنگ کان پوءِ عالمي ترتيب کي برقرار رکڻ ۾ مددگار رهيا۔
۔ صدر ۽ ڪمانڊر ان چيِف جي غير متوقع رويي سان ڪيئن نپٽجي؟ گذريل سال اهڙين سوالن جا جواب ڳولي ڪيترين سفارتي پيچيدگين کي سلجهائڻ لاءِ مختلف جملن جو استعمال ڪيو ويو۔ گفتگو ذريعي سڀ مسئلا حل ڪرڻ تي زور ڏيندڙ چون ٿا ته اسان کي ٽرمپ کي سنجيدگي سان وٺڻ گهرجي، پر سندس ڳالهه تي مڪمل يقين نه ڪرڻ گهرجي۔ هي طريقو ڪم ڪيو، پر صرف حد تائين، روس جي يوڪرائن ۾ تباه ڪندڙ جنگ تي يورپ سان گڏيل ردعمل ڏيڻ ۾۔ ٽرمپ هر هفتي پنهنجو موقف تبديل ڪندا آهن۔ ڪڏهن روس جي حق ۾، ڪڏهن يوڪرائن جي حق ۾، ۽ پوءِ اوچتو ٻيهر روس جي مدار ۾ واپس ٿي وڃن ٿا۔ انهن جي انتهاپسند موقف ۾ ڪجهه ماڻهن کي ٽرمپ جا اهي داؤ نظر اچن ٿا جيڪي نيويارڪ ۾ ريل اسٽيٽ جي سودن لاءِ آزمائيندا هئا۔ ايران خلاف فوجي ڌمڪيون بار بار ڏيڻ ۾ پڻ اها سوچ نظر اچي ٿي، جيتوڻيڪ واضح آهي ته عسڪري ڪارروائي جو آپشن سندن ميز تي موجود آهي۔
دنيا ٽرمپ کي ڪيتري سنجيدگي سان وٺي رهي آهي، ان لاءِ اڳواڻ سندس حمايت لاءِ تحفا آڻين ٿا، تنقيد ۽ تعريف ڪن ٿا۔ فنانشل ٽائمز جو ايڊورڊ لوس چيو ته ٽرمپ جي حمايتي افراد سندس پاليسين کي قابل فہم شڪل ڏيڻ جي ڪوشش ڪن ٿا، جنهن کي Sane-washing چيو وڃي ٿو۔ گذريل سال مصر ۾ بحر احمر جي ڪناري شرم الشیخ ۾ دنيا جي اڳواڻن کي گڏ آندو ويو ته مشرق وسطيٰ ۾ امن جو جشن ملهائجي، پر اهو امن صرف ٽرمپ جي جارحانه سفارتڪاري جي ڪري ممڪن ٿيو، پر سچ ۾ امن جو سورج اٿي نه سگهيو۔ ٽرمپ جي پاليسي ميني فيسٽ ڊيسٽني کان وٺي مونرو ڊاڪٽرائن ۽ هاڻي ڊونرو ڊاڪٽرائن تائين تبديل ٿي وئي آهي۔
صدر ٽرمپ پنهنجن پيروڪارن جي حمايت سان يقين رکندا آهن ته آمريڪا پنهنجي مفاد لاءِ ڪنهن به هنڌ ڪارروائي ڪري سگهي ٿو۔ ڪڏهن ٽرمپ کي اڪيلائي پسند ۽ ڪڏهن مداخلت پسند چيو ويندو آهي، پر هڪ نعره کيس اقتدار ۾ واپس آندو: آمريڪا کي ٻيهر عظيم بڻايو ناروي جي وزيراعظم جوناس گارسٽور کي ٽرمپ لکت ۾ چيو ته هاڻي صرف امن جي باري ۾ سوچڻ جي ذميواري ناهي، پر آمريڪا لاءِ ڇا بهتر آهي، اهو به سوچيو وڃي يورپي حڪومتون اڃا سياسي برف تي سلجهڻ جي ڪوشش ڪري رهيون آهن، جڏهن ته گرين لينڊ، ڊنمارڪ ۽ قطب شمالي جي تحفظ لاءِ ناروے خاموش پر مضبوط آهي۔ نيٽو جا سيڪريٽري جنرل مارڪ روٽ ٽرمپ جي سخت رويي جي اثر کي ٻڌايو ۽ چيو ته دفاعي خرچ ۾ اضافو ٽرمپ جي ڌمڪين جو نتيجو آهي۔
امريڪي ڇانوءَ هيٺ، هڪ ملڪ مختلف رستو اختيار ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، جڏهن ته ٽرمپ پنهنجي ذاتي اخلاق ۽ ذهن کي ئي رنڊڪ سمجهي ٿو۔ اتحادي هاڻي ٽرمپ جو ذهن بدلائڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن، پر يقين سان نه چئي سگهجي ته ڪامياب ٿيندا۔
