هلندڙ جنگ ۾ ڪا به سفارتڪاري بامعنيٰ نٿي بڻجي سگهي هي رڳو اخلاقي جملو ناهي، پر تاريخي طور بار بار ثابت ٿيل حقيقت آهي.عالمي سياست جي موجوده بحران کي سمجهڻ لاءِ، بين الاقوامي لاڳاپن جي نظريين اندر موجود اهم فريم ورڪن ڏانهن ڏسڻ ضروري آهي. خاص طور تي Realism اهو دليل ڏئي ٿو ته رياستون پنهنجي بقا ۽ مفادن لاءِ طاقت کي بنيادي اوزار طور استعمال ڪن ٿيون. هن نقطه نظر مطابق، آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ تڪرار ڪا استثنا نه، پر طاقت جي روايتي سياست جو تسلسل آهي.
پر تاريخ ٻڌائي ٿي ته صرف طاقت تي ڀاڙڻ گهڻو ڪري ناڪام ٿيندو آهي. مثال طور، ويٽنام جنگ (1955–1975) ۾ آمريڪا پنهنجي فوجي برتري باوجود واضح فتح حاصل نه ڪري سگهيو. اندازن موجب، هن جنگ ۾ 30 لک کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا، جڏهن ته آمريڪا کي به لڳ ڀڳ 58,000 فوجين جي جاني نقصان کي منهن ڏيڻو پيو. هي مثال ڏيکاري ٿو ته فوجي طاقت، سياسي ۽ سماجي حقيقتن کي مڪمل طور ڪنٽرول نٿي ڪري سگهي.
ساڳي ريت، Iraq War 2003 به هڪ اهم مثال آهي. آمريڪا جي اڳواڻي ۾ شروع ٿيل هن جنگ جو مقصد “جلدي فتح” هو، پر نتيجي ۾ هڪ ڊگهو عدم استحڪام پيدا ٿيو. Brown University جي Costs of War Project مطابق، هن جنگ ۾ 200,000 کان وڌيڪ شهري مارجي ويا ۽ ٽريلين ڊالر خرچ ٿيا. هي انگ اکر واضح ڪن ٿا ته جنگي حڪمت عمليون اڪثر غير متوقع ۽ مهانگيون نتيجا پيدا ڪن ٿيون.
موجوده حالتن ۾، خليج وارو علائقو خاص اهميت رکي ٿو، خاص ڪري Strait of Hormuz، جيڪو دنيا جي تيل جي فراهمي جو لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو گذرگاهه آهي . جيڪڏهن هتي ڪنهن به قسم جي رڪاوٽ پيدا ٿئي ٿي، ته عالمي مارڪيٽن ۾ تيل جون قيمتون تيزي سان وڌي سگهن ٿيون، جيئن 1973 جي تيل بحران دوران ٿيو هو، جڏهن قيمتون چار ڀيرا وڌيون .
انهيءَ تناظر ۾، ايران جي مزاحمت کي صرف فوجي اصطلاحن ۾ سمجهڻ ڪافي ناهي. Constructivism جي مطابق، رياستن جا رويا سندن سڃاڻپ، تاريخي تجربن ۽ قومي وقار سان جڙيل هوندا آهن. ايران لاءِ خارجي دٻاءُ صرف سياسي مسئلو ناهي، پر هڪ قومي خودمختياري جو سوال به آهي.
ٻئي طرف، آمريڪا جي پاليسين ۾ تسلسل جي کوٽ نظر اچي ٿي. هڪ ڏينهن ڳالهين جا اشارا، ٻئي ڏينهن فوجي ڌمڪيون. اهڙي حڪمت عملي، Liberalism جي اصولن جي ابتڙ آهي، جيڪي ادارن، ڳالهين ۽ تعاون تي زور ڏين ٿا. تاريخي طور، Camp David Accords جهڙيون سفارتي ڪوششون ئي پائيدار امن آڻڻ ۾ ڪامياب رهيون آهن، نه ڪي فوجي مداخلتون.
هڪ ٻيو اهم پاسو عالمي اتحادين جو رويو آهي. جڏهن ناٽو جا ميمبر به ڪنهن جنگي حڪمت عمليءَ کان فاصلو اختيار ڪن ٿا، ته اهو ان ڳالهه جو اشارو هوندو آهي ته عالمي سطح تي اتفاق راءِ موجود ناهي. اهڙي صورتحال ۾، ڪنهن به وڏي طاقت لاءِ اڪيلي فيصلا ڪرڻ وڌيڪ خطري وارو ٿي وڃي ٿو.
آخرڪار، موجوده بحران هڪ وڏي سوال کي جنم ڏئي ٿو: ڇا دنيا اڃا به طاقت جي سياست ۾ ڦاٿل رهندي، يا سفارتڪاري ۽ تعاون ڏانهن واپسي ٿيندي؟ تاريخ جا سبق واضح آهن، جنگون شروع ڪرڻ ته آسان آهن، پر ختم ڪرڻ انتهائي ڏکيون. جيڪڏهن عالمي طاقتون ماضي مان سبق نه سکنديون، ته شايد دنيا هڪ نئين، ڊگهي ۽ وڌيڪ خطرناڪ تڪرار ڏانهن وڌي رهي آهي. ڇا انسانيت آخرڪار طاقت جي فلسفي کان اڳتي وڌي، ڳالهين ۽ سمجھداري کي اختيار ڪندي، يا تاريخ پاڻ کي ٻيهر ورجائيندي؟
