اسلام آباد(امداد سومرو) پاڪستان ۾ نظام جي تبديلي، سياسي اٿل پٿل يا سياسي هلچل بابت افواهه گردش هيٺ آهن، ڪجهه ماڻهو چون ٿا ته موجوده نظام ۾ به تبديلي اچي سگهي ٿي، ڪو ٽيڪنوڪريٽ سيٽ اپ اچي سگهي ٿو۔ “ونڊر بواءِ” جي ڳولا ڪندڙ اڃا تائين انهيءَ خيال مان ناهن نڪتا، ۽ اڃا به ڪنهن “ونڊر بواءِ” جي ڳولا  ۾ آهن۔ چيو پيو وڃي ته جيڪڏهن ايران ۽ آمريڪا واري جنگ جو معاملو وچ ۾ نه اچي ها ته گهڻو ڪجهه تبديل ٿي چڪو هجي ها۔اهو به چيو پيو وڃي ته  شهبازشريف جي حڪومت کي ايران-آمريڪا تڪرار سبب ڪجهه سهارو ملي ويو آهي۔ هاڻي اهي ڳالهيون ڪيتريون درست آهن يا غلط، اهو ته اسلام آباد اچي ئي اندازو لڳائي سگهجي ٿو، ڇو ته اهي سڀ ڳالهيون اتي ئي هلن ٿيون۔ڪالهه بلاول ڀٽو زرداري نه صرف اشارن ۾، پر کليل لفظن ۾ ڪجهه تجويزن ۽ فارمولن کي رد ڪري ڇڏيو، ۽ انهن جي سامهون بيهڻ جو اعلان ڪيو۔هاڻي 28هين ترميم ذريعي 18هين ترميم ختم ڪرڻ واري معاملي تي، جيڪا بحث اڳ ۾ رڳو وي لاگز ۽ صحافين تائين محدود هئي، اها هاڻي سياسي سطح  تي به اچي وئي آهي۔ خاص طور تي  مسلم ليگ ن جي قيادت به ان بابت ڳالهيون ڪرڻ لڳي آهي۔هاڻي هڪ نئون سوال به اٿاريو پيو وڃي ته ڇا 18هين ترميم جي خاتمي سان صرف پيپلزپارٽي کي نقصان ٿيندو؟ يا رڳو پيپلز پارٽي ئي ان مان فائدو وٺندي هئي؟انهن معاملن تي بحث جاري آهي۔سياسي جماعتن جو انداز مختلف هوندو آهي۔ خاص طور تي مسلم ليگ ن ۽ پيپلز پارٽي، عمران خان وانگر لٺ کڻي بيهڻ بدران ڳالهين ۽ قائل ڪرڻ جي سياست ڪن ٿيون۔انهيءَ ڪري 26هين ۽ 27هين ترميمن دوران به ڪيترائي خيال، جيڪي عملي جامو پهرائڻ لاءِ سوچي رهيا هئا، پوئتي رهجي ويا۔هاڻي ڪڏهن چيو وڃي ٿو ته اين ايف سي ايوارڊ ۾ صوبن جو حصو گهٽايو ويندو، ڪڏهن 18هين ترميم ختم ڪرڻ جون ڳالهيون ٿين ٿيون۔پر راڻا ثناءُ الله چيو آهي ته ضروري ناهي ته وفاق جي مسئلن لاءِ آئيني ترميم ئي ڪئي وڃي، انتظامي فيصلا به ٿي سگهن ٿا،مراد علي شاهه ۽ سنڌ حڪومت ان ڳالهه تي تيار آهن ته جيڪڏهن دفاعي ضرورتن لاءِ وفاق کي مالي سهڪار گهرجي ته ڪو فارمولو ٺاهي مدد ڪري سگهجي ٿي، پر اين ايف سي ايوارڊ ۾ ڪٽوتي قبول نه ڪئي ويندي۔شايد انهيءَ ڪري رانا ثناءُالله اشارو ڏئي رهيا آهن ته فوري مالي بحران لاءِ  گڏيل مفادن واري ڪائونسل ذريعي ڪو حل ڪڍيو وڃي۔يعني وزيراعظم، صدر، صوبائي وڏا وزير ۽ ناڻي وارو وزير گڏ ويهي ڪو فيصلو ڪن ته وفاق بحران ۾ آهي، تنهنڪري صوبا ڪجهه قرباني ڏين۔اهو بغير آئيني ترميم جي به ٿي سگهي ٿو، ۽ لڳي ٿو ته ان تي ڪم به هلي رهيو آهي۔انهيءَ ڪري مراد علي شاهه اڪثر اسلام آباد ۾ نظر اچن ٿا ۽ وفدن جون ملاقاتون ٿين ٿيون ته آئين کي هٿ نه لائيندي وفاق جي مدد ڪيئن ڪجي۔ٻي طرف اهي ڳالهيون به هلي رهيون آهن ته ڪراچي ۽ گوادر  کي وفاق حوالي ڪيو وڃي يا نوان صوبا ٺاهيا وڃن۔هڪ خبر اها به هئي ته صرف ڪراچي ۽ گوادر نه، پر لاهور  کي به وفاقي علائقو قرار ڏيڻ تي سوچيو پيو وڃي۔بلاول ڀٽو جي اها ڳالهه اصل ۾ انهن خيالن کي رد ڪرڻ هئي، جن ۾ ڪراچي کي وفاقي علائقو بڻائڻ جون ڳالهيون ٿين ٿيون۔هاڻي پيپلز پارٽي آهستي آهستي انهن معاملن تي مزاحمت شروع ڪري رهي آهي۔