جيڪڏهن ڪنهن کي اهو ڄاڻڻو هجي ته انسان ۽ قومن جي وچ ۾ رياستون هڪ ٻئي بابت ڪيتري حد تائين بدگماني ۽ حسد رکن ٿيون، ته هن دور ۾ فوجي مقابلي جي عالمي ڊوڙ تي نظر رکڻ واري معتبر اداري اسٽاڪ هوم عالمي امن تحقيقاتي اداري جون سالياني ۽ ڇهه ماهي رپورٽون پڙهڻ ڪافي آهن۔ سال 2025 جي هٿيارن بابت رپورٽ موجب، هر سال وانگر هن سال به هٿيارن جي واپار ۾ لڳ ڀڳ 3 سيڪڙو واڌ ٿي. يعني لڳ ڀڳ 2.88 ٽريلين ڊالر جا هٿيار خريد ۽ وڪرو ڪيا ويا. گويا دنيا جي هر انسان جي تحفظ جي نالي تي صرف هڪ سال ۾ في ماڻهو لڳ ڀڳ ساڍا ٽي سئو ڊالر هٿيارن تي خرچ ڪيا ويا. اها رقم عالمي مجموعي پيداوار جي لڳ ڀڳ اڍائي سيڪڙو برابر آهي. 2009 کان پوءِ ڪنهن به هڪ سال ۾ هٿيارن تي ايترو خرچ نه ٿيو هو. يورپ جي دفاعي خرچن ۾ هڪ سال ۾ 14 سيڪڙو ۽ ايشيا ۽ پيسفڪ علائقي ۾ 8.1 سيڪڙو واڌ ٿي۔
عالمي سطح تي 2025 ۾ ٿيل خرچن مان 58 سيڪڙو رڳو پنج ملڪن ڪيا: آمريڪا، چين، روس، جرمني ۽ ڀارت۔ آمريڪا هميشه وانگر 2025 ۾ به دفاعي خرچن ۾ سڀ کان اڳتي رهيو. آمريڪا جو دفاعي بجيٽ 954 ارب ڊالر هو، جيڪو لڳاتار ڇهن ملڪن جي گڏيل بجيٽ کان به وڌيڪ آهي. چين ان عرصي ۾ 336 ارب ڊالر ۽ روس 190 ارب ڊالر خرچ ڪيا۔ ڊونلڊ ٽرمپ جي پاليسي “پنهنجو دفاعي بار پاڻ کڻو” جي دٻاءَ هيٺ ناٽو جي يورپي ساٿين 1953 کان پوءِ 2025 ۾ هٿيارن تي سڀ کان وڌيڪ خرچ ڪيو. مثال طور: بيلجيم ۾ 59٪، اسپين ۾ 50٪، ناروے ۾ 49٪، ڊنمارڪ ۾ 46٪، جرمني ۾ 24٪ ۽ پولينڊ ۽ ڪينيڊا ۾ 23٪ واڌ ٿي۔
جرمني، جيڪو ٻي عالمي جنگ کان پوءِ هٿيارن جي ڊوڙ کان پاسو ڪري رهيو هو، هاڻي آمريڪي پاليسين ۾ تبديلي کان پوءِ ٻيهر فوجي ميدان ۾ سرگرم ٿي ويو آهي ۽ 114 ارب ڊالر خرچ ڪري عالمي فهرست ۾ چوٿين نمبر تي اچي ويو آهي۔ جاپان به ٻي عالمي جنگ کان پوءِ آمريڪا جي ايٽمي ڇٽي تي ڀروسو ڪندي هٿيار نه ٺاهڻ ۽ نه وڪڻڻ جي پاليسي اختيار ڪئي هئي، پر هاڻي هن به 62 ارب ڊالر کان وڌيڪ دفاع تي خرچ ڪيو، جيڪو جنگ کان پوءِ سڀ کان وڏو بجيٽ آهي. هاڻي جاپان به جديد دفاعي نظام ۽ ڳرا هٿيار وڪڻي رهيو آهي۔
تائيوان، جنهن جي حفاظت جو وعدو آمريڪا ڪيو هو، هن به پنهنجي دفاعي خرچن ۾ 14٪ (18 ارب ڊالر) واڌ ڪئي، جيڪا 1988 کان پوءِ سڀ کان وڏي واڌ آهي. ٻي طرف چين 2035 تائين پنهنجي فوجي طاقت کي جديد بڻائڻ جي پاليسي تي تيزي سان عمل ڪري رهيو آهي ۽ گذريل ٽن ڏهاڪن کان دفاعي بجيٽ وڌائيندو پيو اچي۔ چار سالن کان جاري روس ۽ يوڪرين جي جنگ پڻ عالمي دفاعي خرچن ۾ واڌ جو وڏو سبب آهي. روس جي فوجي بجيٽ ۾ 7.5٪ واڌ ٿي، جڏهن ته يوڪرين جي خرچن ۾ هڪ سال ۾ 40٪ اضافو ٿيو۔
مشرقِ وسطى ۾ سعودي عرب سڀ کان وڏو هٿيار خريدار آهي، جنهن 83 ارب ڊالر خرچ ڪيا، جڏهن ته اسرائيل 49 ارب ڊالر خرچ ڪيا. پر انهن انگن ۾ آمريڪا طرفان اسرائيل کي ملندڙ اربين ڊالر جي فوجي امداد شامل ناهي. ان جي ابتڙ، ايران جي دفاعي خرچن ۾ 5.5٪ گهٽتائي آئي، باوجود ان جي جو ملڪ ۾ مهانگائي 40٪ کان وڌيڪ آهي۔
ڏکڻ ايشيا ۾ ڀارت هميشه فوجي خرچن ۾ اڳتي رهيو آهي ۽ عالمي فهرست ۾ پنجين نمبر تي آهي. هن گذريل سال 92 ارب ڊالر خرچ ڪيا، جيڪي پاڪستان جي خرچن کان لڳ ڀڳ 80 ارب ڊالر وڌيڪ آهن۔آفريڪا سڄي براعظم طور 58 ارب ڊالر خرچ ڪيا، جيڪي جاپان جي خرچن کان به گهٽ آهن. آفريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ خرچ الجزائر ڪيو، جنهن پنهنجي قومي آمدني جو 25٪ هٿيارن تي خرچ ڪيو۔ڊونلڊ ٽرمپ جي حڪومت هن سال لاءِ هڪ ٽريلين ڊالر کان وڌيڪ دفاعي بجيٽ منظور ڪرائي آهي، جڏهن ته ايندڙ سال لاءِ 1.5 ٽريلين ڊالر جو مطالبو ڪيو ويو آهي. ايران ۽ آمريڪا جي تڪرار ۾ صرف 40 ڏينهن ۾ 45 ارب ڊالر خرچ ڪيا ويا آهن۔ آخرڪار، اهو ثابت ٿئي ٿو ته انسان جي فطري بي اعتمادي ۽ لالچ ايندڙ سالن ۾ به هٿيارن جي واپار کي منافعو ڏيندڙ ڪاروبار بڻائي رکندي، ۽ هٿيارن جي هن ڊوڙ جو پيٽ ڪڏهن به نه ڀرندو۔
