انساني زندگيءَ جو معيار شهرين جي بنيادي حقن سان لاڳاپيل آهي. انساني حقن جي پاسداري بابت عالمي شهرت رکندڙ غير سرڪاري تنظيم ايمنسٽي انٽرنيشنل جي سالياني رپورٽ ۾ اهو انڪشاف ڪيو ويو آهي ته دنيا جي اڪثر ملڪن ۾ انساني حقن جي صورتحال لاڳيتو خراب ٿي رهي آهي. انهن ملڪن ۾ آمريڪا، يورپ، اسرائيل ۽ وچ اوڀر جا ملڪ، ڀارت، پاڪستان ۽ افغانستان وغيره شامل آهن۔ ايمنسٽي انٽرنيشنل جي سيڪريٽري جنرل ايگنيس ڪالمارڊ رپورٽ جاري ٿيڻ جي موقعي تي چيو ته دنيا ڀر ۾ انساني حقن جي حالت وڌيڪ خراب ٿي رهي آهي. هن چيو ته طاقتور ملڪ انساني حقن جي تحفظ ۾ سنجيدگي نٿا ڏيکارين. هن رپورٽ ۾ 102 ملڪن جي حالتن جو جائزو ورتو ويو آهي ۽ لڳ ڀڳ 400 صفحن تي ٻڌل هيءَ رپورٽ حقيقتن جي عڪاسي ڪري ٿي. رپورٽ موجب مختلف رياستن ۾ طاقت جو استعمال ڪري مخالفن کي ختم ڪيو ويو آهي. ان رپورٽ ۾ خاص طور تي غزه جي ڳڻتي جوڳي صورتحال جو ذڪر ڪيو ويو آهي۔
اسرائيل کي سڌي طرح فلسطيني ٻارن سميت هزارين ماڻهن جي قتل جو ذميوار قرار ڏنو ويو آهي. رپورٽ ۾ اهو به اهم نڪتو شامل آهي ته عالمي عدالتن کي انصاف مهيا ڪرڻ کان روڪڻ لاءِ وڏيون طاقتون دٻاءُ وجهن ٿيون. آمريڪا ۽ ڪجهه ٻين ملڪن عالمي عدالت انصاف پاران اسرائيلي وزيراعظم کي جنگي ڏوهاري قرار ڏيڻ واري فيصلي تي عمل ناهي ڪيو، بلڪه صدر ٽرمپ انهن ججن تي آمريڪا ۾ داخلا تي پابندي به لڳائي، جيڪو عالمي صورتحال لاءِ خطري وارو قدم آهي۔ايمنسٽي انٽرنيشنل جي هن رپورٽ ۾ موسمي تبديلي (ڪلائميٽ چينج) جو به خاص ذڪر ڪيو ويو آهي. آمريڪي صدر ٽرمپ فضائي گدلاڻ کي گهٽائڻ لاءِ رينيوبل انرجي (قابلِ تجديد توانائي) جي حوصلا افزائي ڪرڻ لاءِ تيار ناهن. رينيوبل انرجي اصل ۾ فوسل فيولز جو متبادل آهي ۽ ان جي استعمال سان موسمي تبديليءَ جا اثر گهٽائي سگهجن ٿا. موسمي تبديليءَ جا اثر ترقي پذير ملڪن تي، جن ۾ پاڪستان ۽ پاڙيسري ملڪ شامل آهن، سڌي طرح پون ٿا. پاڪستان، ڀارت ۽ بنگلاديش ۾ ٻوڏن، مسلسل برساتن، جبلن جي ڪري پوندڙ حادثن، ۽ سخت گرمي ۽ سردي سبب عام ماڻهن لاءِ مشڪلاتون وڌي ويون آهن۔
