لاهور(مبشر لقمان) آمريڪا آبنائي هرمز کي بند ڪري ڇڏيو، سينٽ ڪام پنهنجي بيان ۾ واضح ڪيو آهي ته هن ناڪابندي جو اطلاق عربي ملڪن جي بندرگاهن کان ايندڙ يا ويندڙ جهازن تي نه ٿيندو، پر صرف انهن جهازن کي روڪيو ويندو جيڪي ايراني بندرگاهن ۾ داخل ٿيندا يا نڪرندا۔ان جو مطلب آهي ته دنيا جي سڀني ملڪن جا اهي جهاز، جيڪي ايران جي بندرگاهن ڏانهن ويندا يا اتان ايندا، انهن تي اها پابندي لاڳو ٿيندي۔ ظاهر ۾ ته اهو قدم ايران خلاف لڳي ٿو، پر حقيقت ۾ ان جو وڏو اثر چين تي پوندو، ڇو ته ايراني بندرگاهن مان نڪرندڙ گهڻا جهاز چين ڏانهن ويندا آهن۔ان جو مطلب آهي ته آمريڪا صرف ايران جي تيل جي برآمد بند نٿو ڪري، پر چين جي توانائي جي وڏي فراهمي واري لائين کي به ڪٽڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي۔اسلام آباد ڳالهين کان ڪجهه ڪلاڪن بعد صدر ٽرمپ ٻه اهم اعلان ڪيا:پهريون ته آمريڪي بحريه آبنائي هرمز مان گذرندڙ جهازن تي ناڪابندي ڪندي۔ٻيو ته چين چاهي ته آمريڪا کان تيل خريد ڪري سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته آمريڪا وٽ گهڻو تيل موجود آهي ۽ اهو ايران کان سستو به آهي۔هاڻي جيڪڏهن ٻنهي بيانن کي گڏ ڏسجي ته تصوير صاف ٿي وڃي ٿي: هڪ طرف چين جي تيل واري لائين بند ڪرڻ، ٻي طرف کيس آمريڪا کان تيل وٺڻ جي آڇ ڪرڻ۔پر سوال آهي ته ڇا چين اها آڇ قبول ڪندو؟ چين ايران کان پنهنجي ڪرنسي ۾ تيل خريد ڪري ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته هو آمريڪي مالي نظام کان آزاد رهڻ چاهي ٿو۔ جيڪڏهن هو آمريڪا کان تيل وٺندو ته کيس ڊالر استعمال ڪرڻو پوندو ۽ آمريڪي بئنڪنگ نظام ۾ اچڻو پوندو، جنهن سان هو آمريڪا جي ڪنٽرول هيٺ اچي سگهي ٿو۔ان ڪري لڳي ٿو ته مقصد تيل وڪرو ڪرڻ نه، پر چين تي دٻاءُ وجهڻ آهي۔ٻئي طرف ايران آبنائي هرمز تي هڪ نئون نظام لاڳو ڪيو آهي، جنهن تحت ڪجهه ملڪن کي ترجيح ڏني وڃي ٿي، جهڙوڪ پاڪستان، چين، روس، ڀارت ۽ عراق۔ انهن ملڪن لاءِ گذر آسان آهي، جڏهن ته ٻين کي سيڪيورٽي چيڪ ۽ فيس ادا ڪرڻي پوي ٿي۔فيس عام طور في بيرل هڪ ڊالر آهي، جيڪا چيني ڪرنسي يا ڊجيٽل ڪرنسي ۾ به ادا ڪري سگهجي ٿي۔ هاڻي دنيا جي نظرن جو مرڪز اهو آهي ته ڇا آمريڪا واقعي چيني جهازن کي روڪي سگهندو؟ جيڪڏهن آمريڪا بين الاقوامي پاڻي ۾ چيني جهازن کي روڪڻ جي ڪوشش ڪندو ته چين ان کي پنهنجي خودمختياري خلاف ڪارروائي سمجهندو۔چين جو امڪاني ردعمل اهو ٿي سگهي ٿو ته هو ايران جي وڌيڪ مدد ڪري، آمريڪي بانڊ وڪڻي ڇڏي يا پنهنجي بحريه به هن علائقي ۾ موڪلي جيڪڏهن ائين ٿيو ته صورتحال وڌيڪ خطرناڪ ٿي سگهي ٿي، ڇو ته پوءِ مقابلو صرف ايران سان نه، پر چين سان ٿيندو۔هاڻي سوال اهو آهي ته ڇا آمريڪا واقعي سڀني جهازن کي روڪي سگهندو؟ جيڪڏهن نه، ته دنيا ۾ سندس طاقت تي سوال اٿندا، ۽ جيڪڏهن ها، ته وڏي تڪرار جو خطرو وڌي ويندو۔تاريخ ٻڌائي ٿي ته جڏهن به ڪا وڏي طاقت اهم واپاري رستن تي ڪنٽرول وڃائي ٿي ته پوءِ ان تي اعتماد گهٽجي وڃي ٿو، اتحاد ٽٽي وڃن ٿا ۽ معيشت متاثر ٿئي ٿي۔تنهن ڪري موجوده صورتحال تمام حساس آهي۔پر اميد اڃا باقي آهي، ڇاڪاڻ ته ٻنهي ڌرين ڳالهين کي مڪمل طور ختم ڪرڻ جو اعلان ناهي ڪيو، ۽ نه ئي ڪنهن جنگ بندي جي کلي ڀڃڪڙي ٿي آهي۔جيڪڏهن پردي پٺيان سفارتڪاري جاري رهي ته شايد ڪو حل نڪري سگهي۔
