سنڌ جي تاريخ ۾ ڪي اهڙيون شخصيتون به پيدا ٿينديون آهن، جيڪي پنهنجي زندگيءَ دوران خاموشي سان ڪم ڪندي ماڻهن جي دلين ۾ مستقل جاءِ ٺاهي وٺنديون آهن. اهڙيون شخصيتون پنهنجي عهدن، شهرت يا دولت جي ڪري نه، پر پنهنجي ڪردار، فڪر ۽ عوامي خدمتن جي ڪري سڃاتيون وينديون آهن. مرحوم عبداش پنهور به اهڙين ئي شخصيتن مان هڪ هو، جنهن پنهنجي سڄي زندگي قلم، شعور ۽ جدوجهد جي راهه تي هلندي گذاري. عبداش پنهور جو لاڏاڻو سنڌ جي صحافتي، ادبي ۽ سياسي حلقن لاءِ هڪ وڏو صدمو آهي.
هن نه صرف صحافي طور پنهنجو نالو پيدا ڪيو، پر هڪ باشعور شاگرد اڳواڻ، ليکڪ، سماجي ڪارڪن ۽ ترقي پسند سوچ رکندڙ انسان طور به پنهنجي سڃاڻپ قائم ڪئي. سندس وڇوڙي سان سنڌ هڪ اهڙو آواز وڃائي ڇڏيو آهي، جيڪو هميشه عوامي مسئلن، سماجي انصاف ۽ سچائي جي ڳالهه ڪندو رهيو.
شاگرد سياست کان صحافت تائين عبداش پنهور پنهنجي نوجوانيءَ ۾ شاگرد سياست سان لاڳاپيل رهيو. اهو دور سنڌ ۾ سياسي ۽ سماجي شعور جي واڌ جو دور هو. شاگرد تنظيمون صرف تعليمي مسئلن تائين محدود نه هيون، پر سماج جي وڏن مسئلن تي به آواز اٿارينديون هيون. عبداش پنهور به انهن نوجوانن مان هو، جن تعليم، جمهوريت، انساني حقن ۽ شاگردن جي جائز مطالبن لاءِ جدوجهد ڪئي. شاگردي واري دور ۾ حاصل ڪيل سياسي ۽ سماجي شعور سندس سڄي زندگيءَ تي اثرانداز رهيو. بعد ۾ جڏهن هن صحافت جي شعبي ۾ قدم رکيو ته سندس قلم ۾ به ساڳيو عوامي رنگ ۽ شعور نظر آيو. هن صحافت کي طاقتور ماڻهن جي تعريف ڪرڻ لاءِ نه، پر عام ماڻهن جي آواز کي اجاگر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو.
عبداش پنهور انهن صحافين مان هو، جيڪي خبر کي صرف خبر نه سمجهندا هئا، پر ان جي پويان لڪل سماجي حقيقتن کي به سمجهڻ جي ڪوشش ڪندا هئا. هو مسئلن جي بنيادي سببن تي نظر رکندو هو ۽ انهن کي عوام آڏو پيش ڪرڻ کي پنهنجي ذميواري سمجهندو هو. سندس صحافتي زندگي سچائي، ايمانداري ۽ بيباڪي سان ڀرپور رهي. هن ڪڏهن به پنهنجي اصولن تي سوديبازي نه ڪئي. صحافتي برادري ۾ کيس هڪ سنجيده، باوقار ۽ ذميوار صحافي طور سڃاتو ويندو هو. سندس تحريرن ۾ سنجيدگي، فڪري پختگي ۽ عوامي درد موجود هوندو هو.
هو هميشه سنڌ جي ڳوٺاڻن علائقن، هارين، مزدورن، شاگردن ۽ عام ماڻهن جي مسئلن کي اجاگر ڪرڻ لاءِ سرگرم رهيو. سندس قلم انهن ماڻهن جو ترجمان بڻيو، جن جو آواز اڪثر اقتداري ايوانن تائين نه پهچندو آهي.ادب ۽ فڪر سان وابستگي صحافت سان گڏ عبداش پنهور ادب سان به گهري وابستگي رکندو هو. ڪتابن سان محبت، علم دوستي ۽ مطالعي جي عادت سندس شخصيت جو اهم حصو هئي. هو ادبي گڏجاڻين، علمي بحثن ۽ فڪري سرگرمين ۾ دلچسپي وٺندو هو.
