بيماريون ۽ موت ته اڻٽر آهن، پر ترقي پسند ۽ نظرياتي شخصيتون زندگين کي ئي زندگيون ڏئي وينديون آهن. عبداش پنھور به اهڙين ئي شخصيتن مان هڪ هو، جيڪو ڪينسر جي بيماري سان به خودداري ۽ همت سان جهيڙيندو رهيو. بظاهر هو ڪالهه اسان کان جسماني طور وڇڙي ويو آهي پر اهڙيون شخصيتون صرف پيدا ٿينديون آهن، مرنديون ناهن.
عبداش پنھور اشتراڪي نظريي سان سلهاڙيل هو ۽ سڄي ڄمار ان نظريي تحت سياسي، سماجي ۽ صحافتي طور جدوجهد ڪندو رهيو. اهڙا ماڻهو پنهنجي ذات ۽ عمل ۾ ئي انقلاب هوندا آهن ۽ پنهنجي عملن سان تبديليون آڻيندا آهن. دنيا کي اصل ۾ اهڙن ئي نظرياتي ۽ انقلابي ماڻهن جي ضرورت هوندي آهي، باقي ٻيا سڀ ڄڻ ڌرتيءَ تي بار هوندا آهن.
عبداش پنھور جي زندگيءَ کي ڏسجي ته محسوس ٿيندو ته هن لاءِ سياسي نظريو ۽ عمل زندگي گذارڻ جو هڪ طريقو هو. هو جنهن فڪر سان وابسته ٿيو، ان کي پنهنجي عمل، صحافت، لکڻين ۽ سماجي روين وسيلي منتقل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو. نظرياتي ماڻهوءَ جي اصل سڃاڻپ اها ئي هوندي آهي ته هو پنهنجي فڪر کي رڳو قول تائين محدود نه رکي، پر پنهنجي عملي زندگيءَ ۾ به ان جا اثر ڏيکاري. عبداش پنھور اهڙي ئي سوچ جو ماڻهو هو. اشتراڪي فڪر سان وابسته ماڻهو دنيا کي هڪ اهڙي نظر سان ڏسندا آهن، جنهن ۾ انسان جي قدر جو تعين سندس دولت، طاقت يا سماجي حيثيت سان نه، پر انسان هجڻ جي بنياد تي ٿئي. برابري، سماجي انصاف، پورهيتن جا حق ۽ استحصال کان پاڪ سماج اهڙي فڪر جا اهم بنياد رهيا آهن. عبداش پنھور به پنهنجي فڪري وابستگيءَ وسيلي انهن ئي سوالن کي سماج جي آڏو رکندو رهيو. سندس جدوجهد جو مطلب اهو هو ته انسان کي انسان کان گهٽ نه سمجهيو وڃي ۽ سماج ۾ اهڙو نظام هجي، جنهن ۾ وسيلن ۽ موقعن تي چند ماڻهن جي اجاراداري نه هجي.
نظرياتي ماڻهو عام ماڻهن کان ان معنيٰ ۾ مختلف هوندا آهن ته هو پنهنجي ذات کان اڳتي سوچيندا آهن. هو رڳو پنهنجي گهر، پنهنجي روزگار، پنهنجي آرام ۽ پنهنجي مستقبل بابت نه سوچيندا آهن، پر ايندڙ نسلن لاءِ دنيا کي بهتر بڻائڻ جو خواب به ڏسندا آهن. انهن جي جدوجهد جو نتيجو شايد سندن حياتيءَ ۾ مڪمل طور ظاهر نه ٿئي، پر سندن خيال ماڻهن جي ذهنن ۾ زنده رهندا آهن. اهو ئي سبب آهي ته فڪري ماڻهو جسماني طور دنيا مان هليا وڃڻ باوجود پنهنجي سوچ وسيلي سماج ۾ موجود رهندا آهن.
عبداش پنھور جو سياسي ورثو به سندس لکڻين، صحافتي جدوجهد، ساٿين سان لاڳاپن ۽ انهن ماڻهن جي يادگيرين ۾ موجود رهندو، جن سان هن گڏجي سماجي، سياسي ۽ صحافتي جدوجهد ڪئي. سندس زندگي اسان کي اهو سوال به ڏئي ٿي ته ڇا اسان جي سماج کي اڄ به اهڙن ماڻهن جي ضرورت آهي؟ جواب يقيناً ها ۾ آهي. بلڪه اڄ، جڏهن سياسي ۽ سماجي قدر گهڻو ڪري ذاتي مفادن، الزام تراشي ۽ اقتدار جي چوڌاري گهمن ٿا، تڏهن اصولن، نظرين ۽ اجتماعي مفادن لاءِ بيهندڙ ماڻهن جي ضرورت وڌي وئي آهي.