رپورٽ ۾ اهو به چيو ويو آهي ته جيڪي ملڪ تڪراري علائقن (ڪنفلڪٽ زون) ۾ اچن ٿا، اتي انٽرنيٽ تي پابنديون، شهرين جي نگراني ۽ بنيادي حقن کي محدود ڪندڙ قانون لاڳو ڪيا ويا آهن. ڀارت بابت رپورٽ ۾ چيو ويو آهي ته حڪومت جي سرپرستي هيٺ مذهبي انتهاپسندي سبب اقليتن جي حالت خراب آهي۔ مذهبي انتهاپسندي سبب ڀارت جي وڏي اقليت مسلمان سخت خوف ۾ زندگي گذاري رهي آهي.رپورٽ ۾ افغانستان جو به ذڪر ڪيو ويو آهي، جتي طالبان حڪومت عورتن کان تعليم ۽ روزگار جا حق کسي ورتا آهن. اقليتن سان به ساڳي صورتحال آهي. اهڙا قانون ٺاهيا ويا آهن جيڪي غلامي جهڙي نظام کي ٻيهر جنم ڏئي سگهن ٿا. طالبان جي عالمن کي ڏوهن تي به خاص تحفظ حاصل آهي، جڏهن ته عورتن ۽ اقليتن لاءِ سخت سزائون مقرر ڪيون ويون آهن. رپورٽ ۾ اهو به چيو ويو آهي ته روس، بنگلاديش ۽ برما ۾ به انساني حقن جي حالت خراب آهي. برما ۾ روهنگيا اقليت کي ٻئي درجي جا شهري بڻائي رکيو ويو آهي۔ هي ماڻهو آسٽريليا، فلپائن، ٿائيلينڊ، ملائيشيا ۽ سنگاپور جهڙن ملڪن ڏانهن پناهه لاءِ وڃڻ جي ڪوشش ڪن ٿا، پر اهي ملڪ کين قبول ڪرڻ لاءِ تيار ناهن. بنگلاديش، جيڪو برما جو پاڙيسري آهي، اهو به وڌيڪ روهنگيا ماڻهن کي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪري رهيو آهي. رپورٽ ۾ ايران جو به ذڪر ڪيو ويو آهي، جتي عورتن جي حقن ۽ ڪجهه ماڻهن جي ڦاهين بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي وئي آهي۔
رپورٽ ۾ پاڪستان بابت به مختلف پابندين جو ذڪر ڪيو ويو آهي. هڪ غير سرڪاري تنظيم جي حوالي سان ٻڌايو ويو آهي ته گذريل سال پاڪستان ۾ عورتن تي تشدد جا واقعا 25 ڀيرا وڌي ويا آهن۔ ايمنسٽي انٽرنيشنل جي سالياني رپورٽ عالمي سطح تي انساني حقن جي صورتحال بابت هڪ اهم دستاويز سمجهي ويندي آهي، جنهن کي خاص طور تي يورپي يونين اهميت ڏئي ٿي۔ انساني حقن جي ڀڃڪڙي سبب عام شهرين جي زندگي متاثر ٿئي ٿي، رياست ۽ عوام وچ ۾ فاصلا وڌن ٿا، ۽ غير جمهوري قوتون ان مان فائدو وٺن ٿيون، جنهن سان نوجوان به متاثر ٿين ٿا۔انهيءَ ڪري ضروري آهي ته هن رپورٽ تي قومي اسيمبلي جي انساني حقن واري سليڪٽ ڪميٽي، جيڪا بلاول ڀٽو زرداري جي چيئرمين شپ هيٺ قائم آهي، سنجيدگي سان غور ڪري۔ هي ڪميٽي گذريل ٻن سالن کان عملي طور غير فعال آهي۔ ان جي ميمبرن کي گهرجي ته روايتي طور رپورٽ کي رد ڪرڻ بدران ان ۾ ڪيل نڪتن جي غير جانبدار جاچ ڪن ۽ جتي ضرورت هجي، اتي مظلوم طبقن جي حقن جي تحفظ لاءِ قانونسازي ڪن۔