سندس لکڻين ۾ صرف خبر نه هوندي هئي، پر فڪر، تجزيو ۽ سماجي شعور به شامل هوندو هو. هو سنڌ جي تاريخ، ثقافت، ٻولي ۽ قومي سڃاڻپ بابت گهري دلچسپي رکندو هو. ادب ۽ صحافت جي گڏيل تجربن کيس هڪ منفرد شخصيت بڻائي ڇڏيو هو.انسان دوست شخصيت عبداش پنهور جي شخصيت جو سڀ کان خوبصورت پاسو سندس انسان دوستي هئي. هو دوستن سان محبت ڪندڙ، نوجوانن جي همت افزائي ڪندڙ ۽ هر ڪنهن سان خلوص سان پيش ايندڙ انسان هو. سندس دوستن جو دائرو تمام وسيع هو، جنهن ۾ صحافي، اديب، سياسي ڪارڪن، استاد ۽ شاگرد شامل هئا.ھو اختلاف راءِ کي برداشت ڪرڻ جي صلاحيت رکندو هو. سندس محفلن ۾ دليل، فڪر ۽ علم جي ڳالهه ٿيندي هئي. هو نفرت بدران محبت، تڪرار بدران گفتگو ۽ مايوسي بدران اميد جو پيغام ڏيندو هو.بيماري سان بهادريءَ وارو مقابلو
زندگيءَ جي آخري ڏينهن ۾ عبداش پنهور ڪينسر جهڙي موذي مرض ۾ مبتلا رهيو. پر هن بيماري کي پنهنجي حوصلي تي غالب نه اچڻ ڏنو. هن وڏي همت ۽ صبر سان علاج جاري رکيو. سندس دوستن ۽ ساٿين موجب هو سخت تڪليفن جي باوجود به زندگي بابت مثبت سوچ رکندو هو.ڪراچي جي اسپتال ۾ علاج دوران به سندس دوست، ساٿي ۽ مداح سندس صحتيابي لاءِ دعائون ڪندا رهيا، پر آخرڪار هو پنهنجي هزارين چاهيندڙن کي سوڳوار ڇڏي راهه رباني اختيار ڪري ويو. عبداش پنهور جي لاڏاڻي سان سنڌ جي صحافت، ادب ۽ سماجي تحريڪن کي وڏو نقصان پهتو آهي. اهڙيون شخصيتون روز روز پيدا نه ٿينديون آهن. هو انهن ماڻهن مان هو، جيڪي پنهنجي عمل سان سڃاتا ويندا آهن ۽ پنهنجي پويان عزت، محبت ۽ سٺيون يادون ڇڏي ويندا آهن.
جڏهن سندس مڙهه ڪراچي کان دوڙ روانو ٿيو ۽ رستي ۾ صحافين، سياسي ڪارڪنن، اديبن ۽ دوستن سندس آخري ديدار ڪري کيس سرخ سلام پيش ڪيو، ته اهو منظر سندس عوامي محبت جو ثبوت هو. ماڻهن جي اکين ۾ ڳوڙها ۽ دلين ۾ ڏک ان ڳالهه جو اظهار هئا ته هڪ سچو ساٿي، فڪر جو ماڻهو ۽ عوامي آواز هميشه لاءِ خاموش ٿي ويو آهي. عبداش پنهور جو جسم ته مٽيءَ ماءُ حوالي ٿي ويندو، پر سندس فڪر، صحافتي خدمتون، ادبي ڪم ۽ عوامي جدوجهد هميشه زنده رهندي. هو انهن ماڻهن مان هو، جيڪي وقت گذرڻ سان وسرندا ناهن، پر سندن يادون وڌيڪ روشن ٿينديون آهن.سنڌ جي صحافت، ادب ۽ سماجي شعور جي تاريخ ۾ عبداش پنهور جو نالو احترام سان ياد ڪيو ويندو. سندس زندگي ايندڙ نسلن جي صحافين، ليکڪن ۽ سماجي ڪارڪنن لاءِ هڪ مثال ۽ مشعلِ راهه رهندي.
