پاڪستاني سياست ۾ جڏهن به ڪا نئين سياسي جماعت يا تحريڪ سامهون اچي ٿي ته عوام ۽ سياسي حلقن ۾ سڀ کان پهريون سوال ان جي منشور، نظريي يا قيادت بابت نٿو اٿجي، پر اها ڄاڻڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي ته ان جماعت جي پٺيان ڪهڙو سياسي يا طاقتور حلقو موجود آهي. اهو سوال رڳو بدگماني ناهي، پر پاڪستان جي سياسي تاريخ ۽ گڏيل تجربي جو فطري نتيجو آهي. ماضي ۾ ڪيترين ئي تحريڪن کي عوامي نعرا ڏئي متعارف ڪرايو ويو، پر وقت گذرڻ سان سندن اصل رخ ۽ حدون واضح ٿينديون ويون. اهي تجربا عوام جي ذهنن ۾ گهرو نقش بڻجي چڪا آهن.
مشهور اينڪر اقرار الحسن پاران قائم ڪيل عوام راج تحريڪ به ساڳئي پسمنظر ۾ بحث هيٺ آهي. سوشل ميڊيا، ٽي وي ٽاڪ شوز ۽ سياسي مباحثن ۾ اهو سوال گهمي رهيو آهي ته ڇا اها واقعي هڪ خالص عوامي سياسي ڪوشش آهي يا رڳو هڪ ٻيو تجربو، جيڪو مخصوص حالتن ۾ متبادل طور سامهون آندو ويو آهي. هن بحث جو وجود ئي ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته پاڪستاني سياست ۾ اعتماد جو بحران اڃا ختم ناهي ٿيو.
اقرار الحسن جي عوام راج تحريڪ کي به انهيءَ تناظر ۾ ڏسڻ ضروري آهي. اقرار الحسن هڪ مشهور ميڊيا شخصيت آهي، جنهن جي شهرت ڪرائم رپورٽنگ، سماجي مسئلن کي اجاگر ڪرڻ ۽ رمضان ٽرانسميشنز وسيلي ٺهي. پر سياست هڪ الڳ ميدان آهي، جتي مقبوليت سان گڏ نظرياتي پختگي، تنظيمي صلاحيت ۽ سياسي بصيرت به گهرجي. هن تحريڪ وٽ هن وقت نه ڪو واضح چونڊ تجربي جو پسمنظر آهي ۽ نه ئي ڊگهي سياسي جدوجهد جي تاريخ، جنهن جي بنياد تي مستقبل بابت ڪا حتمي راءِ قائم ڪري سگهجي.
اهو به هڪ حقيقت آهي ته عوام راج تحريڪ جو بيانيه ادارن سان ٽڪراءَ بدران سڌارن تي ٻڌل نظر اچي ٿو. هي تحريڪ رياستي ڍانچي کي ڊاهڻ بدران ان کي بهتر بڻائڻ جي ڳالهه ڪري ٿي، جيڪا ظاهري طور هڪ محتاط ۽ قبوليت جوڳو سياسي موقف سمجهي سگهجي ٿو. پاڪستان جي تاريخ ٻڌائي ٿي ته عملي سياست ۾ ڪاميابي نعرا ڏيڻ کان وڌيڪ روين، فيصلن ۽ مستقل مزاجي تي دارومدار رکي ٿي.
جيڪڏهن ڪا نئين سياسي جماعت واقعي عوامي مسئلن کي ترجيح ڏئي، سياسي قيمت ادا ڪرڻ لاءِ تيار هجي ۽ اصولي سياست تي قائم رهي، ته وقت سان گڏ ان جي ساک پاڻمرادو ٺهي وڃي ٿي. ان جي ابتڙ، جيڪڏهن سياست رڳو هڪ عارضي تجربو ثابت ٿئي يا ڪنهن سهاري ۽ ڪلهي جي مدد سان ڪئي وڃي، ته عوامي اعتماد جلد ختم ٿي وڃي ٿو. ان ڪري عوام راج تحريڪ کي به فوري طور ڪنهن خاني ۾ بند ڪرڻ بدران، ان جي عملي ڪردار کي ڏسڻ وڌيڪ مناسب ٿيندو.
هن موقعي تي سڀ کان اهم سوال اهو ناهي ته هن تحريڪ جي پٺيان ڪير آهي، پر اهو آهي ته هي تحريڪ اڳتي هلي ڇا ڪري ٿي. ڇا هي جماعت عوامي نمائندگي، شفاف سياست ۽ جمهوري قدرن کي هٿي ڏئي سگهندي؟ يا هي به ماضي جي ڪيترن سياسي تجربن وانگر عارضي جوش کان پوءِ منظر تان غائب ٿي ويندي؟
هن وقت عوام راج تحريڪ هڪ سواليا نشان آهي؛ نه مڪمل اميد، نه مڪمل مايوسي. ان جو مستقبل ان ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته هي تحريڪ ڪيتري حد تائين عوامي سياست کي سنجيدگي سان اختيار ڪري ٿي ۽ ڪيتري حد تائين عملي سياست جي تقاضائن تي پوري لهي ٿي. وقت ئي فيصلو ڪندو ته ڇا اها واقعي هڪ عوامي تحريڪ ثابت ٿئي ٿي يا پاڪستاني سياست جي ڊگهي فهرست ۾ هڪ ٻيو تجربو بڻجي وڃي ٿي.