سنڌ ۾ ڪجهه قومپرست حلقا چون ٿا ته 18هين ترميم مان سنڌ کي ڪهڙو فائدو ٿيو؟ پئسا ته پيپلز پارٽي کائي وئي۔پر سنجيده حلقا چون ٿا ته 18هين ترميم جو خاتمو صرف پيپلز پارٽي جو نقصان نه هوندو، پر سنڌ، بلوچستان ۽ ٻين ننڍن صوبن جي حقن تي ڌڪ هوندو۔اهي چون ٿا ته جيڪڏهن پيپلز پارٽي ڪرپشن ڪئي آهي ته ان جو مطلب اهو ناهي ته سنڌ کان حق کسي ورتا وڃن۔اهو به چيو پيو وڃي ته پيپلز پارٽي جي مخالفت ۾ ڪجهه ماڻهو اصل ۾ سنڌ جي حقن خلاف بيهي رهيا آهن۔يقيناً جڏهن به پيپلز پارٽي اهڙن معاملن تي مزاحمت ڪندي آهي ته سنڌ ۾ وڌيڪ مضبوط ٿي ويندي آهي۔مثال طور ڪئنالن واري معاملي ۾ به بلاول ڀٽو زرداري واضح موقف ورتو، ۽ آخرڪار حڪومت کي منصوبو واپس وٺڻو پيو، جنهن جو سياسي فائدو پيپلز پارٽي کي مليو۔ساڳئي طرح اين ايف سي يا صوبائي حقن بابت به جيڪڏهن پيپلز پارٽي مزاحمت ڪندي ته وري عوام جي توجہ جو مرڪز بڻجي ويندي۔هاڻي شاهراهه  ڀٽو بابت ڪجهه ماڻهو چون ٿا ته اهو صرف ڊي ايڇ اي سٽي ۽ بحريا ٽائون لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔پر سوال اهو آهي ته رستي جي وچ ۾ جيڪي آباديون آهن، انهن جو ڇا؟ڊي ايڇ اي ۽ بحريا ٽائون جي وچ مان گذرڻ جو مطلب اهو ناهي ته عوام کي فائدو نه ٿيندو۔بلڪل اهڙي طرح جيئن لاهور رنگ روڊ مان به لکين ماڻهو فائدو وٺن ٿا۔.

28هين ترميم وسيلي ملڪ جي انتظامي ڍانچي ۾ تبديليون آڻڻ تي غور

اسلام آباد(عمران شفقت)اسلام آباد ۾ “28هين ترميم“ تي بحث هلي رهيو آهي، ڪجهه صحافين ۽ سياسي حلقن جي دعويٰ آهي ته ان ترميم وسيلي ملڪ جي انتظامي ڍانچي ۾ تبديليون آڻڻ تي غور هلي رهيو آهي۔ انهن ۾ اين ايف سي ايوارڊ، صوبن جي اختيارن، ووٽرن جي عمر جي حد ۽ ٻين معاملن بابت ڳالهيون شامل آهن۔رانا ثناءُ الله به تازو هڪ انٽرويو ۾ اشارو ڏنو ته وفاق کي مالي بحرانن ۽ دفاعي خرچن کي منهن ڏيڻ لاءِ صوبن سان گڏجي نوان انتظامي طريقا اختيار ڪرڻا پوندا۔ ڪجهه حلقا چون ٿا ته شايد آئيني ترميم کانسواءِ به ڪجهه فيصلا گڏيل مفادن واري ڪائونسل وسيلي ٿي سگهن ٿا۔ان وچ ۾ هڪ تمام حساس ڳالهه به گردش ڪري رهي آهي ته شايد مستقبل ۾ ڪجهه شهرن کي “وفاقي علائقا” قرار ڏيڻ تي به غور ٿي رهيو آهي۔ ان حوالي سان ڪراچي، گوادر ۽ لاهور بابت به ڳالهيون سامهون اچي رهيون آهن۔ البت ڪيترائي سياسي مبصر ان ڳالهه کي انتهائي ڏکيو ۽ سياسي طور ناممڪن قرار ڏئي رهيا آهن، ڇو ته ان لاءِ صوبائي اسيمبلين جي منظوري ضروري هوندي۔هڪ اهم شخصيت مون کي ٻڌايو ته اصل مقصد شايد نوان صوبا ٺاهڻ نه، پر مقامي حڪومتن جي نظام کي وفاقي اختيار هيٺ آڻڻ آهي، جيئن اڳوڻي صدر پرويز مشرف جي دور ۾ هو۔هنن اهو به چيو ته “28هين ترميم” بابت جيڪي ڳالهيون سامهون اچي رهيون آهن، انهن جو مقصد شايد سڄي نظام کي ختم ڪرڻ نه، پر ساڳئي نظام اندر ڪجهه بنيادي تبديليون آڻڻ آهي۔اسلام آباد ۾ هن وقت بي يقيني، افواهن ۽ سياسي بحثن جو ماحول آهي۔ ماڻهو مختلف ڳالهيون ڪري رهيا آهن، ڪجهه چون ٿا ته نظام ۾ وڏيون تبديليون اينديون، ته ڪجهه جو خيال آهي ته سڀ ڪجهه موجوده ڍانچي اندر رهندي ئي ٿيندو۔حقيقت ڇا آهي، اهو ايندڙ وقت ئي ٻڌائيندو۔