پاڪستان ۾ پينشن سڌارا ۽ رٽائرمينٽ جي عمر وڌائڻ

تحرير: عظيم هڪڙو

حڪومتي پينشن سسٽم تي بار گهٽائڻ لاءِ دانشورن ۽ اڪنامسٽ مختلف فورمن تي سرڪاري ملازمن جي پينشن سڌارن تي بحث ڪندا نظر اچي رهيا آهن، خاص ڪري رٽائرمينٽ جي عمر 60 سال کان وڌائي 65 سال ڪرڻ جي تجويز تي به بحث هلندڙ آهي. مان سمجهان ٿو ته اهو جرئتمند قدم، جيڪڏهن حقيقت ۾ لاڳو ٿئي ٿو ته اسان جي معيشت تي مسلسل وڌندڙ پينشن جي بجيٽ سبب پيدا ٿيندڙ مالي دٻاءُ کي گهٽائڻ لاءِ هڪ ضروري قدم آهي، جيڪو 1400 کان 1500 بلين رپيا سال جي خطرناڪ شرح تي  پهچي چڪو آهي.

اهو سمجهڻ ضروري آهي ته اهڙا سڌارا اڻلڀ نه آهن. دنيا ۾ ڪيترا ئي اهڙا ملڪ آهن جتي 60 سالن کان وڌيڪ عمر رکندڙ سرڪاري ملازمن وارو قانون لاڳو آهن.  ڪيتريون ئي يورپي قومون اڳ ۾ ئي رٽائرمينٽ جي عمر 65 سال مقرر ڪري چڪيون آهن. ڏٺو وڃي ته پاڪستان ۾ سراسري عمر لڳ ڀڳ 68 سالن تائين وڌي وئي آهي، ان حساب سان رٽائرمينٽ جي عمر کي ٻيهر ترتيب ڏيڻ منطقي ۽ عملي آهي. هي ترتيب نه رڳو عالمي رجحانات کي ظاهر ڪري ٿو پر اسان جي آبادي جي وڌندڙ ڊگهي عمر کي پڻ تسليم ڪري ٿو.

جيڪڏهن موجوده پينشن سسٽم کي ختم ڪري ۽ هڪ نئون نظام جهڙوڪ Contributory Pension Scheme (CPS) نون ملازمن لاءِ متعارف ڪرايو وڃي ۽ اهو سسٽم ڪيترن ئي ملڪن جهڙوڪ انڊيا، ڪئناڊا ۽ ٻين ملڪن ۾ هلندڙ آهن.  اهو نظام ڪي پي ڪي ۾ نون ڀرتي ٿيل ملازمن تي پڻ لاڳو آهي.  اها اسڪيم بي آءِ ايس پي تازو ئي هي پينشن اسڪيم شروع ڪئي آهي، ان کان سواءِ ٻين ادارن ۾ به لاڳو آهي. ڪنٽريبيوٽري پينشن اسڪيم هڪ ريٽائرمينٽ منصوبو آهي جنهن ۾ ملازم ۽ حڪومت ٻئي هڪ مخصوص پينشن فنڊ ۾ حصو وٺندا آهن جيڪو ملازم جي مستقبل جي فائدي لاءِ مختص ڪيو ويندو آهي. حصو عام طور تي هر مهيني ملازم جي پگهار مان ڪٽيو ويندو آهي ۽ ساڳي رقم برابر حڪومت طرفان پڻ ڏني ويندي آهي ، اهو فنڊ منافعي سان گڏ وڌندو رهي ٿو. اهي جمع ٿيل فنڊ وري مختلف اسڪيمن، ڪمپنين يا بئنڪن ۾ لڳايا ويندا آهن ، جنهن جي نتيجي ۾ منافعو ملازم جي اڪائونٽ ۾ جمع ڪيو ويندو آهي. رٽائرمينٽ کان پوءِ، ملازم کي جمع ٿيل فنڊ جو 50 سيڪڙو ملندو آهي،  جڏهن ته باقي 50 سيڪڙو فنڊ وڌيڪ سيڙپڪاري ۾ رهي ٿو، جنهن مان ملازمن کي رٽائرمينٽ کان پوءِ به منافعو حاصل ٿيندو رهي ٿو، جيڪو باقاعده پينشن کان وڌيڪ ٿي سگهي ٿو. پاڪستان جي حوالي سان حڪومت نون سرڪاري ملازمن لاءِ ڪنٽريبيوٽري پينشن اسڪيم لاڳو ڪرڻ تي غور ڪرڻ کپي، جيڪڏهن اها اسڪيم نون ڀرتي ٿيل ملازمن تي لاڳو ڪئي وئي ته موجوده ملازمن کي ڪو به اعتراض نه هوندو. اهو قدم پينشن جي بجيٽ وڌڻ کي روڪڻ ۾ گهڻو مددگار ثابت ٿيندو، تنهنڪري موجوده بيان ڪيل فائدي واري پينشن اسڪيم کي ملڪ ۾لاڳو ڪرڻ جي ضرورت آهي.