نظرياتي صحافت لاءِ به سندس وڇوڙو هڪ سانحو آهي سندس صحافتي زندگيءَ مان اهو سبق ملي ٿو ته صحافت ۽ سماجي جدوجهد کي ڪيئن عوام سان ڳنڍجي، فڪر کي ڪيئن عمل ۾ تبديل ڪجي ۽ اصولن تي ڪيئن بيهي رهجي. هن پنهنجي صحافت کي رڳو پنهنجي ذات لاءِ استعمال نه ڪيو. هن پنهنجي حصي جو وقت، قلم ۽ توانائي هڪ اهڙي سماج جي خواب لاءِ وقف ڪئي، جنهن ۾ انسان جي عزت، برابري ۽ انصاف کي بنيادي حيثيت حاصل هجي. اهڙن ماڻهن جي زندگيءَ جو قدر ان ڳالهه سان نه ڪيو ويندو آهي ته انهن ڪيترو مال گڏ ڪيو يا ڪيتري شهرت حاصل ڪئي، پر ان ڳالهه سان ڪيو ويندو آهي ته انهن پنهنجي سماج لاءِ ڇا ڇڏيو.هاڻي جڏهن عبداش پنهور جي مرتئي کان پوءِ سندس زندگي ۽ ڪارج تي ڳالهايو ۽ لکيو ويندو ته يقينن عبداش پنهور جي شخصي تاريخ قلمبند ٿي ويندي جنهن ۾ سندس زندگي جي حاصلات جا نتيجا ۽ سبق ملندا
عبداش جي زندگي اهو يقين به ڇڏي وڃي ٿي ته خيال، اصول ۽ جدوجهد ڪنهن هڪ ماڻهوءَ سان ختم ناهن ٿيندا.
اسان کي عبداش پنھور کي ياد رکڻ لاءِ سندس فڪري ورثي تي بحث ڪرڻ، سندس لکڻين کي محفوظ ڪرڻ ۽ نئين نسل تائين پهچائڻ گهرجي. ڇو ته نظرياتي ماڻهوءَ جي اصل زندگي سندس جسماني حياتيءَ کان گهڻي ڊگهي هوندي آهي. سندس جسم مٽيءَ ۾ ملي ويندو آهي، پر سندس خيال انهن ذهنن ۾ سفر ڪندا رهندا آهن، جيڪي سماج کي تبديل ڪرڻ جو خواب ڏسندا آهن. عبداش پنھور جو وڇوڙو به اهڙو ئي هڪ وڇوڙو آهي. هو هليو ويو، پر سوال ڇڏي ويو؛ هو خاموش ٿي ويو، پر سندس فڪر جو آواز موجود رهندو. بيماري ۽ موت اڻٽر سهي، پر انسان جي عظمت ان ۾ آهي ته هو پنهنجي مختصر زندگيءَ کي ڪنهن وڏي مقصد سان ڳنڍي وڃي. عبداش پنھور پنهنجي زندگيءَ کي هڪ نظريي، هڪ جدوجهد ۽ هڪ بهتر سماج جي خواب سان ڳنڍي ڇڏيو هو. ان ڪري سندس موت پڄاڻي نه، پر سندس فڪري ورثي جي نئين شروعات سمجهڻ گهرجي.
سو اهڙا ماڻهو حقيقي معنيٰ ۾ پنهنجي ذات ۾ ئي انقلاب هوندا آهن، ڇاڪاڻ ته هو پنهنجي عمل سان ماڻهن کي سوچڻ، سوال ڪرڻ ۽ تبديليءَ لاءِ بيهڻ جو حوصلو ڏيندا آهن. ڌرتيءَ کي انهن ئي ماڻهن جي ضرورت هوندي آهي، جيڪي ان کي صرف رهڻ جي جاءِ نه، پر بهتر بڻائڻ جي ذميواري به سمجهندا آهن. عبداش پنھور انهن ماڻهن مان هو. سندس جدوجهد، سندس فڪر ۽ سندس صحافتي ورثو ئي سندس اصل سڃاڻپ آهي، ۽ اهو ورثو سندس جسماني وڇوڙي کان پوءِ به يقينن زندهه رهندو.
