سنڌ ۾ ماحولياتي تباھي ۽ سنڌ سرڪار جي نااھلي 

تحرير: ماريا اسماعيل

سنڌ ۾ گذريل 16 سالن کان اڪثر سرڪاري ادارا ماحوليات، موسمياتي تبديلين، ساحلي ترقي، ٻيلن ۽ جهنگلي جيوت لاءِ جي بھتريءَ لاءِ ڪم ڪري رھيا آھن پر انھن 16 سالن ۾ انھن ادارن پنھنجي نااھليءَ ڪري ترقياتي بجيٽن لاءِ مخصوص ڪيل اڌ کان وڌيڪ رقم پنهنجي نااهلي، چوري، سستي ۽ ڪرپشن جي مختلف ذريعن سبب ضايع ڪري ڇڏي، جڏهن ته باقي باقي رقم فائلن ۾ مختلف سرگرميون ڏيکاري ھڙپ ڪئي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ ذڪر ڪيل شعبن ۾ ڪوبھ ترقياتي ڪم ٿي نھ سگھيو ۽ عوام ماحولياتي آلودگي، برساتن، ٻوڏن، طوفانن ۽ سخت گرمي جي لهرن سميت تباهي واري موسمي آفتن جي صورت ۾  ڀوڳي رھيو آھي.

جيڪڏهن عوام جي ٽيڪسن مان ٺاهيل ماحولياتي بجيٽ کي ايمانداري، محنت ۽ دانشمنديءَ سان استعمال ڪيو وڃي ها ته نه ته 2015ع جي گرمي جي لهرن ۾ 4000 ماڻهو اجل جو شڪار ٿين ها ۽ نه ئي 2022ع جي ٻوڏ ۾ اربين روپين جو نقصان ٿئي ھا ۽ نھ ئي 2000 ماڻھو اجل جو شڪار ٿين ھا. صوبي ۾ خوراڪ ۽ پاڻي جي کوٽ هوندي ستم ظريفي اها آهي ته 16 سالن کان قانون موجب اهڙي اهم ڪم لاءِ مختص ڪيل بجيٽ کي ضايع ڪندڙ سيڪريٽرين خلاف ڪا به تجويز ڪيل ڊپارٽمينٽل ڪارروائي نه ڪئي وئي آھي.

هڪ تازي رپورٽ موجب صوبي سنڌ ۾ موسمياتي تبديليءَ تي ڪم ڪندڙ 7 صوبائي کاتن لاءِ 2007ع کان 2024ع تائين 48.8 ارب رپيا مختص ڪيا ويا، جڏهن ته ان عرصي دوران صوبي ۾ صرف 20.2 ارب رپيا خرچ ٿيا.اهو انڪشاف ڪجهه ڏينهن اڳ ڪراچي جي پاليسي ريسرچ آرگنائيزيشن دي اسٽيشنري پاران جاري ڪيل هڪ تفصيلي تحقيقي رپورٽ ۾ ڪيو ويو آهي، رپورٽ ۾  چيو آهي ته اسان سنڌ حڪومت جي بجيٽ دستاويز جو جائزو وٺي رپورٽ تيار ڪئي آهي. سنڌ جي صوبائي بجيٽ ايندڙ ڪجهه ڏينهن ۾ پيش ڪئي ويندي. ان ڪري اسان هي رپورٽ جاري ڪئي آهي.

رپورٽ موجب 2007ع کان 2024ع تائين صوبي ۾ ماحولياتي تبديليءَ تي ڪم ڪندڙ 7 صوبائي کاتن لاءِ 48.8 ارب رپيا مختص ڪيا ويا ۽ سنڌ حڪومت جا اهي ادارا ان رقم مان صرف 20.2 ارب رپيا استعمال ڪري سگهيا، يعني بجيٽ جو 41 سيڪڙو. جڏهن ته باقي بچيل رقم (59 سيڪڙو) واپس حڪومت ڏانهن هلي وئي، رپورٽ موجب سنڌ حڪومت 16 سالن دوران صوبي جي ماحولياتي بجيٽ تي 20.2 بلين رپيا خرچ ڪيا، جيڪي ڪراچي ۾ هاءِ وي جي تعمير جي خرچ کان به گهٽ آهن .صوبائي حڪومت جي ڏنل انگن اکرن موجب ملير ايڪسپريس تي 27.5 بلين رپيا خرچ ٿيا جڏهن ته ماحوليات لاءِ مختص ڪيل 20.2 بلين رپيا. رپورٽ ۾ چيو ويو ته 2007ع کان 2024ع تائين ساڳئي پارٽيءَ جي حڪومت دوران صوبي ۾ ڪيتريون ئي قدرتي آفتون آيون، پر ماحوليات لاءِ مختص ڪيل رقم خرچ نه ٿي سگهي. ان رقم ۾ شامل آهن ماحوليات جو کاتو، موسمياتي تبديلي جو ڊائريڪٽر، ڪوسٽل ڊولپمينٽ اٿارٽي، ڊپارٽمينٽ آف فاريسٽ، ڊپارٽمينٽ آف وائلڊ لائف، ڊپارٽمينٽ آف الٽرنيٽو انرجي، ڊپارٽمينٽ آف ريڪنسٽرڪشن يا بحالي ۽ صوبائي ڊزاسٽر مئنيجمينٽ اٿارٽي يا پي ڊي ايم اي.

رپورٽ ۾ چيو ويو ته سنڌ 16 سالن ۾ ماحولياتي بجيٽ جو رڳو 40 سيڪڙو خرچ ڪيو. رپورٽ موجب 2007ع کان 2024ع تائين سنڌ ۾ موسمياتي تبديليءَ تي ڪم ڪندڙ 7 صوبائي کاتن لاءِ 48.8 ارب رپيا مختص ڪيا ويا، جڏهن ته رڳو 20.2 ارب رپيا خرچ ٿيا. ڊائريڪٽوريٽ آف ڪلائيميٽ چينج جو جائزو وٺندي رپورٽ ۾ چيو ويو ته هي ڊپارٽمينٽ تازو ٺاهيو ويو هو ۽ دلچسپ ڳالهه اها آهي ته ماحوليات، موسمياتي تبديلي ۽ ساحلي ترقي لاءِ 40 لک رپيا مختص ڪيا ويا هئا پر اها رقم اڃا تائين خرچ نه ڪئي وئي آهي .هن وقت هن کاتي جي ڪارڪردگي لاتعداد آهي، رپورٽ ۾ ٻيلي کاتي جي ڪارڪردگي جو جائزو وٺندي چيو ويو ته 2008ع کان 2023ع تائين کاتي کي 12 ارب 80 ڪروڙ رپيا مختص ڪيا ويا. سنڌ حڪومت ساحلي علائقن جي ترقي لاءِ 10 ارب رپيا رکيا آهن، جن مان ساڍا چار ارب رپيا خرچ ڪيا ويا آهن. اهڙيء طرح ڪارڪردگي 44٪ رھي.

 

 

You might also like
Leave A Reply

Your email address will not be published.