ملڪ ۾ مهانگائي جي موجوده شرح 25 سيڪڙو کي نظر ۾ رکندي پگهارن ۾ 25 سيڪڙو واڌ جي سفارش ڪئي وڃي. انهن جي خريداري جي قوت کي برقرار رکڻ گهرجي. ملازمن جي پگهارن ۾ واڌ جي مطالبن  ۽ سالياني هڙتال جي مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ، حڪومت هڪ منصوبي تي عمل ڪري سگهي ٿي، جيڪا هر سال پگهار ۾ هڪ مقرر سيڪڙو واڌ کي يقيني بڻائي. ملازمن ۽ حڪومت کي خبر هجي ته ملازمن جي پگهار ايتري فيصد هر سال وڌندي. ان مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ حڪومت ۽ ملازمن کي گڏجي ويهي سالياني پگهارن ۾ واڌ جو فيصلو ڪرڻ گهرجي.  اضافي طور تي، موجوده ملازمن جي هائرنگ الائونسز کي سڌو سنئون وفاقي ملازمن جي پگهار ۾ ضم ڪرڻ گهرجي.

امدادي پينشن اسڪيم کي پاڪستان جي پينشن سسٽم کي بهتر بڻائڻ لاءِ هڪ جامع اقدام ۾ شامل ڪيو وڃي. هن وسيع ڪوشش ۾ ريٽائرڊ سرڪاري ملازمن جي پينشن جي رقم کي وڌائڻ ۽ موجوده پينشن جي جوڙجڪ کي درپيش مالي چئلينجن کي منهن ڏيڻ ۾ شامل ٿيڻ گهرجي. اضافي طور تي، سڌارن کي پاڪستان جي افرادي قوت ۽ سرڪاري ملازمن لاءِ مالي استحڪام ۽ ريٽائرمينٽ فائدن کي محفوظ ڪرڻ تي ڌيان ڏيڻ گهرجي. هن مقصد کي حاصل ڪرڻ لاءِ، حڪومت پينشن جي سيڙپڪاري جي نگراني ۽ بهتري لاءِ هڪ پينشن فنڊ مئنيجمينٽ اٿارٽي قائم ڪندي، ملازمن لاءِ لازمي مالي خواندگي پروگرام متعارف ڪرائي ته جيئن انهن کي ريٽائرمينٽ جي منصوبابندي ڪرڻ ۾ مدد ملي، ۽ پينشن فنڊ مهيا ڪرڻ لاءِ اقدامات تي غور ڪيو وڃي جيئن پبلڪ پرائيويٽ پارٽنرشپ جي سيڙپڪاري ڪرڻ جي ڳولا لاءِ مدد ملي سگهي.

 

 

 

 

You might also like
Leave A Reply

Your email address will not be published.